Filosofische brunch voor gelukzoekers

In het filosofisch café van Miriam van Reijen mogen de gasten zelf bepalen waar ze over praten. Dus gaat het vaak over de liefde....

Beste Menoeceus,

Laat niemand die jong is het uitstellen aan filosofie te doen, en laat evenmin wie oud is de filosofie beu raken. Geen mens is toch te jong of te oud om aan een gezonde geest te werken?

Wie zegt dat de tijd om aan filosofie te doen nog niet is aangebroken of al is verstreken, kun je vergelijken met iemand die zegt dat het nog te vroeg of te laat is voor geluk. (-)

In Amstelveen heeft uw verslaggever afgelopen zondag deze aansporing van Epicurus (341-270 v. C.) weer eens ter harte genomen. Links van hem zat een senior-adviseur van een hang- en sluitwerkbedrijf in Zutphen die hem inlichtte over het hedendaagse twee-sloten-probleem, dat hier nu verder niet ter zake doet, en rechts van hem zat een docente Frans uit Arnhem, die wel wat zag in zijn vergelijking met een achttiende-eeuwse salon als die van Madame de Sévigné. Daartussen zat hij met zijn blocnote waarin hij noteerde dat er in totaal dertien dames en drie heren aan een feestelijk gedekte tafel zaten. Een van de dames was Maria J. van der Linden, de gastvrouw, en een andere was de filosofe Miriam van Reijen, die de aanwezigen vertelde over Epicurus en hen aanspoorde om van gedachten te wisselen over diens denkbeelden over het geluk.

'Zijn jullie het met Epicurus eens', vroeg ze, 'dat genot het hoogste doel is in het leven?'

'Nee', zei een man, 'dat is het bevredigen van onze behoeften.'

'Het doel van het leven', zei een andere man, 'is een mysterie.'

'Mijn eerste verantwoordelijkheid', zei Maria, 'is om te zorgen dat het goed met me gaat. Maar heb jij het naar je zin, Dik?'

'Ja.'

'Nou!'

'Door die vraag van jou heb ik het helemaal naar mijn zin.'

Zo werd ook de Epicuristische stelling behandeld dat geluk gelijk staat aan de afwezigheid van pijn en angst. Tel je zegeningen en ga niet jagen op een denkbeeldig geluk, daar kwam het op neer.

'En dat we niet volmaakt gelukkig zijn', zei Maria, 'daarvoor zitten we hier ook bij elkaar.'

Je hebt het, luidde de derde stelling, zelf in de hand of je gelukkig bent; daarvoor ben je niet afhankelijk van anderen. Het gesprek verschoof prompt naar de vraag of je er zelf wel voor kunt zorgen dat je onafhankelijk bent.

'Maar ik', zei Madame de Sévigné, 'vind een beetje afhankelijkheid wel lekker. Ik laat graag dingen doen.'

'Jawel, maar ging het niet over de opvattingen die anderen over je hebben?'

'Wat anderen vinden is nog veel vermoeiender dan wat je zelf vindt', zei Maria.

'Kun je dus je eigen geluk bewerkstelligen?'

'Ja', zei iemand.

'Ga er maar bij staan', lachte Maria, 'dat willen we horen.'

Een beetje geluk konden de aanwezigen wel gebruiken en de vraag was eigenlijk of wij misschien niet de smeden zijn van ons eigen geluk. Maria, die in het dagelijks leven aan het hoofd staat van een bloeiende onderneming, dacht dat je er wel wat aan kon doen.

Zij had in elk geval een probleem, dat haar dwars zat, productief gemaakt en twee jaar geleden een club opgericht voor alleenstaanden tussen de 45 en 60 jaar met een hbo- of een academische opleiding: 'Daar organiseer ik dus borrelmiddagen voor. Daar komen zestig tot tachtig mensen en daar huur ik altijd een locatie voor af. Die borrels worden gegeven om mensen die alleen door het leven moeten gaan een opstapje te geven om hun kennissenkring uit te breiden.

'Iedereen mag naar die borrel komen met zijn eigen verwachting en iedereen heeft het vinden van een nieuwe partner wel in zijn achterhoofd. Maar als het niet lukt, wil ik het niet op mijn bord gelegd hebben. Want ik ben niet een relatiebemiddelingsclub: voor 45 gulden allemaal aan de man. Om dat te onderstrepen nodig ik een spreker uit om het laagdrempelig te houden, zodat de mensen kunnen zeggen: ik ga naar een borrel en er wordt een interessante lezing gehouden. Er zijn al flink wat stellen ontstaan uit die borrels, ook een stel dat getrouwd is en een paar die zijn gaan samenwonen.'

Een van de lezingen werd gegeven door filosofe/sociologe/

schrijfster Miriam, docente filosofie en ethiek aan de Hogeschool Brabant, en zo kwam ze met Maria aan de praat over de recente bloei van het filosofisch café: 'Dat is een beweging', vertelt Miriam, 'die in Parijs is ontstaan in 1992, door een Franse filosoof, in een café aan de Place de la Bastille. Dat gaat uit van het idee van Socrates dat mensen eigenlijk geen deskundigen nodig hebben om ze iets te vertellen, dat ze alle kennis al in zich hebben en dat je die er gewoon door vragen uit zou kunnen halen.

'Er zijn er nu driehonderd in heel de wereld, er is ook een vereniging en een tijdschrift. Ik ben twee jaar geleden in Breda zo'n café begonnen en dat staat nu ook op de lijst. Volgens de regels van Parijs die we hebben - denken is niet te koop - is er geen toegangsprijs. Ik betaal in Breda alles, ook de muziek afhuren, het kost me honderden guldens en er komt niet eens een busje bij de uitgang. Er is ook geen thema vastgesteld en er is geen inleider of deskundige. Er is alleen een moderator.

'De mensen die er zijn, dat zijn er in Breda zo'n honderdtwintig als het een beeje meezit, brengen zelf hun thema mee. Ik inventariseer waar ze het over willen hebben. Meestal zijn dat een stuk of zes, zeven thema's en die breng ik in stemming. Het thema van de middag is waar de meeste mensen voor zijn. Dat is het enige filosofische café dat zo loopt in Nederland, want er zijn er nu ook andere, in Amsterdam, Utrecht, Groningen, Haarlem en Leusden, maar die hebben allemaal dat ze het thema van tevoren aankondigen en dan zit daar een filosoof, die houdt een inleiding en het publiek zit anderhalf uur te luisteren en te kijken.'

Maria: 'Ik vind het in Breda leuker.'

Miriam: 'De mensen zijn er veel meer bij betrokken.'

Maria: 'Alle rangen en standen.'

Miriam: 'Iedereen komt. Mensen met kinderen. Wat mij is opgevallen is dat er iedere keer maatschappelijke thema's worden ingebracht zoals orgaandonatie of asielzoekers en die krijgen geen stemmen. Maar de handen vliegen de lucht in als het meer individuele thema's zijn als vrijheid, verantwoordelijkheid, liefde, angst.'

Maria: 'Toen die mevrouw sprak was net al dat gedoe met Beatrix en het koningshuis, daar wilde ze het over hebben, en die had twee stemmen.'

Miriam: 'Zinloos geweld of armoede halen het niet. Daar gaan dan vijf, zes handen de lucht voor in, maar zodra er wordt geroepen zelf kiezen of verantwoordelijk zijn voor de ander, dan vliegen er zo veertig, vijftig omhoog.'

Maria: 'Is geluk maakbaar? Daar kwam ik mee. Nou, zestig handen. Dat is iets wat mensen zelf bezig houdt. Dat vinden ze leuk.'

Maria en Miriam organiseerden onlangs in Amsterdam een filosofisch café. Daar kwamen geen honderd mensen op af, zoals verwacht, maar vijftien. Dat was sneu voor Maria die de zaalhuur had betaald, maar de aanwezigen hadden het zo naar hun zin dat ze nog wel eens wilden. Dat moest dan maar bij Maria thuis. Miriam stelde voor om er een 'diner-pensant' van te maken.

Miriam: 'Diners-pensants worden gegeven voor het bedrijfsleven. Voor ministeries. Voor de politie. Daar ken ik het begrip ook van. Dat heb ik niet verzonnen.'

Maria: 'En toen zei ik, ja, hoe zit het als het op zondag moet? Want ik doe alles onder het motto maak je zondag leuker.

'De mensen moeten maandag weer naar het werk, dan wordt het toch wat laat en dan werkt dat niet zo. Zullen we het dan met een brunch doen? Dat vond ze een leuk idee. Dit is helemaal nieuw in Nederland.'

Dit bespraken Maria en Miriam natuurlijk niet allemaal met uw verslaggever tijdens deze eerste filosofische brunch, maar tijdens een met nog wat meer witte wijn overgoten nazit op Maria's balkon. Daar werd ook de vakantie in Toscane doorgenomen die Maria voor een deel van haar clubje had georganiseerd. Beneden in de tuin namen anderen het leven en het geluk nog even door. Een dame kwam boven kijken.

'Toscane is vol?'

'Ja '.

'O.'

'Ja, dan had je eerder moeten zijn. Je kan mee maar dan moet je bij een man op de kamer.'

'O, dat zou ik helemaal geen punt vinden.'

'Nou, dan mag je mee. Als je dat geen punt vindt, mag je mee.'

'Maar wat denkt die man er van?'

'Vragen we niet.'

'Je kunt je ook als man verkleden.'

'En dan mag ik uitzoeken met welke man zeker.'

'Of we gaan loten.'

'Heb ik eerste keus?'

'Heb jij eerste keus?'

'Er waren er vanmiddag twee, hè?'

'Ton gaat mee en Dik gaat mee en Rita. . .'

'Nee, maar van de mannen waren er twee?'

'Twee, ja.'

'Maar bel je mij van de week dan even of je mee gaat?'

Als uw verslaggever later die dag zijn aantekeningen doorkijkt, kan hij er al bijna geen wijs meer uit. Er was een fruitsalade met kwark en honing, er was een kreeftensoep met garnalen, er waren slaatjes en Miriam zei dat liefde de meest cognitieve emotie was, waarop iemand voorstelde om dan meer eens een filosofische brunch over de liefde te houden. Grote bijval! Maria stelde haar poes voor, die Callas heette, en Miriam wilde nog weleens de inleidster zijn op zo'n filosofische brunch.

In september organiseert Maria er dus weer een. Maar eerst komt Toscane en dat wordt geen denkvakantie.

(-) Over deze en verwante onderwerpen moet je dag en nacht, in je eentje en met een gelijkgezinde nadenken. Dan zul je nooit, of je nu waakt of slaapt, uit je evenwicht raken maar zul je, een god gelijk, tussen mensen leven. Je lijkt toch niets op een sterfelijk wezen wanneer je als mens tussen onsterfelijke vreugden leeft?

Groeten, Epicurus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden