INTERVIEWEU-president Charles Michel

EU-president Charles Michel: ‘Het was een zeer moedige positie die Rutte innam’

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-president Charles Michel zijn tevreden na afloop van de top in Brussel.Beeld Stephanie Lecocq / AFP

Zowel zaterdag- als zondagnacht dreigde het verkeerd te gaan op de EU-top. ‘Er waren momenten dat de adrenaline door je aderen gierde, dat de emoties hoog opliepen’, zegt EU-president Charles Michel.

‘Jazeker, Nederlands wordt de derde werktaal in de EU. Dat is vastgelegd in een speciale regeling tijdens de laatste EU-top. Nog niet gelezen?’ EU-president Charles Michel grapt, maar het is humor met een serieuze ondertoon: premier Rutte domineerde als dwarsligger de marathonvergadering (vier dagen en nachten) van de regeringsleiders deze week.

Michel (44) oogt opgelucht in een gesprek met negen Europese kranten, waaronder de Volkskrant. In de aanloop naar de cruciale leidersvergadering werd de voorzitter van EU-toppen gebrek aan regie verweten. Die kritiek is met het ‘historische akkoord’ – een nieuwe Europese meerjarenbegroting (1.074 miljard euro) en een speciaal economisch herstelfonds (750 miljard euro) – verstomd.

Is dit de Europese droombaan die u voor ogen stond toen u op 1 december begon?

‘Ik wist dat ik in mijn mandaat een grote crisis zou meemaken. Maar ik had niet verwacht dat die zo snel zou komen.’

Alle leiders hebben een veto waarmee ze elkaar dagenlang kunnen gijzelen: is dat een houdbaar systeem?

‘Unanimiteit vergt veel politieke inspanning om tot eensgezindheid te komen. Stelt u zich maar eens voor: een gemeenteraad waar iedereen het eens moet worden of het Europees Parlement. Veto’s zijn moeilijk maar garanderen dat we alle gevoeligheden aandacht geven. Kleine, middelgrote en grote lidstaten, ze hebben allemaal de mogelijkheid besluiten te beïnvloeden. Dat is niet alleen maar moeilijk of nadelig, het maakt landen medeverantwoordelijk voor wat er gebeurt. Zoals de Indiase filosoof Amartya Sen zei: respect voor de procedures legitimeert de besluiten.

Daarnaast ben ik een pragmaticus: je kunt niet roepen dat iedereen de rechtsstaat moet respecteren als je zelf het veto uit het Europees Verdrag negeert. De Conferentie over de Toekomst van Europa die binnenkort van start gaat, kan een slinger aan het vetodebat geven. Maar ik waarschuw: praten over verdragswijzigingen ontaardt snel in navelstaren. Ik denk dat de burger andere problemen voor Europa ziet.’

Het Europees Parlement morrelt aan uw historische akkoord: het vindt dat er te veel is gekort op onderzoeks- en klimaatgelden.

‘Ik hoor parlementariërs inderdaad zeggen dat het allemaal zo verschrikkelijk is. Sorry hoor, maar nooit eerder besloot de EU tot zo’n groot financieel pakket: ruim 1.800 miljard euro! Ze klagen over kortingen ten opzichte van het budgetvoorstel van de Europese Commissie. Ik kijk naar wat er afgelopen jaren werd uitgegeven en dan gaan de bedragen fors omhoog. Minimaal 30 procent van het EU-budget moet de komende 7 jaar naar klimaatmaatregelen gaan, dat is ruim 350 miljard euro. Natuurlijk zeggen parlementariërs met passie dat het beter had gemoeten. Ik vraag te kijken naar wat op tafel ligt: dat is een Copernicaanse evolutie.’

De Hongaarse en Poolse premier waren opgetogen: is de eis de rechtsstaat te respecteren als voorwaarde voor EU-geld niet te zwak geformuleerd?

‘Ik nodig iedereen uit de tekst te lezen. Als de financiële belangen van de EU geschaad worden omdat de rechtsstaat niet functioneert, wordt dat op het hoogste politieke niveau – de EU-top – besproken. De Commissie kan voorstellen de geldstroom te beëindigen, daarvoor is een gekwalificeerde meerderheid nodig van de lidstaten. Die druk werkt.’

Het akkoord noemt Europese belastingen als nieuwe inkomstenbron voor de EU. Zijn dat meer dan mooie woorden?

‘Het is een omslag. Die 750 miljard euro voor het herstelfonds wordt geleend door de Commissie. Op mijn voorstel begint de terugbetaling over zes jaar. Dat zet druk op de leiders een besluit te nemen over nieuwe heffingen en belastingen. Zo niet dan moet de aflossing uit het EU-budget betaald worden of door extra stortingen van de lidstaten. 

‘Ik onderschat de problemen niet, ik herinner me levendig als premier van België de discussies over de financiële transactietaks en de digitaks (beide zijn er nog steeds niet, red.). Ik zie de problemen rond een CO2-heffing voor niet-Europese bedrijven. Maar ik zie ook minder naïeve EU-leiders die zeggen dat onze bedrijven niet het slachtoffer mogen zijn van oneerlijke concurrentie.’

Rutte eiste een veto over de herstelgelden als een land niet hervormt. Is dat de terugkeer van de gehate Brusselse trojka, de mannen in zwarte pakken die lidstaten de les lezen?

‘Dit was de moeilijkste kwestie van de top. Nederland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken maar ook Finland wilden dat het herstelfonds alleen uit leningen zou bestaan. Geen enkele subsidie, zelfs niet een miljoen of een paar duizend euro. Nee: nul euro subsidie! De enige manier om hen te overtuigen van subsidies was strikte controle dat hervormingen daadwerkelijk worden uitgevoerd.

‘Het compromis is een gebalanceerd model waardoor iedere leider die een misstand vermoedt dit kan aankaarten op de eerstvolgende EU-top. Ik ga hier niet zeggen of dat een veto is of niet, het doel van dit model is te voorkomen dat er een veto wordt uitgesproken.’

Was Rutte de Dr No van de EU-top, zoals zijn zuidelijke collega’s zeiden?

‘Het was een zeer moedige positie die Rutte innam. Het getuigt niet van veel inzicht in de Europese politiek als je klaagt dat een premier zijn nationale belangen verdedigt. Sommige lidstaten zijn nettobetalers van de EU. Gedurende die lange dagen en nachten heeft geen enkele premier gevraagd geen nettobetaler meer te zijn. Hun vraag was: we zijn nettobetaler, dat blijven we ook, maar hoeveel gaat het worden. Dat is een legitieme vraag. 

‘Mark Rutte is een goed onderhandelaar. Hij is ook een vriend. Die goede relatie, gebaseerd op vertrouwen, was nuttig, juist omdat we het soms niet eens waren en het debat hard was. Rutte loopt al tien jaar mee in de EU, die ervaring komt goed van pas aan de Brusselse vergadertafel.’

Was er een moment waarop u dacht: dit mislukt?

‘Er was geen enkele garantie op succes. Er is bijna 100 uur non-stop vergaderd en onderhandeld. Dat is intellectueel, mentaal en fysiek een enorme uitdaging. Ik kon af en toe een uurtje weg om te douchen en weer op krachten te komen. Er waren momenten dat de adrenaline door je aderen gierde, dat de emoties hoog opliepen. Zowel zaterdag- als zondagnacht ging het bijna verkeerd. Dan moet je terugvallen op je instinct en verstand, dat is een kwestie van discipline.’

De EU bouwt nu gezamenlijk schuld op, overweegt Europese belastingen: is dit akkoord een stap naar verdere integratie?

‘Ik heb het in wat romantische termen de hernieuwing van de Europese huwelijksgelofte door de leiders genoemd. Voor de komende dertig jaar. Het is een heel sterke afspraak over onze gezamenlijke bestemming.’

Alle nationale parlementen moeten instemmen met die gezamenlijke schuld. Als er één nee zegt, kunt u opnieuw beginnen.

‘Het is moeilijk maar geeft ook evenwicht tussen nationale en Europese politiek. Leiders moeten laten zien dat wat ze in Brussel besluiten de juiste keuze is. Wij zijn de EU. In tijden van populisme en euroscepsis is het beter oog in oog met elkaar te staan dan de ogen voor elkaar te sluiten.’

Wat is makkelijker te managen: België of de EU?

(Lachend) ‘Dat is nog te vroeg om beantwoorden. Ik was vijf jaar premier van België. Stel me deze vraag maar over een jaar.’

EU-leiders na marathontop akkoord met grootste herstelpakket ooit
De Europese regeringsleiders gingen afgelopen weekeinde akkoord met het grootste EU-herstelpakket ooit om de gevolgen van de coronarecessie te verzachten. Na vier dagen en nachten van onderhandelingen vol verwijten en bijna-mislukkingen, stemden premier Rutte en zijn EU-collega’s in met het pakket.

‘Slechts een Rutte nodig om de EU te verwoesten’
Italiaanse kranten reageren woedend op de harde opstelling van met name Nederland. ‘Europa lijdt aan ziekelijk egoïsme, Nederland doet een niet te accepteren bod.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden