De Gids Lust & liefde

Eva (77): ‘Wat me aan het einde van mijn leven dwarszit, is dat het me niet is gelukt een partner vast te houden’

Beeld Saša Ostoja

Een liefdevolle relatie voor het leven, daarnaar is Eva (77) altijd blijven verlangen.

‘Het valt me op hoe lichtvaardig sommigen op deze plek over voorbije liefdes praten. Alsof een liefde stopt wanneer de relatie die eruit voortvloeide beëindigd is. Zo heb ik dat zelf nooit ervaren. Eigenlijk heb ik er, bijna vijftig jaar na mijn scheiding nog steeds last van dat het met mijn man niet is gelukt. En niet omdat ik hem nog altijd mis, of omdat ik het lastig vond om alleen te zijn. Want ik heb me na hem lesbisch verklaard en twee heel mooie lange verhoudingen met vrouwen gehad. Maar wat me aan het einde van mijn leven nu nog steeds dwarszit, is dat het me niet is gelukt een partner een leven lang vast te houden. 

Vroeger wilde ik boerin worden, met negen kinderen, een wens die ongetwijfeld te maken moet hebben gehad met de veiligheid die ik de eerste jaren van mijn leven in ons gezin ervoer. We waren niet rijk, deden geen bijzondere dingen, maar ik heb me altijd geborgen gevoeld. Die geborgenheid zag ik als de bestemming van mijn volwassen jaren, dat ik die nooit heb teruggevonden en heb kunnen doorgeven doet me nog altijd pijn. Toen ik trouwde, begin jaren zestig, was het een woelige tijd vol verandering. Ik had een enorme geldingsdrang, maar vrouwen hadden nog nauwelijks rechten. Omdat ik trouwde, werd ik ontslagen als ambtenaar en voor het huis dat mijn man en ik kochten, mocht alleen mijn man het koopcontract tekenen. 

De gelijkwaardigheid die wij vrouwen fel nastreefden, werd nog niet door de wet gesteund en op een of andere manier lagen mijn hunkering naar veiligheid en het hebben van ambities te ver van elkaar om die te kunnen verenigen.

En toch was mijn man een zeer grote liefde. Groot en blond en ervan overtuigd dat wij zij aan zij de wereld zouden kunnen veranderen. Samen barstten we van energie. Maar het zat hem tegen. Hij had een eigen ontwerpbureau en hoe hij ook zijn best deed, hij kreeg niet voor elkaar wat hij wilde, en ik zag hem veranderen van een optimist vol branie in een gefrustreerde boosaard. Zijn woede had dan wel niet met mij te maken, maar openbaarde zich wel in mijn aanwezigheid, op het laatst waren er momenten dat ik bang voor hem was. Zijn drift kon zomaar van het ene op het andere moment omslaan in agressie. 

Ik ben vertrokken, ik moest wel, want ik durfde bijna niet meer naast hem te liggen. Maar door mijn vertrek kreeg hij – begin jaren zeventig – automatisch de voogdij over onze kinderen en zag ik als ‘slechte moeder’ mijn dochter en zoon nog maar een paar keer per maand. Een tijd lang woonde ik in San Francisco, waar ik verliefd werd op een vrouw die aan aura reading deed en mij daarin doceerde. Maar toen het slecht ging tussen mijn dochter en haar vader ben ik naar Nederland teruggekeerd, om haar bij te staan. En weer liet ik een grote liefde achter en slaagde ik er niet in mijn streven naar zelfontplooiing te combineren met veiligheid.

In die zin maakte feminisme, zeker in die tijd, niet gelukkig. Aan de ene kant was er het verlangen voor mezelf op te komen, niet vanzelfsprekend toe te geven aan de grillen van de ander, zoals die van mijn man die zo ver ging dat hij de plantjes die ik in de tuin zette eruit haalde om ze op een andere plek weer in de grond te zetten. Aan de andere kant was er dat verlangen naar een klassieke relatie voor de eeuwigheid. Mijn droom en voorbeeld waren met iemand oud worden en ik heb niet bereikt waarvoor ik ben opgevoed. Ik realiseer me heel goed: als ik me wel had gevoegd, had ik getrouwd kunnen blijven en in ieder geval die ene droom waargemaakt. 

Het had makkelijk gekund, mijn man heeft me niet expres onderdrukt, ook hij was deels een product van de omstandigheden en is tot zijn dood van me blijven houden. Maar in mij botste het. Trouw zijn in een huwelijk en trouw aan mezelf gingen niet samen. Met mijn verstand kan ik beredeneren dat ik de juiste keuze heb gemaakt, maar mijn hart is altijd blijven verlangen naar een relatie waarin ik mijn ankers kon uitgooien, een bijna kinderlijk verlangen naar rust en loyaliteit voor altijd.

Want dat was een ander probleem. Zowel bij mijn echtgenoot als later bij de twee vrouwen, leek het of iedere keer als ik dacht dat we gelukkig waren, de ander zich ging vervelen. Toen de rust neerdaalde in mijn laatste relatie bijvoorbeeld, met een twaalf jaar jongere vrouw, verliet ze me zonder verklaring van de ene op de andere dag. Dat heeft me behoorlijk onzeker gemaakt. Ik wilde zo graag een relatie waar ik simpelweg kon ‘zijn’. Die zo vanzelfsprekend was dat je ruzie kon maken en van mening kon verschillen, die desondanks steeds boven iedere twijfel verheven zou zijn. 

De strijd heeft me uitgeput. Altijd die spagaat, altijd de weemoed naar ‘wat had kunnen zijn’. Sinds kort weet ik dat ik ernstig ziek ben, ik heb besloten af te zien van behandeling. Het is genoeg. Iedereen kent die kruispunten in zijn of haar leven: als je linksaf gaat, kom je nooit meer rechts uit. Hoe meer ik me wilde ontwikkelen, hoe kleiner de kans werd op een levenslange liefde. Ik ben veel tijd kwijtgeraakt aan werk en opleidingen, als een van de eerste vrouwen van mijn generatie heb ik altijd fulltime gewerkt. Vorige maand ben ik definitief gestopt met het laatste vrijwilligerswerk. Er is uiteindelijk maar een iemand aan wie ik echt trouw kan blijven en dat ben ikzelf. In de maanden of jaren die mij resten ga ik doen wat mij nu, aan het slot van mijn leven, rust brengt: breien, haken en weven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden