'Er zijn minder gelovigen, maar ze eisen maatwerk'

Steeds vaker ziet hij collega-pastores die lusteloos, zenuwachtig, geïrriteerd en angstig voor het onverwachte worden. Na vier weken hard werken hopen ze dat er even niemand overlijdt, bang als ze zijn dat ze de inspiratie missen om de uitvaart goed te begeleiden....

Het verontrust pastor F. van Schaik (61) van de Emanuëlparochie in Apeldoorn . 'Je moet echt ontzettend oppassen om niet in de stress te raken. We moeten ons best doen om de gezelligheid er ook nog een beetje in te houden.'

Van Schaik is een drukbezet man. Bij gebrek aan priesters is hij officieel pastoor in vijf van de acht Apeldoornse parochies.

Zijn activiteiten zijn divers. Vergaderingen, lesgeven, gesprekken met mensen in geestelijke nood, begrafenissen, doopplechtigheden, huwelijken, conflicten sussen.

Maar het is niet de overvolle agenda die hem en zijn collega's het zwaarst valt. Het is het spanningsveld waarin de pastor opereert. 'Ik wil dat mensen zelfbewust geloven, niet afhankelijk zijn van de pastor. Het Vaticaan eist juist dat de priester zijn monopolie als bemiddelaar tussen God en de mens méér opeist. De kerkleiding wil dat mensen de wetjes van de kerk volgen, waarna alles goed komt.'

Het is de kunst om het uit te houden in die spanning, meent hij. 'Ben je enthousiast bezig in de parochie, hoor je weer zo'n uitspraak van een bisschop waarvan je denkt: Wat moet ik daar nu mee? Redenen genoeg om niet meer bij die kerk te willen horen, maar ik weet dat ik niet gelukkiger zal worden als ik me afsplits. En ik ben een ras-optimist.'

De laatste tijd bereiken hem ook traditionele geluiden van onderop, minstens zo verwarrend. 'Er zijn gelovigen die tegen mij zeggen: Jij bent voor mij alleen priester als je je boordje weer voor doet, de biecht afneemt en iedere dag de eucharistieviering doet.'

Er blijkt een groeiende behoefte aan duidelijkheid en gezag te ontstaan. 'Die magische geloofsbeleving waarbij alles wat de priester zegt goed of waar is, dwingt je je eigen persoon en twijfels weg te moffelen. Terwijl je je als pastoor hebt ontwikkeld tot een individu met eigen geloof en ongeloof.'

Aan de andere kant staan de moderne gelovigen die een hedendaagse interpretatie van de Bijbel verwachten. 'Vroeger bladerde je net voor het begin van de dienst door het missaal om te kijken wat er op het programma stond. Nu vergt iedere mis, iedere doop, ieder huwelijk veel voorbereiding. Er zijn minder gelovigen, maar ze vragen veel meer maatwerk.'

Ook de secularisering geeft druk. Soms vraagt Van Schaik zich af hoe het kan dat wat hij waardevol vindt steeds minder wordt gedragen door de samenleving. ' De pastor wordt gemarginaliseerd en dat doet af en toe pijn.

' We moeten ons afvragen of we iets te zeggen hebben aan deze samenleving, onszelf onderzoeken. En ook veel durven loslaten. Een vesper of lof op zondagmiddag, daar komt bijna niemand meer op af, dus hebben we dat afgeschaft. Nu staat de zaterdagavonddienst op de nominatie te verdwijnen en kalft de betekenis van de eerste communie af. Veel kinderen doen dat niet meer.

'Alles glijdt af in de ogen van veel mensen. Dat verhoogt de druk. Je voelt je onwillekeurig schuldig dat je als pastor gefaald hebt. Af en toe word je daar door mensen op gepakt. Soms mopperen kerkbesturen dat de collectemandjes leeg blijven. Anderen zeggen: ''Zie je wel. Jullie wilden de dienst niet elke dag vieren en nu komt er niemand meer''.

'Ik vergelijk ons pastores wel eens met kleine middenstanders die moeten toezien hoe hun zaak failliet gaat. We spraken altijd over mijn parochie, maar wat is daar nog van over? Ik heb te doen met pastores die alles proberen te blijven doen en die zich echt eenzaam voelen.'

Ondanks alles ziet Van Schaik ook in deze tijd veel mogelijkheden. Zijn hoop heeft hij gevestigd op leerhuizen. 'Als mensen een kind willen dopen of willen trouwen, zet ik ze bij elkaar. Dan kunnen ze al lerend praten over de normen en waarden die ze willen overdragen en bespreken wat God in dat verband voor hen betekent.' Daarnaast heeft hij veel vertrouwen in samenwerking tussen parochies. 'We moeten van een eenmanszaak naar een grootwinkelbedrijf, waarbij iedereen zich specialiseert. Niet het overleven van de parochie, maar het geloof moet voorop komen te staan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden