InterviewGearrangeerd huwelijk

Faisal (30, zelfverklaard kaaskop) koos een gearrangeerd huwelijk: ‘Godzijdank zag ze er uit zoals op FaceTime’

Beeld Astrid Anna van Rooij

Waarom kiest iemand die zichzelf een kaaskop noemt voor het gearrangeerde huwelijk? Volkskrant-journalist Ashwant Nandram vroeg het zijn vriend.

‘Faisal is getrouwd.’

Het werd me door een gemeenschappelijke vriend tussen neus en lippen door medegedeeld. Mijn vriend Faisal was voorgesteld aan ene Tara uit Afghanistan. Het meisje en hij hadden een paar maanden heen en weer geappt en het klikte. Hij was naar Kabul gevlogen om haar te ontmoeten en twee dagen later waren ze getrouwd.

Eerst was er ongeloof. Toen verbazing. Het is geen verrassing dat in veel gemeenschappen huwelijken worden gearrangeerd. Onder Turkse, Marokkaanse en Hindoestaanse Nederlanders bemoeit familie zich graag met de partnerkeuze. Welke zoon of dochter kiest nu daarvoor? Vrome conservatieven die zich van de samenleving afzonderen, misschien. Of kroost dat onder de plak zit en papa en mama geen ‘nee’ durft te verkopen.

Maar mijn vriend Faisal (30) noemt zichzelf een kaaskop. Hij is mondig en maakt snel contact, heeft humor en is daarom al vijf jaar mijn ideale partner bij het bordspel Party & Co. Zo’n vent heeft toch geen opkontje nodig in het liefdesspel? Wat bewoog deze vernederlandste Afghaan tot een gearrangeerd huwelijk?

Ook ik (27, tweedegeneratiemigrant) word er door mijn Hindoestaanse vader geregeld op gewezen dat ik de huwbare leeftijd heb bereikt. Zag Faisal soms iets wat ik niet zag? Ving ik hiermee een glimp op van mijn eigen toekomst? En wat zei Faisals huwelijkskeuze eigenlijk over zijn integratie?

Post

In de herfst van 1990 werd Faisal geboren in een van de grootste steden van Afghanistan. Zijn vader was sergeant in het leger, zijn moeder huisvrouw. Hij was 9 toen de Taliban de macht greep. De coup stelde zijn ouders voor een dilemma: het echtpaar had jonge kinderen en voelde er niets voor om het huis te verlaten, maar als regeringsfunctionaris liep zijn vader het gevaar vervolgd te worden. Het blijft voor Faisal gissen naar de exacte reden, maar als oudste kind werd hij met een oom en tante het land uit gesmokkeld. Zijn broertjes en zusjes blijven achter bij de ouders.

Met een tussenstop in Turkije kwam het gezelschap – oom, tante, neef, nicht en Faisal – aan in Nederland. Het werd het begin van een trektocht langs asielzoekerscentra. Ze verbleven in Zevenaar, in een Fries hotel, ze verhuisden naar Leiden en terug naar Friesland. Uiteindelijk kwamen ze terecht in Amersfoort. 

Met zijn ouders had Faisal sinds zijn vertrek uit Afghanistan geen contact. ‘Jarenlang schreef ik brieven naar huis, maar er kwam geen reactie. Het is oorlog, dacht ik, misschien komt de post niet aan. Mijn tante reisde toen ik 15 was terug naar Afghanistan. Bij aankomst hoorde ze dat er een bombardement was geweest. Ons ouderlijk huis was weggevaagd, mijn ouders, broertjes en zusjes waren overleden. Het kwam aan als een mokerslag. Onbewust leefde ik jaren toe naar de dag waarop ik slecht nieuws zou krijgen, en toch kun je je niet voorbereiden op zo'n bericht. Ik heb dagenlang gehuild. Mijn vrienden en eerste vriendinnetje hielpen me er bovenop.’

Schijn ophouden

Benthe kende hij vanaf zijn 13de, van een schoolfeest. ‘Ze had bruine haren, droeg op dat feest een lichtblauw shirtje van Puma, ik was gelijk verliefd. Lange tijd durfde ik geen avances te maken, dus we kregen pas na anderhalf jaar verkering. Mijn familie vertelde ik niets. Een relatie hebben was onbespreekbaar, al helemaal met een Nederlands meisje. Tijdens vakanties ging ik ’s avonds zogenaamd vroeg naar bed. Rond middernacht klom ik dan uit het raam van onze galerijflat en liep op sokken via de noodtrap naar beneden. Vervolgens fietste ik drie kwartier naar Benthe en gingen we met dekens in een parkje liggen zoenen en naar de sterren kijken. Om 5 uur ’s ochtends fietste ik weer terug naar huis, thuis had niemand iets door.’

Faisal leerde haar ouders en vriendinnen kennen. ‘Ik trad langzaam toe tot haar leven.’ Omgekeerd ging dat moeilijker. ‘Mijn familie bleef een zwart gat. Ik wilde afwachten hoe serieus we zouden worden: als ik met een Nederlands meisje zou thuiskomen, zou mijn familie teleurgesteld zijn, maar ik zou ze nog meer pijn doen als Benthe en ik een jaar later uit elkaar gingen. Dus was ik voorzichtig en wilde niet hand in hand door het winkelcentrum lopen.’

In de Afghaanse cultuur gaat er niets boven familie. Faisal: ‘Ik hoor soms verhalen over Nederlanders die niet meer met hun ouders praten. Dat is in ons gezin onmogelijk. Als ik mijn tante niet dagelijks opbel, raakt ze ongerust. We leven dicht op elkaar en je staat nooit alleen, dat gevoel is krachtig. Daardoor zijn we ook vatbaar voor wat er in de gemeenschap wordt gezegd. Als je iets hebt gepresteerd, word je naar voren geschoven. Maar wanneer je zoon heeft vastgezeten, maar ook als je dochter een Nederlandse vriend heeft, wordt het onderwerp vermeden. Een kind voelt dat en weet: ik moet aan de familiereputatie denken en desnoods de schijn ophouden.’

Na vier jaar met Benthe dacht Faisal dat hij met haar zou gaan trouwen. ‘Ik zei thuis een keer terloops: ‘Ik ga zo naar mijn vriendin.’ Tante lachte het weg. Toen ik zei dat ik serieus was, sputterde ze tegen, ‘je bent een Afghaan’, en wilde er niets van horen. Daarna ben ik er niet meer over begonnen.’

In de lampen hangen

De relatie kwam onder druk te staan. ‘We waren 20, Benthe wilde een toekomst opbouwen. In al die jaren had ze alleen mijn neef ontmoet. Ik was smoorverliefd, maar ook onzeker over de toekomst. Het voelde alsof ik al jaren een auto aan het besturen was met één voet op de rem. Benthes geduld was op, na vijf jaar verkering maakte ze het uit. Dat heeft me zo veel pijn gedaan. Ik had iets perfects: Benthe had alles voor me over en stond altijd voor me klaar. Ik heb erover gedacht er een eind aan te maken, het duurde jaren voordat ik over haar heen was.’

Beeld Astrid Anna van Rooij

Een paar jaar na de breuk ging Faisal op zichzelf wonen. Hij deed een hbo-opleiding, werkte in het weekend in een kroeg, dronk en ging achter vrouwen aan. ‘Er waren jaren dat ik in een weekend verschillende meisjes mee naar huis nam, maar een serieuze relatie heb ik niet meer gehad.’ Toegegeven, écht gezocht heeft Faisal in al die jaren niet. In de kroeg liep hij er genoeg tegen het lijf, maar er ontbrak altijd iets. ‘Ze hadden te weinig inhoud, of andere prioriteiten. Dan wilde zo’n meisje elk weekend drinken en in de lampen hangen. Terwijl, hoe ouder ik werd, hoe meer ik dat feesten achter me wilde laten.’

Dat Faisal met zijn 1,68 meter niet aan het Nederlandse schoonheidsideaal voldoet, heeft hem naar eigen zeggen nooit in de weg gestaan. ‘Wat wel meespeelde is dat ik het problematisch vind als een vrouw met tien jongens naar bed is geweest. Hoe goed we ook klikken en hoe plezierig de nacht ook was: emotioneel sluit ik me dan af. Ik heb minder respect voor zo’n meid en vraag me af hoe serieus ik haar moet nemen. Dat is niet typisch Afghaans, maar ook een houding die ik bij Nederlandse jongens zie. Die noemen dat een afgelikte boterham. Dat ik zelf veel bedpartners heb gehad en mezelf toch een goede huwelijkskandidaat vind is krom, dat moet ik toegeven.’

Loyaliteit

Toen hij 29 was, nam zijn tante Faisal apart en zei: ‘Mijn wens is dat ik jou gelukkig getrouwd zie.’ In de islamitische cultuur is het belangrijk kinderen te krijgen, die zetten de familienaam voort. ‘Mijn neef en nicht waren uit zichzelf al met Afghanen thuisgekomen, als ik met een Nederlandse vrouw kwam aanzetten, zou ik erbuiten vallen. Zodra het in een relatie even slecht gaat, gaan Nederlandse vrouwen scheiden, zei mijn tante. Afghanen gaan vanwege het stigma niet snel uit elkaar; mijn tante gunt me een leven met stabiliteit.’

De wens van mijn tante kwam uit haar hart, wist Faisal. ‘Een jaar eerder zou ik hebben gelachen om het idee van een gearrangeerd huwelijk, maar nu zette mijn tante me aan het denken. Ik vroeg me af wie er belangrijk voor me zijn. Tante heeft me nooit in de steek gelaten; ze had ook kunnen zeggen: laat die 9-jarige jongen in Afghanistan blijven. Ik zou het mezelf niet vergeven als ik haar wens naast me neer had gelegd.’ Faisal beaamt dat er een spanning zit tussen de eigen keuze en loyaliteit naar zijn familie. Maar dan vervolgt hij resoluut. ‘Tante heeft de deur naar dit gearrangeerde huwelijk opengezet, maar ik ben er zelf doorheen gelopen.’

Op de huwelijksmarkt ben je afhankelijk van je kennissenkring. Je spreekt uit wat je zoekt en dan gaan anderen voor je rondvragen, legt Faisal uit. ‘Mijn familie zette de eerste stap en filterde kandidaten. Ze informeerden wat voor studie of werk ze deed, en vroegen rond naar de reputatie van de familie en het uiterlijk van het meisje. Na een paar maanden ontving ik via mijn familie een foto van een knap meisje met een rustige uitstraling. Ik wilde haar leren kennen. Toen ik hoorde dat het meisje in Afghanistan woonde, twijfelde ik even. Dat is een grotere stap dan een Afghaanse partner uit Duitsland of Engeland, die is er al aan gewend hoe we in Europa met elkaar omgaan. Op basis van de foto voelde het goed, dus ik besloot het te proberen.’

Zorgzaam

Zijn tante zocht contact met Tara’s ouders, waarna familieleden in Afghanistan haar daar hebben bezocht. Omgekeerd werd hij gevraagd naar Frankrijk te komen om haar familie te ontmoeten. ‘Ik werd daar door zes mannen gastvrij ontvangen en bevraagd over mijn werk en waarom ik wilde trouwen. Ik zei: ‘Ik ben klaar met studeren, heb een leidinggevende baan en zoek stabiliteit. Een echtgenote brengt me dat.’ Het was belangrijk, zei ik, dat het meisje heeft gestudeerd, Engels spreekt en bovenal zelf ook wilde trouwen. Je moet weten: wie 5.000 euro meeneemt kan in Kabul trouwen met een beeldschone vrouw, al ben je zelf spuuglelijk. Daar is dwang in het spel.’

Na zijn bezoek aan Frankrijk kreeg Faisal goedkeuring van haar familie. ‘Gespannen belde ik Tara op. Gelukkig is Afghaans mijn moedertaal, want het werd een ongemakkelijk gesprek: ‘Hoe is het? Wat heb je vandaag gedaan?’ Het fijne was: we hoefden niet te gissen naar elkaars intenties. Tara is 25 en vertelde over haar studie politicologie en waar ze over vijf jaar wilde zijn. Ze was vrolijk, intelligent en attent. Toen ik haar op een dag vertelde dat ik hoofdpijn had, vroeg ze een week later of ik nog steeds last had. Die zorgzaamheid is belangrijk voor mij. Na een paar weken zei ik: ‘Ik wil dat je eerlijk bent: wil je zelf trouwen of is dit een wens van je ouders?’ Ze zei: ‘Nadat ik over je hoorde, heb ik drie dagen nagedacht en toen besloten: ik wil zien of het klikt.’

Zes maanden na het eerste telefoongesprek stond Faisal voor een groot huis in Kabul. Het was de eerste keer dat hij terug was sinds hij Afghanistan had ontvlucht. ‘De voordeur zwaaide open en ik werd ontvangen door haar ouders. In de woonkamer zaten een paar meisjes. Ik groette iedereen en bij elk meisje twijfelde ik even: is dit Tara? Haar moeder kwam de keuken uit lopen met thee en en achter haar liep een meisje in een spijkerbroek en zwart vestje. Daar was ze – en godzijdank zag ze er in het echt net zo uit als op FaceTime. Vanaf dat moment besloot ik: ik ga met haar trouwen. Na drie kwartier vertrok ik, twee dagen later dansten er vierhonderd gasten op ons trouwfeest. Het was indrukwekkend en onwennig tegelijkertijd, met al die onbekenden wist ik soms niet waar ik moest kijken.’

Eén blik

De huwelijksnacht heeft het echtpaar bewaard voor Nederland. Faisal heeft er niet naar geïnformeerd, maar gaat ervan uit dat Tara nog maagd is. ‘Dat is gewoon zo. Het is een belediging om haar dat direct te vragen.’

‘Toen ik na het huwelijk weer thuis was, heb ik een aantal goede vrienden over Tara verteld. Met een Nederlandse vriend heb ik een paar weken gewacht. Hij kent het fenomeen niet en in zijn ogen ben ik een echte Nederlander, dus ik koos een moment waarop we alleen waren. Er volgde een spervuur van vragen. Wil je het zelf? Hoe ken je haar? Hoe ziet ze eruit? Wat doet ze? Hoe ga je trouwen? Waar ga je trouwen? Ik kwam er toen achter dat het snel vermoeiend wordt om alles te moeten uitleggen.’

Terwijl zijn huwelijk niet zo veel van een westers huwelijk verschilt, vindt Faisal. ‘Tara en ik zijn slechts aan elkaar geïntroduceerd door onze families en we zijn voor het huwelijk nog niet intiem geweest. Is onze relatie minder waard dan die van een stel dat elkaar dronken op een feestje ontmoet? Volgens mij niet.

‘Dat er gevoelens van scepsis overheersen is begrijpelijk, die had ik eerst ook. Ik dacht aan de akelige verhalen van meisjes die worden gedwongen te trouwen. Voor het inburgeringsexamen heeft Tara een 9 gehaald, voor mij een teken dat ze écht wilde trouwen. Als ze werd gedwongen, had ze de toets ook kunnen verprutsen. Die keuzevrijheid is belangrijk. Er zal best ook een pragmatisch aspect in haar afweging zitten. Kabul is een gevaarlijke stad, je kunt naar de markt gaan en door een zelfmoordaanslag omkomen.’

Ze woont nu nog in Afghanistan, maar Faisal hoopt dat zijn vrouw binnen enkele maanden naar Nederland komt. Vanaf het eerste moment wil hij haar stimuleren om te integreren. ‘Dat gaat niet gemakkelijk worden, ze heeft een taalachterstand, geen werk, netwerk of sociale kring. Ze zal moeite hebben bij het aarden en haar geboorteland missen.’ Toch meent Faisal dat hij aan een gelijkwaardige relatie begint. ‘We geven elkaar iets wat we nodig hebben. Het huwelijk zorgt ervoor dat ik volwassener word, niet onnodig geld uitgeef of dagenlang buiten rondhang.’

Er zit een verwonderlijk contrast tussen de uitgesproken hartstocht over zijn jeugdliefde Benthe en de klinische wijze waarop Faisal over zijn echtgenote Tara spreekt. Alsof het huwelijk een overeenkomst betreft en geen emotionele verbintenis. Wat verwacht hij dat Tara aan zijn leven zal toevoegen? Hij is even stil. Daarna: ‘Dat weet ik nog niet. Benthe is in dit land opgegroeid, heeft hier gestudeerd en een baan: op het eerste gezicht had zij mij veel meer kunnen bieden. Ons huwelijk had teleurstelling opgeleverd bij mijn familie, al is de vraag of dat tijdelijk zou zijn geweest. Tara zal als een puzzelstukje in het geheel vallen. Ze hoeft de familie niet constant te bewijzen hoe aangepast ze is. Ze zal niet op de bank blijven zitten als mijn tante in de keuken afwast, of ’s zomers een rokje en v-hals aantrekken. Mijn vrouw kent de Afghaanse cultuur en we hebben aan één blik genoeg.’

Beeld Astrid Anna van Rooij

Kaaskop

Ik hoorde Theo Hiddema eens pleiten voor het gemengde huwelijk, waarbij hij stelde dat integratie tussen de lakens plaatsvindt. Ik vond het een aantrekkelijke gedachte: pas wanneer culturele verschillen een liefdesrelatie niet meer in de weg staan, kun je over succesvolle integratie spreken.

Faisal protesteert: hij vindt zichzelf uitstekend geïntegreerd. ‘Ik spreek Nederlands, werk en betaal belasting. Ik drink, ben open en van mij mag iedereen leven hoe die wil. Als een man als vrouw verkleed wil gaan, zul je mij niet horen klagen’. Tegelijkertijd voelt hij zich schatplichtig aan zijn oom en tante, die zijn jonge leven redden door hem mee te nemen uit Afghanistan. Met hen wil hij rekening houden. ‘Mijn oom en tante kwamen als volwassenen naar Nederland en hebben zich zo goed mogelijk aangepast, maar op een gegeven moment is de rek eruit.

‘Ik voel me een kaaskop en ik wil mijn vrouw ook gaan beschouwen als Nederlander. Dat betekent dat ze sommige Afghaanse gewoonten moet loslaten. In Kabul mogen vrouwen niet zomaar de deur uit, maar mijn vrouw hoeft mij geen toestemming te vragen naar buiten te gaan. Man en vrouw zijn gelijk, ik wil dat Tara tegen mij in durft te gaan.’

Het relaas van mijn vriend heeft iets onbevredigends. Ik moet erkennen dat ik wil horen over knikkende knieën, verliefdheid – en twijfels heb over een relatie zonder. Terwijl het misschien ingewikkeld is om te spreken over vlinders in je buik, wanneer je nog nooit met elkaar alleen in één ruimte bent geweest.

Zegt mijn twijfel iets over mijn eenzijdige benadering van liefde? Waren Faisals ogen geopend en had hij alles wat Holly- en Bollywood ons over romantiek hadden geleerd kunnen relativeren? Hij hint ernaar. ‘Wat ik voor mijn vrouw voel is een andere soort liefde dan die ik voor Benthe heb gevoeld. Ik weet niet goed wat het is en ik weet ook niet of je het liefde moet noemen. Wat ik weet is dat ik Tara respecteer en vertrouw, en voor haar wil zorgen zodra ze hier is. Dat is een stevig fundament voor ons huwelijk.’

Een paar weken na de bruiloft was Faisal alleen met zijn tante. ‘Ik zei: ‘Ik ga dit maar één keer tegen u zeggen en daarna nooit meer. Dat ik met Tara ben getrouwd is ook voor u.’ Ze besefte niet hoeveel invloed haar wens op mij heeft gehad, ik wilde het uitgesproken hebben. Mijn tante haalde haar schouders op en zei: ‘Dankjewel.’’

En nu, zes maanden na het huwelijk, wacht hij op zijn vrouw. Zodra het vliegverkeer weer op gang komt, kan Tara naar Nederland reizen. In de tussentijd bellen ze dagelijks en wordt Faisal steeds zekerder van zijn zaak. ‘Dat ik gehoor heb kunnen geven aan de wens van mijn familie, geeft me het gevoel dat ik ben geslaagd. Ik heb een huis, een baan, geen strafblad: dit was het element dat ontbrak.’

Onverenigbaar

De weg naar een geslaagde multiculturele samenleving is hobbelig en geplaveid met verhalen zoals dat van Faisal. Het zijn verhalen van mannen en vrouwen die balanceren tussen de eigen gemeenschap en de Nederlandse samenleving. Faisal zocht een vrouw die de belofte meedroeg om net als hij in beide werelden te kunnen staan, en vond Tara.

Met een beetje goede wil zie je een jongen die zich van een collectieve identiteit probeert te ontworstelen. Faisal gelooft in de gelijkheid tussen man en vrouw én kiest voor het gearrangeerde huwelijk. Hij vindt zichzelf ondubbelzinnig een kaaskop én een goede Afghaan. Dat mag onverenigbaar klinken, maar het is voor mijn vriend de alledaagse realiteit. Het wordt tijd dat ik aan dat idee ga wennen.

Op verzoek van de geïnterviewde zijn namen in het stuk gewijzigd.

2 MILJARD
Voor een lange tijd dacht publicist Naema Tahir dat het gearrangeerde huwelijk zou verdwijnen.  Verrassend genoeg bleef het fenomeen wereldwijd onder 2 miljard mensen voortleven. Ze schreef er een proefschrift over. ‘In de groepscultuur is het kind onderdeel van een organisch geheel. Individualisme kan alleen bloeien bij een vangnet, maar in veel landen is de staat geen vangnet. Daarom moet het gezin sterk zijn en wordt alles afgemeten aan de vraag: wat is in het belang van de groep?’

UNORTHODOX
De nieuwe Netflix-serie Unorthodox geeft een schets van het verstikkende milieu van ultraorthodoxe joden in New York. De 19-jarige Etsy beseft te laat dat ze met haar gedwongen huwelijk een fuik in zwemt: vanaf nu is haar lichaam bezit van haar schoonmoeder, haar seksleven aanleiding voor familieberaad. Ze besluit de gemeenschap de rug toe te keren en vestigt zich in Berlijn. Het vierdelige drama is gebaseerd op de autobiografie van Deborah Feldman. Na het schrijven van het boek werd ze verketterd; nu went Feldman in Berlijn aan een normaal leven. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden