Het eeuwige levenErnst Sillem (1923-2020)

Ernst Sillem (1923-2020): laatste overlevende van kamp Natzweiler

Nadat hij de kampen in de oorlog had overleefd, begon Ernst Sillem een nieuw leven met een citrusplantage in Marokko. Het leven omschreef hij als een continue test.

Foto Ernst Sillem

Ernst Sillem kalkte als 17-jarige anti-Duitse leuzen op de muur in de gangen van het Baarnsch Lyceum.

Op 31 augustus 1942 waagde hij samen met zijn vriend Jaap van Mesdag vanaf het strand van Goeree-Overflakkee de oversteek met een vouwkano naar Groot-Brittannië. Het enige wat ze bij zich hadden, waren twee fietstassen met inhoud, enkele benzineblikken en Mesdags trompet.

Op zee verslechterde ineens het weer en kwamen ze in nood. Toen ze in de verte schepen zagen, besloot Mesdag op zijn trompet SOS te blazen. Het bleken Duitse ­patrouilleboten te zijn. De twee werden gearresteerd en kwamen via de concentratiekampen Amersfoort en Vught in het ­beruchte kamp Natzweiler in de Elzas terecht. Hier zouden in totaal zeshonderd Nederlandse Nacht und Nebel-gevangenen (gevangenen waarvan de familie onbekend was met hun lot) worden geïnterneerd. In september 1944 werden Sillem en Van Mesdag naar concentratiekamp Dachau overgebracht. Beiden zouden alle ontberingen en de tyfus doorstaan.

Jaap van Mesdag overleed in 2015. Ernst Sillem vorige maand, op 17 oktober in de Provence. Hij was de laatste Nederlandse overlevende van Natzweiler.

Sillem werd geboren in een patriciërsgeslacht in Baarn. Zijn grootvader, ook Ernst geheten, was bankier bij Hope & Co en penningmeester bij de Nederlandse Jongelings Verbond die was gebaseerd op de Amerikaanse YMCA.

Naar hem werd de Ernst Sillem Hoeve in Den Dolder vernoemd, die in 1926 was aangekocht door zijn zoon Albert, een Amsterdamse effectenhandelaar die voor de oorlog naar Baarn verhuisde. Ernst Sillem jr. werd daar geboren als oudste van Alberts vijf kinderen.

‘Ons hele gezin was verontwaardigd dat de Duitsers in mei 1940 het land binnenvielen, terwijl we neutraal waren’, zegt zijn zus ­Agnes Scholten Van Aschat-Sillem.

‘Weg met Hitler’

Ernst wilde dat ook laten blijken. Op 23 januari 1941 trok hij in de nacht naar school, gewapend met handschoenen, een lege jampot en een verfkwast. Hij sloeg een ruit stuk, ging naar binnen en vulde de jampot met inkt. Daarna schreef hij in steeds een ander handschrift leuzen als ‘Weg met Hitler’ en ‘Duitsers moordenaars’.

Agnes: ‘Hij vertelde het aan niemand. Het politie-onderzoek leverde niets op. Pas na de oorlog biechtte Ernst dit op.’ Na het lyceum ging hij naar de koloniale landbouwschool in Deventer. Hij kon stage lopen bij een boerenbedrijf op Goeree-Overflakkee en daar kwam hij op het idee naar Groot-Brittannië te kanoën, samen met Van Mesdag.

Na de oorlog wilde hij weg uit Europa. Hij wist met de financiële hulp van de familie een stuk land te kopen in Marokko, in de buurt van Agadir, waar hij een citrusplantage begon. Met zijn Nederlandse vrouw (de eerste van de vier vrouwen in zijn leven) kreeg hij zes zonen. In 1976 werd zijn plantage door de Marokkaanse overheid genationaliseerd.

Noodgedwongen begon Sillem opnieuw, met een konijnenboerderij in de Franse Ardèche. ‘Voor de Franse televisie heeft hij nog uitgelegd hoe je zoiets aanpakt’, zegt Agnes. Later verhuisde hij naar de Provence, waar hij een boomgaard had met abrikozen en kersen.

Vanaf 2009 was Sillem belangenbehartiger van oud-gevangenen van kamp Natzweiler. Hij maakte met jongeren ook herdenkingsreizen naar het kamp.

Hij omschreef het leven eens als een continue test: ‘Het is net of je steeds weer voor een nieuw proefwerk staat waar je je doorheen moet zien te worstelen. En als je dat hebt gedaan, krijg je even vakantie, en staat het volgende proefwerk te wachten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden