Feest in..

Feest in Utah: Eerbetoon aan de pioniers, die mormonen van de ondergang redden

Vreugdevuren of grootse optochten: elke dag wordt ergens op deze wereld wel uitgepakt om de goden gunstig te stemmen of iets bijzonders te vieren. Deze week vieren mormonen in Salt Lake City (Utah, de Verenigde Staten) Pioniersdag, vertelt Marianne Wermeskerken van de mormonengemeenschap in Nederland. 'Zonder de pioniers waren we allemaal uitgeroeid.'

Mormonentrek naar Utah. Beeld AFP

Mormonen vieren Kersmis, Pasen én Pioniersdag. Die eerste twee feesten klinken bekend in de oren, de laatste moet u toch even uitleggen.
'Tijdens Pioniersdag vieren mormonen de aankomst van Brigham Young, onze tweede profeet, in Salt Lake City. Hij trok daar met zo'n 2.000 volgelingen (later volgden er nog zo'n 60.000) naartoe omdat de mormonen in Nauvoo, Illinois - waar ze eerst hun basis hadden - werden vervolgd.'

Waarom werden ze vervolgd?
'De mensen in Illinois waren net als de mormonen christenen, maar omdat de mormonen in aantal steeds harder groeiden, heerste er wantrouwen. Andere bewoners waren bang dat mormonen alle zeggenschap zouden krijgen. In 1844 werd onze eerste profeet Joseph Smith gedood. Dat was de aanleiding voor zijn opvolger, Brigham Young, om zijn volgelingen in 1847 naar een veiligere plek te brengen.'

Het verhaal gaat dat Brigham Young na 13.000 mijl zei: 'This is the Place'. Wat zag hij op dat moment om zich heen?
'Niets. Er was daar helemaal niets. Het was één grote zoutvlakte. Young heeft Salt Lake City helemaal opgebouwd. Het is nu een wereldstad.'

Oh ja? Hoe oogt het nu?
'Net als iedere andere Amerikaanse stad eigenlijk. Het is erg in trek, ook bij mensen uit Californië. In Salt Lake City werd namelijk lange tijd geen alcohol geschonken, met als resultaat dat er nauwelijks criminaliteit was. Het is daarom een fijne stad voor gezinnen. Inmiddels wordt er wel alcohol geschonken, maar het is nog altijd een stad waar het moraal hoog in het vaandel staat.'

Salt Lake Temple. Beeld EPA
Beeld AFP
Het Great Salk Lake, ten westen van Salt Lake City, Beeld AFP
Het huidige Salt Lake City. Beeld ANP

Mormonen mogen naast alcohol ook geen thee en koffie drinken. En niet roken. Hoe ziet een feestdag als Pioniersdag er dan uit?
'Er worden spelletjes gedaan, de barbecue gaat aan, er is vuurwerk. Het is één groot feest, heel sociaal ook. Iedereen komt samen in Salt Lake City, al wordt het feest ook op andere plekken in de wereld gevierd. Mormonen lopen op Pioniersdag graag rond in traditionele kleding, uit de tijd van Brigham Young: lange jurken en witte hoofdkapjes voor de vrouwen en hoge hoeden voor de mannen.'

'Tijdens Pioniersdag wordt door sommige gelovigen een deel van de Mormon Trail, de route die Young afgelegde, overgedaan. Mijn kinderen, toen nog tieners, hebben daar ook aan deelgenomen. Het is de bedoeling dat je meekrijgt hoe zwaar die tocht toentertijd was, dus mijn 16-jarige dochter moest haar babyzusje dragen en mijn sterke 17-jarige zoon de handkar. Anderen kregen zakken suiker of bloem mee om onderweg te tillen.'

Brigham Young ging dwars door de Rocky Mountains, over onverharde wegen. Dat moet nu een stuk makkelijk zijn, met geasfalteerde wegen.
'De Mormon Trail is niet geasfalteerd, dus wat dat betreft is het niet makkelijker geworden. Maar uiteraard hadden Young en zijn volgelingen het een stuk zwaarder. De mormonen van toen hadden weinig bezittingen, dus velen gingen te voet en trokken een handkar met zich mee. Als je een paard of os had, dan was je spekkoper.'

'Er waren duizenden mensen die te laat vertrokken, vlak voor de winter. Velen hebben het niet overleefd. Eenmaal aangekomen in Salt Lake City, was er geen gezin te vinden dat onderweg niet een vader, broer of kind had begraven.'

De Mormon Trail. Beeld National Park Service.

Zou u kort kunt kunnen uitleggen waar mormonen eigenlijk in geloven?
'We geloven in Jezus Christus, als zoon van God. Na ons overlijden laat hij ons terugkeren in de hemel. Christus heeft voor onze zonden geleden. Toen de apostelen van Christus werden vermoord, is de ware vorm van het christendom eeuwenlang weggeweest. Joseph Smith heeft vervolgens een bezoek gekregen van de Heilige Vader en van Jezus Christus. Hij heeft de kerk op aarde hersteld. Smith wordt daarom gezien als onze eerste profeet en zijn volgelingen worden 'heiligen van de laatste dagen' genoemd.'

Bij mormonen denken veel mensen toch snel aan polygamie.
'Dat is een misverstand! Wij hanteren 13 geloofsartikelen en één daarvan is dat je de wetten van een land moet naleven. Toen in 1897 in de Verenigde Staten een wet werd aangenomen die het hebben van meerdere vrouwen verbood, hebben de mormonen dit opgevolgd.'

'Polygamie was voorheen geoorloofd om weduwen en wezen te helpen. Inmiddels is het zo dat je uit de kerk gezet wordt als je overspel pleegt. Er zijn heel veel misverstanden over mormonen. Ik ben een gewoon mens. Ik draag geen kapje, geen lange jurk. Je kunt aan de buitenkant niet zien dat ik mormoons ben.'

Maar u drinkt geen thee en koffie?
'Nee, cafeïne en theïne zijn schadelijke stoffen. In plaats daarvan drinken we rooibosthee en eikeltjesthee. Mormonen worden door hun gezonde levensstijl gemiddeld tien jaar ouder. Dat is terug te vinden in verschillende medische rapporten.'

Het hoofdkwartier van de mormonen in Salt Lake City, waar regelmatig congressen plaatsvinden. Beeld EPA
Joseph Smith, grondlegger van de Mormoonse leer. Beeld ANP

Tot slot nog even over Brigham Young. Zonder hem was er immers geen Pioniersdag geweest. Beschouwt u hem als een ware pionier?
'Zeker. Hij wordt in de Amerikaanse geschiedenisboeken omschreven als een van de grootste kolonisten. Daarnaast was het ook nog een heel goed mens. Om maar een voorbeeld te geven: toen hij op een zondag een kerkdienst leidde in Salt Lake City kwam er een groep pioniers aan. Ze waren maanden onderweg geweest, hadden bloedende voeten of geamputeerde tenen. Hoewel zo'n zondagsdienst erg belangrijk is, zei Young meteen: we stoppen ermee. Wie kan er mensen onderbrengen? Wie kan wat doen? De wil om elkaar te helpen en te steunen in moeilijke tijdens zie je nog steeds terug bij de mormonen van nu.'

U bent de pioniers dankbaar?
'Absoluut. Dankzij de pioniers kunnen we nu onze godsdienst uitdragen. Anders waren we allemaal uitgeroeid.'

Dit is aflevering 6 van de rubriek 'Feest in..', waarin we wekelijks een opmerkelijke feestdag behandelen die iets zegt over de cultuur of de geschiedenis van een land of volk.

Pionier Brigham Young. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.