Eeuwig levenJacques Waisvisz 1918-2020

Engelandvaarder die verknocht was aan jazz

Volgens zijn zoon kwam Jacques Waisvisz in 1944 als parachustist in actie bij de invasie. Ook vocht hij in Italië en België. Na de oorlog ontwikkelde hij medicijnen.

Jacques Waisvisz  Beeld
Jacques Waisvisz

Hij was een van de laatste nog levende Engelandvaarders. En Jacques Waisvisz was de oudste alumni van de Leidse universiteit. Velen zullen hem herinneren als een vaste bezoeker van de jazzconcerten in het oude BIM-huis in Amsterdam. Hier zat hij altijd met zijn karakteristieke hoofd op de eerste rij met de cassetterecorder en microfoon in de aanslag. Meer dan 1.500 concertopnamen zou hij maken. ‘De musici hadden daar bijna nooit problemen mee, vooral omdat ik beloofde ze kopieën van de opnames te sturen’, vertelde hij in 2006 aan de jazzsite Draai om je oren. Hij schonk alle opnames aan het Nederlandse Jazz Archief.

Waisvisz werd 101 jaar oud. Hij overleed 5 februari in Leiden. Zijn wieg stond in Soerabaja in Nederlands-Indië. Zijn joodse ouders keerden in de jaren dertig terug naar Den Haag. Hier kwam Jacques in aanraking met de jazzscene, ook omdat zijn oudere broer Gaby saxofonist was bij het Leidse studentenorkest de Flierefluiters dat in 1936 de nationale jazzprijs won. In die tijd bestond jazz nog bijna uitsluitend uit swingende dansmuziek. Een andere passie van hem was hockey.

Hij ging nog voor de oorlog scheikunde studeren aan de universiteit van Leiden met Chinees als bijvak. ‘Na het uitbreken van de oorlog kon ik als joodse jongen al vrij snel niet meer studeren. Ik kreeg een brief dat ik geen tentamens meer mocht doen en alleen nog maar naar het lab mocht gaan’, vertelde hij drie jaar geleden in het universiteitsblad. Na de protestrede van professor Cleveringa in 1941 zou de universiteit worden gesloten.

Een jaar later begonnen de deportaties van de joden. Waisvisz besloot het niet af te wachten en ontvluchtte met zijn vader en moeder het bezette Nederland. Zijn ouders lukte het Zwitserland te bereiken. Zelf werd hij opgepakt in Frankrijk, maar hij ontsnapte daar uit een kamp en wist Spanje te bereiken. Behalve zijn broer Gaby die was ondergedoken, zou zijn hele familie in de Holocaust omkomen.

Via Spanje reisde Jacques naar Londen, waar hem een kantoorbaan werd aangeboden. ‘Maar hij wilde vechten. Hij sprak goed Frans en had contacten met het Franse verzet, zodat hij zich kon aansluiten bij een Frans regiment. Op de avond voor D-day werd hij als parachutist achter de linies gedropt bij Varaville, vertelde hij. Hij raakte daarbij zijn kameraden kwijt, waarop hij zich aansloot bij een Brits regiment dat de batterij van Merville moest uitschakelen. Hier was hij op 6 juni 1944 toen even verderop de geallieerde troepen op de Normandische stranden landden’, zegt zijn zoon Jeannot Waisvisz.

Na de oorlog pikte hij zijn studie weer op. In 1950 studeerde hij af in de organische chemie. Bij de Nederlandse Gist en Spiritusfabriek in Delft, het latere Gistbrocades, kreeg hij een ideale baan, waarbij hij zich kon concentreren op fundamentele research. In 1955 ontwikkelde hij het schimmeldodende middel Natamycine, dat pas nu als zeer effectief wordt gezien.

Omdat hij in de oorlog een gehoorbeschadiging had opgelopen meed hij aanvankelijk zijn geliefde jazzconcerten. Pas nadat hij zich eind jaren vijftig had gesettled, begon hij weer naar optredens te gaan in Delft en Den Haag,

In 1972 werd mede op initiatief van zijn zoon Michel Waisvisz in het Delftse Waagtheater een concertreeks onder de naam SMØR Jazz begonnen. Jacques Waisvisz deed de programmering. In 21 jaar zou hij 300 optredens regelen van moderne jazz en geïmproviseerde muziek.

Waisvisz was vader van drie kinderen. Zijn oudste zoon Michel, zelf muzikant, overleed in 2008.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden