PostuumErnesto Cardenal (1925-2020)

Ernesto Cardenal was de geliefde stem van Centraal Amerika waar Rome moeite mee had

De Nicaraguaanse dichter en priester was te activistisch voor het Vaticaan.

Ernesto Cardenal.Beeld AFP

Verwelkomd door fel protest bezocht paus Johannes Paulus II in maart 1983 Nicaragua, het Centraal-Amerikaanse land dat werd geregeerd door de marxist Daniel Ortega. De Poolse paus die het communisme van de Sovjet-Unie aan den lijve had ondervonden, stond te boek als criticus van het sandinistische regime.

Tussen het publiek trof hij, onverwacht, priester Ernesto Cardenal, tevens gerenommeerd dichter, schrijver, activist en op dat moment minister van Cultuur. Cardenal nam zijn kenmerkende alpinopet af en ging door de knieën. Maar de paus hief een verwijtende vinger op en sprak vermanende woorden. Een jaar later ontnam hij Cardenal zijn priesterlijke autoriteit.

Zondag overleed Ernesto Cardenal op 95-jarige leeftijd aan een hartstilstand. Tijdens zijn lange leven groeide hij uit tot een van de meest geliefde stemmen in de Latijns-Amerikaanse literatuur. Vaak werd hij genoemd als kanshebber, eenmaal werd hij genomineerd voor een Nobelprijs.

Cardenal werd in 1925 geboren in een gegoede familie in de Nicaraguaanse stad Granada. Hij studeerde literatuur en filosofie in Nicaragua, Mexico en de VS en reisde daarna door Europa om in 1950 terug te keren in Nicaragua. Als student en beginnend dichter schreef hij liefdesgedichten. Zijn stijl was modern, toegankelijk, hij schreef zoals de Nicaraguanen spraken.

Van deze bioscopen, Claudia, van deze feestjes,

van deze paardenraces,

blijft uiteindelijk niets over
behalve de gedichten van Ernesto Cardenal voor Claudia
(...)
en de namen van mijn rivalen, als ik ervoor kies om ze te redden
van de vergetelheid, en ik ze in mijn verzen noem
om ze belachelijk te maken.

Later kregen zijn gedichten een politieke lading. Zijn land ging gebukt onder de dictatuur van Anastasio Somoza García. In 1954 nam Cardenal deel aan een gewapende aanval op het presidentieel paleis. Twee jaar later publiceerde hij zijn ‘Uur nul’, een lang verhalend pamflet tegen de dictatuur:

Wanneer de nacht valt in Nicaragua vult het presidentiële huis
zich met schaduwen. Gezichten in het donker. Bebloede gezichten.

In datzelfde jaar trok Cardenal zich terug in een Amerikaans klooster en gaf hij zich over aan God. Het was een roeping die hij van kleins af aan had gevoeld, maar jarenlang niet had aangedurfd, zei hij in een interview in 2010. Als priester werd hij een van de boegbeelden van de bevrijdingstheologie, een linkse christelijke stroming die opkwam voor de onderdrukten. Hij nam actief deel aan de strijd tegen de dictatuur om vervolgens minister van Cultuur te worden in het sandinistische regime van Ortega. Die functie vervulde hij tot 1988, destijds tot afgrijzen van het Vaticaan.

Sinds Ortega in 2007 opnieuw aan de macht kwam, sprak Cardenal zich meermaals uit tegen zijn voormalige geestverwant, die volgens hem was veranderd in een dictator. Tijdens de laatste jaren van zijn leven keek de priester/dichter de kosmos in en verdiepte zich in de evolutie, waarin hij de hand van God zag. Vorig jaar hief paus Fransiscus de censuur tegen hem op. Vanuit zijn ziekenhuisbed ging vader Cardenal weer voor in de mis.

Een van Cardenals beroemdste werken is Gebed voor Marilyn Monroe, dat hij in 1965 schreef, drie jaar na het overlijden van de actrice.

Ze vonden haar dood in haar hotelkamer met haar hand op de telefoon
(...)
Heer
Wie het ook is die zij wilde bellen
En niet bereikte, misschien was het niemand
Of was het Iemand wiens nummer niet in de telefoongids van Los Angeles staat
Neemt U toch de telefoon op!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden