Fort Werk aan het Spoel


Eva Hoeke zoekt de mooiste terrassen van Nederland, Petra Possel bespreekt het eten. Nabij Culemborg kun je je denkend aan Marsman laven aan groen en biologisch bij fort Werk aan het Spoel.

Beeld Julius Schrank

Toen Hendrik Marsman in 1936 zijn knaller 'Denkend aan Holland' schreef, had hij het over de geografische middenstip van Nederland, het heilzame hart waar rivieren als de Lek, de Linge en de Waal in al hun onverstoorbare eindeloosheid doorheen meanderen. En ja hoor, wie er doorheen fietst, ziet niets dan breede rivieren die door oneindig laagland gaan. Toen wij er vorige week doorheen reden, zagen we nog fruitbomen, bruggen, sluizen, zwanen, schapen en van die leuke oude boerderijtjes ook. Dat verleidde ons ertoe 'Oooh, híér wil ik wonen!' te roepen, want stadsmensen vragen zich bij de aanblik van zulke vriendelijke weidsheid altijd onmiddellijk af waar ze in godsnaam mee bezig zijn.

Langs de Hollandse Waterlinie
De tocht voer verder, langs kerken en olmen in een grootsch verband, langs tafeltjes met pruimen voor één euro en langs wandelvrouwen die op latere leeftijd lesbisch waren geworden, net zolang tot we uitkwamen waar we wezen moesten, namelijk bij het fort Werk aan het Spoel, een van de vele uitspanningen langs de Hollandse Waterlinie. En dan ook maar meteen een klein geschiedenislesje: de Hollandse Waterlinie is een verdedigingswerk uit 1871 dat als doel had de vijand op afstand te houden door middel van inundatie, een slim systeem van sluizen, dijken en kanalen dat lager gelegen polders onder water zette en op zwakke punten versterking kreeg van forten, kastelen, werken en batterijen met geweldige namen als bastion de Waakzaamheid, dijkpost Castor & Pollux en Schans te Vreeswijk.

Zou Marsman ook mooi hebben gevonden, denk ik.

Tegen de tijd dat de nood echter aan de man was - de Tweede Wereldoorlog - had de mens reeds het vliegtuig uitgevonden, en daar stonden die knechten dan met hun waterlinie, terwijl het gevaar van boven kwam. Bijna anderhalve eeuw later zijn de meeste forten omgebouwd tot sjeuïge pleisterplaatsen, en zo komen we vanzelf aan bij fort Werk aan het Spoel.

Dus stelt u zich nu maar eens dat Marsman-landschap voor.

Met al die forten.

En die bunkers.

Beeld Julius Schrank

Bijpassende schoolstoeltjes op het terras, en die enorme bult daar, is dat niet de bomvrije ruimte? Jazeker, maar gelukkig doetie thans dienst als opslag voor worst & wijn en hebben kinderen er de tijd van hun leven op. Ook leuk is de Lek zelf, waar u zomers prima in kunt zwemmen (wel even uitkijken voor het vrachtverkeer), maar het mooiste plekje is toch wel de 'geheime' tuin achter de bult, compleet met vijver, waterlelies, knotwilgen, holle boomstammen, een picknicktafel en de absolute smelter: een drijvend eilandje van een lokale kunstenaar, waar inmiddels drie eenden op wonen.

De generaal doet open, kortom, maar zijn vrouw maakt de dienst uit.

Goed, wie komen daar op af? The usual suspects: dagjesmensen, motormuizen en bramenplukkers, en inmiddels ook Culemborgers, die volgens de bedrijfsleider in het begin riepen: 'Bionade? Wij willen cola!'. Inmiddels zijn ze kind aan huis, want wat de boer niet kent vreet-ie wel degelijk. Zo ook de Culemborgse burgemeester, die het fort ziet als paradepaardje van de gemeente. Dat is ook niet zo gek want vorig jaar werd het restaurant nog verkozen tot Puurste Restaurant van 2013, en of dat terecht is kan Petra u vertellen. Wijs ik u nog heel even op het amphitheater tegenover de bult, waar onder de noemer Cinelinie zomers films worden gedraaid. En van muziek hebben ze hier ook verstand, onlangs speelde de Pink Floyd Tributeband er nog tijdens het Down to the River festival. Kunt u zich het voorstellen, dat ijle Wish You Were Here, terwijl de lucht paarsrozegeel kleurt en een vlucht regenwulpen over schuldig landschap scheert?

Van Marsman via 't Hart naar Gilmour & Waters: lang leve de laaglandse poëzie.
Eva Hoeke

Beeld Julius Schrank

Twee zaken stemmen hoopvol als we aanschuiven bij de Veldkeuken: rundvlees en kaas (Remeker) komen van boerderij de Groote Voort uit Lunteren, die gehoornde Jersey- koeien zonder rotzooi groot laat worden. En het brood is zelf gebakken. Sterker nog: de eigenaar van de Veldkeuken is bakker, bij zijn andere filiaal Amelisweerd in Bunnik staat de bakkerij waar het klassieke Franse brood op basis van desem (en dus niet gist) wordt gebakken.

De Veldkeuken kookt biologisch en zo veel mogelijk met groente en kruiden. 'Soms legt er een groep motorrijders aan die cola en bitterballen wil, maar dat hebben we dus niet', zegt bedrijfsleider Jasper.

Wonderlijke combinatie
We nemen een driegangenmenu (28,50 en 25,95 euro) en delen de voorgerechten: zoete aardappel-wortelsoep en een salade van perzik, gegrilde paprika, geitenkaas en vlierbloemdressing. Het lijkt een wonderlijke combinatie, maar smaakt prima, licht en fris. Daarna volgt gestoofd Jersey-rundvlees met een bord vol seizoensgroente. Boterzacht en lekker gekruid. We nemen ook aubergineköfte met parelgortsalade en kruidenkwark, maar dit is niet helemaal geslaagd. Met stevig kruiden is geprobeerd de balletjes en de parelgortsmaak te geven, uiteindelijk proef je vooral kruiden.

Als dessert zijn er ijsjes van Nice en Frozen Dutch of een bioraketje (1 euro) en zelfgebakken patisserie, maar we kiezen voor een kaasplankje (5 euro suppl.). Met voortreffelijk gerijpte Remeker, Bastiaansen blauw en kloosterbrie, lekker rozijnen-krentenbrood en appel-perenstroop. De bescheiden wijnkaart is dik in orde (huiswijn 3,70 euro) en eigenzinnig met alleen maar wijnen van kleine bioboeren. Ten slotte nippen we aan de lichtzoete strowijn (Vin de Paille uit de Jura) en laten onze gedachten de vrije loop over dat grootse bouwwerk: de Hollandse Waterlinie.
Petra Possel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden