Column

Elke verwijzing naar God als een man zou zomaar een vergissing kunnen zijn

Als Hayat een lezing bezoekt van een feministische moslima én godsgeleerde, stuit ze op louter onbegrip. Wat denkt die vrouw wel niet?

Beeld Eva Roefs

Ik ben in Paradiso in Amsterdam. Niet voor een concert of dansplezier, maar voor een lezing van theoloog dr. Amina Wadud, een Amerikaanse hoogleraar islamstudies, gespecialiseerd in tekstuitleg van de Koran. Haar exegese is niet onomstreden; ze is na bestudering van verzen en overleveringen tot de conclusie gekomen dat de Koran geen verschil rechtvaardigt in de positie van man en vrouw. Wadud pleit voor een genderneutrale lezing. Als imam leidt ze gebedsdiensten en houdt ze preken in de moskee; ze laat zich niet hinderen door de gevestigde orde. Toen ze dit in 2005 voor het eerst deed, buitelden godsgeleerden in de Arabische wereld verontwaardigd over elkaar heen. Dit was niet zoals God het heeft bedoeld! Schande! Ze hadden hun klaaguurtje samen met de paus kunnen houden, want ook die zegt dat vrouwen nooit priester mogen worden.

Godsgeleerde is een intrigerend woord. Hoelang moet je studeren om jezelf een geleerde in God te noemen? Wadud heeft bijna de pensioengerechtigde leeftijd bereikt en is haar leven lang al bezig met Koranstudie. In Paradiso zie ik een intellectueel die een genuanceerd college geeft. Maar als ik bij mijn ouders verslag doe, krijg ik weinig vragen over wát zij heeft gezegd, maar vooral waarom zij denkt een godsgeleerde te zijn. Mijn vader wil weten waar ze vandaan komt, waar ze heeft gestudeerd en bij wie ze in opleiding is geweest.

Een vrouw die Koranuitleg geeft en zich imam noemt, gekker moet het niet worden. Voor ik er erg in heb, verzand ik in een discussie waarbij ik het cv van Wadud google als bewijs voor het feit dat zij niet de eerste de beste is en haar uitleg op z'n minst moet worden aangehoord. Als ik naar een lezing ga van een man trekt mijn vader nooit diens opleiding in twijfel, maar vraagt hij wat de wijze professor heeft gezegd. Mannen die naar vrouwen luisteren, het gaat niet echt van harte.

Toen ik als tiener mezelf vragen begon te stellen over het geloof, ging ik op zoek naar boeken over de islam. Ik was een paar keer naar de moskee geweest, maar ik droop snel af. Ik vond het lastig om te luisteren naar een onzichtbare man wiens stem door een zwarte speaker de vrouwenzaal in schalde, maar vooruit. Minder overkomelijk was het feit dat de man enkel Arabisch sprak, waarvan ik weinig verstond. De woorden die ik wel aaneen kon rijgen tot een begrijpelijke zin werden overstemd door het geroddel van de vrouwen naast me en het geschreeuw van rondrennende kinderen. Jezus, dacht ik, is dit het huis van God? Laat maar, ik koop wel een boek.

Maar ook daarmee werd mijn honger naar kennis niet gestild. De islamitische boekverkoper had titels als De ware moslim en De ideale moslimvrouw. Tenenkrommend. Behalve dat de boeken bijzonder slecht waren geschreven, kwam mijn hele lijf in verzet tegen de inhoud ervan. Kort samengevat moest de ideale moslimvrouw God dienen door haar man te dienen. Nederig, zorgzaam en zonder vragen te stellen. Want alleen God heeft het antwoord op alle vragen. En de auteurs van die boeken natuurlijk. Die, heel toevallig, allemaal man waren. Dat wierp een verhelderend licht op teksten als: 'Tracht altijd je man tevreden te stellen, hij is je sleutel tot het paradijs.' en: 'Luister en gehoorzaam! Je man gehoorzaam zijn, is een verplichting!' Hopeloos ouderwetse rommel verpakt in boeken die zogenaamd kennis bevatten.

Tijdens mijn studententijd gooide ik het over een andere boeg: ik leerde Arabisch. Ik had geen zin meer in slechte vertalingen en wilde het origineel lezen. De Arabische taal bleek wonderschoon en poëtisch, ik werd er verliefd op. Maar ook in het Arabisch is vrijwel alles geschreven en uitgelegd door mannen. Hoe is het mogelijk dat in ruim veertienhonderd jaar islam maar een handjevol vrouwen terug te vinden is in de literatuur? Waarom bepalen mannen het gezicht van de religie? Andersom zou dat toch ook raar zijn? Zouden we de mannen toestemming laten vragen aan hun moeder of tante om te reizen? Zouden we mannen in sluiers hullen om ze te beschermen tegen de onzedelijke blikken van geile vrouwen? Zouden mannen in Saoedi-Arabië dan niet mogen autorijden? Zouden we mannen na een echtscheiding degraderen tot tweedehandswaar?

Lieve mannen, vrouwen kunnen het best aan hoor, al die godsgeleerdheid. Maar na ruim veertien eeuwen islam luisteren jullie nog steeds alleen naar jezelf en worden intelligente vrouwen als Amina Wadud, Laleh Bakhtiar, Asma Barlas en Fatima Mernissi weggewuifd. Een beetje eenkennig, niet? Trouwens, ik zou sowieso met meer achting naar vrouwen luisteren, want niemand heeft God ooit ontmoet dus elke verwijzing naar God als een man zou zomaar een vergissing kunnen zijn. Daar sta je dan, op de dag des oordeels, tegenover een vrouw naar wie je al die tijd slecht hebt geluisterd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden