Het eeuwige leven Thérèse van der Helm (1946-2018)

Eeuwige Leven: Thérèse van der Helm (1946-2018). ‘Ik had bewondering voor haar gedrevenheid’

Thérèse van der Helm kende alle seksclubs van Amsterdam, want ze kwam overal om vol vuur de belangen van prostituees te verdedigen. Maar ook pelgrimages regelde ze.

Thérèse van der Helm.

Een van haar meer ludieke acties was een jaarlijkse pelgrimage van alleenstaande vrouwen naar de St. Annakapel in Molenschot bij Breda, waar ze een oproep aan de heilige Anna konden doen voor een man en een kaarsje konden opsteken.

‘Daarmee is ze op 26 juli 1997 begonnen na een suggestie van Beatrijs Smulders. Er ging eerst een bus met 30 vrouwen. Later waren het vaak meerdere bussen. Altijd op 26 juli’, zegt haar laatste partner Willem Mendelts.

Het was kaasje voor de media. Complete cameraploegen reisden mee. ‘En ook de pastoor vond het schitterend. Voor de rest van het jaar kwamen er alleen enkele oude mensen. En nu kreeg hij een kerk vol jonge vrouwen. Dankzij hun giften heeft hij het torentje kunnen laten restaureren. In 2007 is ze er uiteindelijk mee gestopt.’

Thérèse van der Helm was een doener. Ze was 31 jaar lang GGD-verpleegkundige en 21 jaar vertrouwensvrouw van de prostituees op de Amsterdamse Wallen. In die functie verdedigde zij ook internationaal het liberale Nederlandse prostitutiebeleid.

Ze was oprichter van het Prostitutie- en Gezondheidscentrum 292 (P&G292) waar vrouwen zich konden laten testen voor soa’s. Mendelts: ‘Ze zag prostituees niet als slachtoffer. Ze was ook niet anti-prostitutie. Het is een gegeven. Als je het bovengronds zou bestrijden, ging het ondergronds. Toen de gemeente de pandjes ging opkopen om de Wallen schoon te krijgen, vond ze dat daarmee bordeelhouders rijk werden gemaakt.’ Na haar pensioen in 2009 werd ze nog sportmasseur voor slachtoffers van mensenhandel en loverboys. Thérèse van der Helm overleed 22 november als gevolg van nierkanker.

Haar wieg stond in Zwanenburg – toen nog een boerendorpje in de Haarlemmermeer. Ze was een van de tien kinderen van een katholieke akkerbouwer, wiens land nu deel van Schiphol is.

Op haar twaalfde jaar werd ze naar een internaat in Steenwijkerwold gezonden, zoals dat vaak ging met kinderen van grote gezinnen. ‘Ze vond het onplezierig en kil, maar ze hield er geen trauma aan over’, aldus Mendelts.

Op haar 17de begon ze een opleiding tot psychiatrisch verpleegkundige in Noordwijkerhout. Nadat ze ook nog een blauwe maandag politicologie had gestudeerd en enkele jaren had gewerkt als verpleegkundige in het Wilhelmina Gasthuis, kwam ze in 1976 terecht bij de GGD.

Hier zou ze met Roel Coutinho, de latere directeur van het Centrum infectieziektebestrijding, in de jaren tachtig de gesprekken met de eerste lichting slachtoffers van de aidsepidemie voeren. Mendelts: ‘Dat viel haar zwaar. In 1988 kon ze de hulp aan prostituees gaan doen. Dat is ze blijven doen.’

‘Ik had enorme bewondering voor haar gedrevenheid. Ze was bereid om in primitieve werkomstandigheden de prostituees op te zoeken, zoals in de ‘bus’ op de Tippelzone destijds’, zegt Emmy van den Berg die bij de GGD met haar werkte. ‘Soms had ze een klein kamertje op de Wallen tot haar beschikking voor haar spreekuur. De vrouwen die zich op een soa wilden laten onderzoeken, lagen dwars op een kaal bed; Thérèse zat op haar knieën op de grond voor dat bed om bij die vrouw een speculum in te brengen en materiaal af te nemen.’ Heleen Driessen, haar opvolgster bij de GGD: ‘Als Thérèse binnenkwam, een opgewonden tengere dame met blond piekhaar, vormde er zich al snel een rij voor haar spreekkamer.’

Mendelts: ‘Als ik met haar door de stad fietste wist ze alle clubs en escortbureaus aan te wijzen. Ze was werkelijk overal geweest.’

Zelf had Thérèse van der Helm meerdere relaties. Met één van de partners had ze een dochter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.