Eten als bindmiddel

In VanHarte Resto kun je eten voor 2,50 euro en je buurtgenoten leren kennen. Straks gaat de tiende vestiging open....

‘Meestal mogen ze me niet,’ zegt Nel de Zwart, 84, aan de lange eettafel van VanHarte Resto in Den Haag. Om haar heen: mevrouw van de Zwan van 90, Lenie Woggelum, ook 84, en Franka van Hugten, 61.

‘Nel heb overal wat op te zeggen’, meent Franka.

Nel: ‘Ik heb de moeite bij me.’

‘Ze is de ondeugendste van ons allemaal’, zegt Lenie.

Nel: ‘Zeg ik tegen dat meisje dat hier de baas is: maak die paal daar maar rond, ga ik paaldansen.’

Ze kijkt triomfantelijk om zich heen. ‘Hee, daar is Loeki.’

Loeki van Wansdorp komt uit Scheveningen. Ze is net gearriveerd met de taxibus. ‘Loeki, meid’, zegt Nel, ‘hebbie weer aan het strand gelegen? Je hebt hele bruine dar* eh, armen.’

Haar kennissen horen het grapje niet eens meer. Ze zijn druk met elkaar, met hun pillendoosjes, en met de drie bromvliegen die als stoorzenders over de tafel gaan.

Daarbij, ze hebben honger. Eentje is er vergeten te eten. Een ander heeft alleen een appel op. De derde ‘twee dunne boterhammetjes’. Het is veel te warm om te eten, zeggen de dames. Franka is deze week zelfs flauwgevallen.

O ja joh, zegt Lenie Woggelum.

O ja.

Hoe ze vandaag hun dag hebben doorgebracht?

Mevrouw van de Zwan: ‘Zoals alle andere dagen: met nietsdoen. Ik heb een beroerte gehad, en nu kan ik niet meer lezen, en geen televisie meer kijken. Ik heb zes kinderen, maar ik zie d’r geeneen meer. Mijn oudste zoon kwam nog wel langs. Die zat op de grote schuit. Nam altijd een harinkje voor me mee. Hij deed ook mijn belastingen. Maar sinds een andere zoon hem heeft gezegd dat hij die belastingen niet goed deed, komt ie niet meer.’

Loeki van Wansdorp: ‘Ik heb altijd en eeuwig aanloop. Ik moet elke dag naar Hoogvliet om voor m’n bezoek iets in huis te halen.’

Mevrouw van de Zwan: ‘Ik kom thuis, schop mijn schoenen uit, ga voorover op bed liggen, en dan val ik in slaap. En dat elke dag.’

Het is vier uur ’s middags, aan Het Jonckbloetplein in het Haagse Laakkwartier. Elke maandag en woensdag opent hier VanHarte Resto haar deuren, voor mensen die gezelligheid zoeken, en een goedkope maaltijd. Drie gangen voor vijf euro, met een stadspas zelfs voor 2,50. Op het krijtbord buiten staat het menu van vandaag: koude komkommersoep, paella en gemengde salade, yoghurt met watermeloen.

De dames komen sinds de opening, eind 2004, twee keer per week eten. Steevast aan dezelfde tafel bij het raam. Ze hebben wel geprobeerd te mengen met de andere gasten, maar het lukte niet. ‘Je trekt toch naar elkaar toe’, zegt Franka van Hugten.

En dat terwijl een van de doelstellingen van VanHarte Resto is verbindingen leggen in de wijk, en samenhang terugbrengen die te lang heeft ontbroken. Samenhang tussen ouderen en jongeren, allochtonen en autochtonen, werkenden en niet-werkenden.

Daarom heeft VanHarte ook een ruimte gehuurd in Vadercentrum Adam, waar allochtone vaders cursussen kunnen volgen. In een aantal belendende panden zit daar bij elkaar: ouderenzorg, een jongerenloket, de winkel Dress for Succes, met gratis ‘sollicitatiekleding’ voor mannen en vrouwen met een uitkering die weer aan het werk willen, en Adam dus.

Daarom ook werkt VanHarte samen met horecaopleidingen en welzijnsopleidingen van roc’s: dan kunnen studenten ervaring opdoen.

Daarom komen in Den Haag licht verstandelijk gehandicapten van Stichting de Compaan helpen in de keuken, en volgt kok Abdoel Moemen Elboujamaa in het kader van Werkbij (voorheen Melkertbanen) een reïntegratietraject bij VanHarte tot hij weer een betaalde baan vindt.

Kruisbestuiving, daar draait het om. Tussen mensen die op de een of andere manier door de samenleving zijn buitengesloten.

Het begon allemaal toen Fred Beekers, CDA-fractiemedewerker in de Tweede Kamer, en een van de oprichters van Artsen zonder Grenzen, als vrijwilliger werkte bij de boodschappendienst in Den Haag. Daar werden cijfers over eenzaamheid in Nederland – anderhalf miljoen eenzamen, volgens de laatste studie van het Sociaal Cultureel Planbureau – ineens veel minder abstract.

Oude mensen die alleen nog maar hun huisarts zagen, die helemaal geen sociaal netwerk meer hadden. Kinderen en kleinkinderen die zich niet meer lieten zien. Is dit Nederland?, dacht Beekers. Toen hij vervolgens hoorde dat er in Frankrijk een bloeiende keten van restaurants bestond voor mensen zonder geld, wist hij: dat moet ik gaan doen. Een restaurant beginnen, niet zozeer voor arme mensen, maar voor mensen die behoefte hebben aan contact.

Acht vestigingen telt VanHarte Resto inmiddels: vier in Den Haag, een in Rotterdam, twee in Amsterdam, een in Leeuwarden. Zutphen en Zoetermeer zullen binnenkort volgen. Elke vestiging heeft twee man in dienst: een horecacoördinator en een restomanager – de rest is vrijwilliger. De horecacoördinator regelt dat de boodschappen worden gedaan en dat de keuken draait, de restomanager legt verbindingen met instanties in de wijk zoals ouderenzorg, woningbouwvereniging en GGD, maar ook met wijkagent en huisarts.

Nee, subsidies van de overheid krijgt VanHarte niet. ‘Hou toch op met die overheid’, roept Beekers, één bonk gedrevenheid en enthousiasme. ‘Er zit genoeg dynamiek in de samenleving! Die moet je gebruiken. In Den Haag alleen al staan 60 duizend vrijwilligers ingeschreven in de vrijwilligersbank. Bedrijven voelen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, willen daar iets mee doen. En fondsen steunen maar al te graag burgerinitiatieven als deze. We hebben de overheid helemaal niet nodig. Ze moet de randvoorwaarden scheppen, maar daar houdt haar taak op.’

‘Dat zeg ik’, staat er op de donkerblauwe pet van de 55-jarige Cor Harteveld. Cor is er vanavond voor het eerst, net als mevrouw van Gemert, die tegenover hem zit. Naast mevrouw van Gemert haar goede vriendin An van Os. Beiden zijn in de tachtig, ‘op chic’ gekleed, en behangen met juwelen.

Het had weinig gescheeld of mevrouw van Gemert had het vanavond niet gered. Op weg naar VanHarte Resto was ze, verblind door de avondzon, met de auto tegen een bromfietser aan gereden. Moest de politie komen, en de ambulance, ‘maar die vrouw mankeerde niets, hoor’. Wat erger is: nu is ze is haar no claim kwijt. Jaren schadevrij gereden, dan dit.

‘Je hebt de koude komkommersoep gemist’, zegt An.

Een paar stoelen verder zit Mous, een Marokkaanse jongen van 28, vaste bezoeker van vadercentrum Adam.

‘Mous is de boef’, zegt Mous tegen het gezelschap aan tafel. Jet Creemers, uitvindster van het fenomeen schuldsanering, zakenvrouw van het jaar 1994, en vanavond uitgenodigd om een praatje te houden, zegt: ‘Waarom, Mous?’

Omdat hij niet werkt, zegt Mous. Hij heeft het wel gedaan, veel zelfs; in de koeling, het magazijn, in de schoonmaak, in de tuin. Maar hij is een beetje ziek in zijn hoofd. Daarom doet hij niks meer. ‘Ik kan niet slapen en ik haal slecht adem’, zegt Mous. Maar ja, hij rookt wel.

‘Wat rook je, Mous? Stickies?’ vraagt Jet Creemers.

Even later staat ze op om haar praatje te houden. Tegen de vijftig voornamelijk 80-plussers zegt ze: ‘Wat zouden jullie van mij willen weten?’ Met welke zaak ze zakenvrouw is geworden, vraagt iemand, en Jet Creemers vertelt over schuldsanering, en over meer geld uitgeven dan je in je portemonnee hebt, en binnen een minuut gaat het over de euro, en over hoe duur het leven sindsdien is geworden, en dat geld overhouden er helemaal niet meer bij is, ‘want we hebben bij de groenteboer nog nooit zoveel betaald, en vroeger konden we nog eens een Margriet kopen, maar dat is er ook niet meer bij.’

‘En daarom’, zegt Jet Creemers, ‘is het zo goed dat Pieter Omtzigt vanavond ook aan tafel zit. Pieter zit in de Tweede Kamer, voor het CDA, en hij is vandaag helemaal uit Hengelo gekomen om jullie verhalen te horen.’

‘Ik ken er geen een uit de Tweede Kamer die naar gewone mensen luistert’, zegt Nel de Zwart, ‘en als die meneer dat vanavond wel doet, is hij het vergeten eer hij weer in Hengelo zit.’

An buigt zich voorover naar haar vriendin. ‘Hee, hangen de gordijntjes al?’

Mous is inmiddels opgestaan om Jet Creemers beter te kunnen horen. Als zij weer terug is op haar plaats, zegt hij dat het allemaal de fout is van de regering, dat mensen schulden maken. Gokkasten in de kroeg, wie bedenkt het? Koffieshops, nog stommer.

‘Moet je dan een samenleving maken waarin je alles uitbant?’ vraagt Jet Creemers hem. ‘Of draai je het om, en zeg je: jij hebt het leven, wie is daar verantwoordelijk voor?’

‘Kijk, dit willen we nou’, zegt Beekers als om half acht alle gasten naar huis gaan. ‘Het eten is een bindmiddel, waar het om gaat is iets los te maken bij de mensen.’

Ook Daniëlle Kokken, restomanager Den Haag, vond het een geslaagde avond. Ze had even haar bedenkingen gehad toen Jet Creemers de gasten vroeg de ogen te sluiten en zichzelf de vraag te stellen: wat wil ik betekenen in dit leven. Ze had er begrip voor gehad toen een paar vaste klanten een beetje boos hadden geantwoord: hoezo, wat willen we betekenen? We hebben dit land opgebouwd, we hebben kinderen grootgebracht, is dat dan niet genoeg?

Maar die discussie moet kunnen, zegt Kokken. Sterker, die discussie móet. Want zo leer je elkaar beter kennen. Daarom was ze vanavond ook in de buurt van Mous gaan zitten. Want Mous wil ze erbij betrekken. Ze wil erachter komen wat hem mankeert. Of hij echt psychische problemen heeft, en daarvoor hulp kan gebruiken. Misschien kan ze hem op het juiste spoor zetten naar een betaalde baan.

Is dat waarom ze dit werk doet? Volmondig: ‘Ja.’

Is dat ook waarom Fred Beekers dit doet? Volmondig: ‘Ja.’ Hij zou ervoor tekenen, voor een fulltime baan bij VanHarte. Gezien de stormachtige groei van het aantal vestigingen ligt dat scenario niet eens in zo’n hele verre toekomst. Zijn grootste uitdaging ziet hij, na anderhalf jaar, in het binnenhalen van allochtone gasten. Hij mag het eigenlijk niet zeggen, maar hij doet het toch: ‘Ik denk dat de meeste Nederlanders ten diepste totaal niet welwillend tegenover allochtonen staan.’

Een paar uur eerder had Lenie Woggelum al verzucht. ‘Het zijn de buitenlanders, hè. Daardoor is het niet meer gezellig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden