Het eeuwige levenEls Veder-Smit

Els Veder-Smit (1921-2020): tot op hoge leeftijd een actief liberaal

Ze was een telg uit de Kinderdijkse scheepsbouwfamilie Smit en werd staatssecretaris voor de VVD. Tot haar 99ste bleef ze actief in de politiek.

Els Veder-Smit was mede-oprichter van de VVD.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Ze was betrokken bij de ­oprichting van de VVD en ­samen met haar partijgenoot Neelie Kroes lid van het eerste kabinet-Van Agt. Els ­Veder-Smit deed als staatssecretaris van Volksgezondheid en Milieuhygiëne enkele baanbrekende wetsvoorstellen, zoals de Wet ­tarieven gezondheidszorg, die ze door het parlement wist te loodsen. Haar belangrijkste concrete erfenis is misschien wel het Medisch Centrum in Leeuwarden, waarvoor ze als staatssecretaris de contouren schetste en dat ze in 2004 zelf mocht openen.

‘Ik vond dat er tegenover het academisch ziekenhuis in Groningen een stevig perifeer ziekenhuis in Leeuwarden moest staan’, zei ze daarover in 2017 in een interview met de Leeuwarder Courant.

Nadat ze uit de politiek was gestapt vervulde ze een eindeloze reeks ­bestuursfuncties in vooral zorgorganisaties. Haar neef Martijn Smit zegt dat niemand kon begrijpen waar ze al die tijd vandaan haalde. ‘Haar slogan was: Als ­jongere krijg je iets van de samenleving, als oudere moet je iets teruggeven.’ Els Veder-Smit, een van de negen ereleden van de VVD, overleed op 26 augustus, drie dagen voor haar 99ste verjaardag.

Haar wieg stond in Kinderdijk. Haar beide ouders waren telgen van de scheepsbouwfamilie Fop Smit, oprichters van onder meer Smit Internationale en Smit Tak. Haar vader had daar samen met zijn broer een eigen werf, L. Smit & Zoon.

Ze was al heel jong geïnspireerd door het liberale gedachtengoed. Toen ze dat op de middelbare school in een opstel verwoordde, kreeg ze echter een berisping in plaats van een hoog cijfer. Ze studeerde rechten in Leiden en Utrecht en trouwde in 1947 met studiegenoot C.H. Veder. Samen waren ze een jaar later betrokken bij de oprichting van de VVD. Ze werd ook meteen actief in de partij. In 1954 was ze al lid van de Provinciale Staten in Utrecht. In 1958 werd ze wethouder in haar toenmalige woonplaats Zeist.

Nadat haar man in 1962 was benoemd tot vicepresident van de rechtbank in Leeuwarden, verhuisde ze naar Friesland, waar ze binnen twee dagen ook al actief werd in de lokale politiek. Van 1960 tot 1963 was ze lid van het landelijke hoofdbestuur van de VVD. In 1967 kwam ze in de Tweede Kamer. Met Hannie van Leeuwen (ARP) en Dien Cornelissen (KVP) lukte het Els Veder de pil in het ziekenfonds te krijgen. In 1975 diende ze samen met fractiegenoot Aart Geurtsen een initiatiefwetsvoorstel voor abortus in. Het voorstel zou ondanks allerlei compromissen sneuvelen in de Eerste Kamer.

Haar huwelijk bleef kinderloos. Omdat ze als staatssecretaris voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne het verblijf in haar eentje in Den Haag ongezellig vond, werd een speciale regeling voor haar­ ­gemaakt. Haar man werd iedere woensdag door een chauffeur ­opgehaald uit Leeuwarden voor een gezamenlijke lunch.

Na haar staatssecreteriaat was Els Veder-Smit nog tien jaar ­senator. Daarnaast werd ze maatschappelijk zeer actief. Zo was ze voorzitter van de Stichting Onderzoek en Ontwikkeling Maatschappelijke Gezondheidszorg (Stoom) en vanhet Landelijk Centrum Verpleging en Verzorging (LCVV). In 1990 werd ze benoemd tot erevoorzitter van de Nationale Kruisvereniging.

Daarnaast coachte ze opkomende politici. In 2017 nodigde ze liberale vrouwen bij haar thuis uit voor de kandidaatstelling voor de gemeenteraad van Leeuwarden.

Haar neef Martijn Smit zegt dat ze vier kranten las. ‘Daar knipte ze­­ interessante stukken uit. Ze bewaarde alles. Gelukkig hebben we 80 meter archief kunnen overdra­­­gen aan het Nationaal Archief.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden