Fortuyn is geen fascist, wel dom

Pim Fortuyn beweert veel domme en kwalijke dingen in zijn boek over de islam, maar het voert te ver hem als een soort fascist af te schilderen, stelt Marisca Milikowski....

WAT Marcel van Dam ertoe brengt om Pim Fortuyn uit te schelden voor een soort colporteur van Volk en Vaderland (Forum, 20 februari) begrijp ik na lezing van het boekje Tegen de islamisering van onze cultuur niet. Er staan rare dingen in, maar verhalen van dat type hoor ik nogal vaak, ook uit de mond van hele aardige mensen.

Het betoog van Fortuyn komt er op neer dat de bevolking van de achterstandswijken in de grote steden schandelijk wordt verwaarloosd, dat de tijd van de afrekening wellicht nadert en dat hij bang is dat die afrekening een weinig beschaafd karakter zal hebben.

De concrete voorstellen die Fortuyn doet behelzen a) het entameren van een debat tussen 'ons' en Nederlandse moslims, b) het stimuleren van onderzoek naar man-vrouw relaties, ouder-kind relaties en de positie van homoseksuelen in islamitische immigranten-gezinnen, c) het drastisch verbeteren van het onderwijs op zwarte scholen en d) het nemen van maatregelen tegen verdere gettovorming.

Met geen van die voorstellen is iets ernstig mis, lijkt mij. Zo'n debat zal allicht enig reliëf kunnen aanbrengen in het stereotype en vagelijk vreeswekkende beeld dat veel inheemse Nederlanders - Fortuyn incluis - van moslims hebben.

Uit de studies die ik ken valt vooral op te maken dat de verschillen in omgang met elkaar en in ideeën daarover in kringen van islamitisch georiënteerde immigranten niet veel kleiner zijn dan die daarbuiten. Het kan bepaald geen kwaad als dat inzicht wat meer gemeengoed zou worden.

Ten slotte is het zonder meer waar dat het onderwijs aan arme kinderen - en dat zijn veelal migrantenkinderen - wordt verwaarloosd en dat de zogenoemde tweede generatie opgroeit zonder uitzicht op een normaal, goed leven. De rijken vinden het wel best zo; ook daar heeft Fortuyn gelijk in.

De passages die Van Dam aanhaalt om te bewijzen dat Fortuyn een soort fascist is, zijn inderdaad kwalijk. Het feit dat 'we niet weten wat er in die moskeeën gebeurt' kan moeilijk als bewijs gelden voor een samenzwering tegen ons staatsbestel. Dat vrouwen met hoofddoeken Fortuyn niet aankijken, bewijst nog niet dat ze door hun mannen worden geterroriseerd.

Fortuyn spreekt zichzelf vooral op essentiële punten tegen. Eerst legt hij uit hoe stevig de scheiding van kerk en staat in Nederland is verankerd, en vervolgens beweert hij dat dit sterke fundament gevaar loopt doordat hier veel sociaal achtergestelde moslims leven.

De stelling dat de grondrechten van de vrouw door de aanwezigheid van veel burgers met een islamitische achtergrond worden bedreigd, lanceert hij na eerst betoogd te hebben dat de Koran op zichzelf geen vrouwonvriendelijk boek is.

Bovendien vergelijkt Fortuyn de zienswijzen en gedragingen van groepen islamitische migranten terecht met die van godsdienstige Nederlanders tijdens pakweg de jaren vijftig, hetgeen zijn stelling dat de sindsdien verworven individuele vrijheden structureel gevaar lopen niet sterk maakt. Waarom zou de islam zich hier niet net als andere kerken op z'n Nederlands kunnen ontwikkelen?

Fortuyn is bang dat we een aantal mooie verworvenheden gaan verliezen uit onverschilligheid, en die angst deelt hij denk ik met velen. Maar dit alles op de islam afschuiven is tamelijk onzinnig. Het is bovendien beledigend voor al die mensen die dat geloof hebben.

'We' houden er hier volgens Fortuyn een op jodendom, christendom en humanisme gebaseerde cultuur op na, en daar zullen 'ze' zich naar moeten voegen. Ik denk dat hier de denkfout zit. Het 'we' dat belang heeft bij een maatschappij waarin kerk en staat gescheiden zijn en individuele grondrechten worden hooggehouden omvat inmiddels ook zeer vele moslims. Als normale creatieve burgers zijn die natuurlijk ook op zoek naar eigen bronnen die gebruikt kunnen worden bij het ontwikkelen van een nieuwe, hier functionele, identiteit.

Zo krijgt 'onze' cultuur er op den duur gewoon een bron bij.

Marisca Milikowski is verbonden aan de vakgroep communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden