Beeldreportage Martijn van de Griendt

Fotograaf Martijn van de Griendt: ‘Ik zag een wereld waarin we permanent ‘aan’ staan’

Jan (6) in Arnhem, op de telefoon van zijn vader. Hij kijkt het liefst filmpjes van vlogger Dylan Haegens. Beeld Eva Roefs

In het Nederland van nu staat iedereen altijd maar on. Of off natuurlijk. En daar maakte fotograaf Martijn van de Griendt in opdracht van het Rijksmuseum een documentaire over.

Wat ging er eigenlijk door zijn hoofd? ‘Ik sta hier maar mooi te pissen op Lowlands!’ Even vastleggen en verspreiden. Hij tilt zijn telefoon op met zijn, eh, andere hand en maakt een filmpje – niet van die klaterende straal, maar zijn opgeluchte hoofd. Schuin achter hem staat een fotograaf en die denkt misschien hetzelfde: even vastleggen en verspreiden. Er vindt een kort gesprekje plaats en informatie wordt uitgewisseld. Dat wordt dan het volgende onderschrift in het nieuwe boek van fotograaf Martijn van de Griendt: ‘Martin (37), als dj bekend onder de naam Mr. Boston op de dixi van Lowlands: ‘Ik was een beetje lam en ik maakte hier een filmpje voor mijn vriendin.’

Martin (37), bekend als dj Mr. Boston op een dixi bij Lowlands in Biddinghuizen. Beeld Eva Roefs

En zo wordt het dixi-moment van Martin onderdeel van de 2019-editie van Document Nederland , de jaarlijkse foto-opdracht van het Rijksmuseum in Amsterdam, waarin een fotograaf wordt gevraagd om het Nederland van NU vast te leggen, het huidige moment, vervat in een aansprekend thema, dat door de fotograaf is gevat in de titel On/Off En zo komt de pissende dj te hangen tussen Het melkmeisje en het Joodse bruidje, niet echt, maar het scheelt niet veel: De pissende dj. En het is duidelijk dat hij ‘aan’ staat, die voortdurende neurotische gemoedstoestand waarbij je het gevoel hebt dat elke denkbaar moment zich op de podium van het leven afspeelt – voor een volgepakte zaal; ieders eigen Truman Show. In de woorden van de fotograaf: ‘Ik zag een wereld waarin we permanent ‘aan’ staan. We maken oneindig veel beelden van onszelf, zijn bezig met hoe anderen ons zouden kunnen zien, onze mobiele telefoon loodst ons door het leven en vertelt ons wie we (willen) zijn, waar we zijn, met wie en waarom.’ En Van de Griendt wil zeker niet vanuit een soort helikopter boven het Nederlandse landschap hangen. Als hij het heeft over ‘onze mobiele telefoon’ heeft hij het ook over zijn eigen telefoon en over zijn eigen verslaving aan dat scherm en aan de like-economie van Instagram en Facebook (‘ze zijn mijn podium, de likes zijn mijn applaus’).

Oliver (19), fotograaf en modeblogger, werkt aan zijn modefoto's in Amsterdam. Beeld Martijn van de Griendt

De tegenhanger van ‘aan’ staan, is ‘uit’ staan, en daarmee komen we al snel op diep-ironisch terrein, door Van de Griendt met veel gevoel en empathie vastgelegd: de festivalisering van begrippen als mindfulness, meditatie en authenticiteit op het Happinez Festival, waar de lezers van het populaire blad zich massaal verzamelen om tot zichzelf te komen. Waar ‘aan’ en ‘uit’ elkaar bijna weer raken, althans op de foto’s van Van de Griendt.

Sujintan (17) als Spider-Man, met zijn zus Priyanga (24) en haar zoontje Sujeevan (1) bij het carnaval in Breda. Beeld Eva Roefs

Van de Griendt is een veteraan van dit soort bijeenkomsten; hij maakte eerder boeken over muziekfestivals rond het levenslied en over de Kamasutrabeurs. Hij heeft een scherp oog voor mensen die net even buiten het gebaande pad van hun leven proberen te treden; misschien dat er daarom ook zoveel verklede mensen op zijn foto’s voorkomen. Waarbij de fotograaf toeslaat op het moment dat mensen uit hun rol vallen – en dan ziet zo’n Spidermanpak er toch weer anders uit. Maar het hart van zijn oeuvre wordt gevormd door zijn portretten van jongeren en jeugdcultuur, soms in de vorm van langlopende reportages, zoals over de tienermoeder Maria, die hij jaren volgt, op de lastige weg naar volwassenheid. Het levert het mooie dubbelproject (boek en documentaire) Maria, I need your lovin’ op.

De verjaardag van Lucretia, die 90 is geworden. Beeld Eva Roefs

Het On/Off-project, dat de komende maanden in het Rijksmuseum is te zien, brengt de verschillende lijnen van het werk van de fotograaf samen. Tegelijk met de tentoonstelling brengt Van de Griendt een nieuw fotoboek uit met de titel U bevindt zich hier. Hij heeft een aantal bekende auteurs gevraagd om hun gedachten te laten gaan over het Nederland, zoals zich dat in zijn foto’s manifesteert, van Connie Palmen tot Marieke Lucas Rijneveld, van Marcel van Roosmalen tot Joris van Casteren – verschillende gradaties van optimistische, dan wel pessimistische contemplatie, voorzien van empathie en/of ironie naar keuze. En Arnon Grunberg: ‘Niet gezien worden door de ander is niet bestaan. Wat op het spel staat is existentieel.’ En we worden al vroeg in het diepe gegooid.

Vivian (17) en haar vriendin Sanne (16) kochten bier voor een huisfeestje. Vivian neemt direct de houding aan van een professioneel model. Beeld Martijn van de Griendt

Kijk naar de stralende kleuter die wordt gefotografeerd terwijl ze een shirt draagt met de tekst ‘#trendsetter’. Onschuldig beeld toch? Moeder fotografeert kind. Maar er is meer aan de hand, zoals Van de Griendt beschrijft: ‘Quenisha is 2 jaar en heeft op Instagram 353.297 volgers. Ze heeft haar eigen boekingsagent en staat ingeschreven bij kindermodellenbureau Kidz Management. Sunisa (30), de moeder van Quenisha maakt vrijwel dagelijks nieuwe foto’s terwijl oma Lamut (55) voor de nodige focus zorgt.’

Quenisha is 2 jaar en heeft op Instagram nu 353.297 volgers. Beeld Martijn van de Griendt

Goed, kijk nog maar eens naar de foto: familietafereel of businessmodel? Of beide?

Er zijn inmiddels weer een paar duizend volgers bijgekomen.

Document Nederland: Martijn van de Griendt On/Off, tot en met 19 januari in het Rijksmuseum Amsterdam.

Martijn van de Griendt: U bevindt zich hier, Gloude Publishing, € 34,99.

Mariska (33) zet haar hond Leila op het paard Ginger. Vooraan staat Chelsea (11). Beeld Martijn van de Griendt

De op 30 augustus 2019 overleden Wim Vroom was als directeur Nederlandse geschiedenis van het Rijksmuseum in 1975 de initiatiefnemer van een project waarbij elk jaar een of meer Nederlandse fotografen een maatschappelijk thema in beeld zouden brengen. Sinds 1997 heet deze opdracht Document Nederland. Vele fotografen van naam zijn Van de Griendt voorgegaan. In 2018 legde Stacii Samidin de Nederlandse cafécultuur vast.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden