Even is er aandacht voor legertje dode clochards in Parijs

Frankrijk kent talloze zwervers. Per jaar sterven er 400, vrijwel onopgemerkt. Niemand weet hoeveel daklozen er precies zijn. In Parijs tracht men aandacht te geven aan het schrijnende probleem.

Elk jaar sterven er circa 400 daklozen in Frankrijk, vrijwel onopgemerkt.Beeld reuters

'Brigitte Poitou, 42 jaar, 11 mei 2012 in een ziekenhuis in Parijs: Pjotr Urbanic, 58 jaar, 13 mei 2012 in het kanaal Quai de Valmy in Parijs; een vrouw, 31 jaar, 16 mei 2012 route de la Minervoise in Carcassonne; een man, 20 mei 2012 in een vuilnishok in Bergerac; Stéphane, 43 jaar en zijn metgezellin Maeva, ongeveer 20 jaar, mei 2012 op een boot in Bordeaux...'

De reeks kan eindeloos worden voortgezet. Ontelbaar veel mensen leven op straat in Frankrijk. En elke dag sterven een paar van hen, onder omstandigheden die niet bij een beschaafd land passen. Niemand besteedt er veel aandacht aan. Een ambulance haalt het lichaam op, misschien zijn er passanten die opmerken dat 'hun' bedelaar niet op zijn vaste plekje zit.

Deze week werd in een sobere ceremonie aandacht gevraagd voor dat legertje van dode daklozen (sdf, heten ze ambtelijk in Frankrijk: sans domicile fixe). Iedereen die kwam, werd gevraagd naam en vindplaats voor te lezen van een van de straatslachtoffers. Daarna werd een affiche met die naam op een blinde muur aan de Quai de Valmy in Parijs geplakt. Na een uur was de muur vol met namen. Soms oer-Frans, zoals Daniel Maillot, in maart 2011 in Toulon gestorven. Soms exotisch, zoals Nicola Vilokovic of 'kleine eend', soms naamloos.

Welvarende stad
Hoe kan het dat in een zo welvarende stad zo veel mensen op straat wonen? Iedere Parijzenaar heeft zijn eigen voorbeelden. Pal naast de grote uitvalswegen van Parijs staan her en der krottenkampen die in niets verschillen van een derdewereldland. Een koppel woont al een half jaar opgevouwen in een telefooncel aan de rue de la Grange aux Belles. Een zigeunerfamilie is neergestreken op de place de la République, een van de grootste verkeersknooppunten. Op een piepkleine rotonde bij Stalingrad wonen een paar mannen, auto's staan op hooguit een meter van hen te dampen. Even verderop, onder de bovengrondse metro, is een openluchthuiskamer ingericht, met banken en bedden.

Naast de pinautomaat zit altijd een dame die volgens jongste dochter lijkt op de vader van een vriendje; als ze een euro krijgt zegt ze: dank je, jongeman.

Hoeveel daklozen er precies zijn, weet niemand. Zelden verheffen ze hun stem. Maar deze week, bij dat eerbetoon, greep iemand de microfoon. Het was een stevige vrouw, met ingevallen mond. 'Het is een schande dat mensen op straat moeten leven', zei ze, eerst nog onzeker. 'Hij hier', ze wees op haar vriend die, het hoofd scheef, in een rolstoel zat, 'hij heeft me van de straat gehaald. De mensen weten niet wat je meemaakt: de klappen, de kou, de ziekte om je heen. Maar het ergst is het gevoel dat niemand je nodig heeft, dat je er niet bij hoort.'

'Een schande', herhaalt ze, nu vastberaden. 'Kijk eens hoe veel appartementen er leeg staan, van mensen die een pied à terre hebben in Parijs. Woningnood bestaat niet.'

Beeld ap

Mensen troosten haar, leiden haar weg. 'Ik heet Aicha Bourvic', vertelt ze later. 'En hij', ze wijst op haar vriend, 'is Gérard Meudec'. Vanaf haar jeugd leefde ze op straat, vertelt ze. Maar nu niet meer, haar ziekte en die van Gerard hebben hen aan een appartement geholpen. 'Ik ben een harde. Ik ben 51 en weer helemaal gezond. Maar de meesten die op straat leven is dat niet gegeven.'

Morts de la Rue
Christophe Louis is voorzitter van het collectief Les Morts de la Rue (de straatdoden), dat de herdenking organiseerde. Per jaar sterven er zo'n vierhonderd daklozen op straat, vertelt hij een dag later in zijn kantoortje. Het totale aantal daklozen in Frankrijk schat hij op 200 duizend. 'Het hangt er van af wie je meetelt: is iemand die elke nacht in een auto slaapt dakloos, is iemand in een hutje dakloos?'

Je vindt de hele samenleving op straat, zegt hij: 'Zigeunerfamilies, losgeslagen jongeren, gescheiden mannen, alcoholisten, vluchtelingen, psychiatrische gevallen.' De sleutel vormt voor hem de huisvesting. 'De huren zijn veel te hoog. Maak kleine opvangcentra, zorg voor goede begeleiding en het probleem wordt te beheersen.'

Franse traditie
In zekere zin is het ook een Franse traditie, geeft Louis toe. 'Mensen komen naar Frankrijk omdat ze weten dat het hier gebruikelijk is op straat te leven. En omdat er mensen zijn die zich om hen bekommeren.'
Al maakt hij zich over die medemenselijkheid geen al te grote illusies.

'Dezelfde mensen die geld geven aan de voedselbanken, doen er alles aan om de daklozen uit hun eigen straat te weren.' Voor hem is de oplossing politiek. 'Daklozen stemmen niet, dus geen politicus die zich voor hen interesseert. En als het crisis is, is dit de groep die het eerst sneuvelt. De mensen die hen nu geld geven, of misschien een warme trui, zouden ook eens bij het gemeentebestuur moeten aankloppen. Want daar kan het probleem structureel worden aangepakt.'

Zijn collectief voert actie voor daklozen, maar bekommert zich vooral om hen na hun dood. Dan wordt de begrafenis georganiseerd en nabestaanden worden opgezocht. 'Toen we begonnen lag de gemiddelde leeftijd van een straatdode op 49 jaar',vertelt hij. 'Dat is nu 46 jaar. Drie jaar eraf, in tien jaar tijd. Dat gaat veel te snel.'

Het eerbetoon aan de de Quai de Valmy is een dag later al door taggers overgekalkt. Alleen de bloemen liggen er nog.

Ariejan Korteweg is correspondent in Frankrijk voor de Volkskrant.

Daklozenopvang in Parijs.Beeld afp
Een dakloze man slaapt op het trottoir voor een winkel in Parijs.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden