Eén roebel en eeuwige roem

De opkomst in het literaire koffiehuis aan de Zesde Sovjetstraat in Petersburg viel een beetje tegen, bekent Boris Ivanov, jurylid van het eerste uur van de Andrej Bely Prijs....

Toch heeft de jaarlijkse Andrej Bely Prijs (in de categorieën poëzie, proza en essayistiek) een respectabele geschiedenis, met gerenommeerde laureaten als Andrej Bitov, Jelena Sjvarts, Sasja Sokolov, Eduard Limonov en Vladimir Sorokin. De prijs is ooit ingesteld door het illegale blad Tsjasy dat in de Sovjet-Unie in een oplage van hooguit 25 exemplaren zijn weg naar de lezers vond. Boris Ivanov was een van de redacteuren. Alle vertegenwoordigers van de Petersburgse samizdat (clandestiene uitgevers) hebben ooit bij hem thuis op de harde sofa gezeten.

De Andrej Bely Prijs, die in 1978 voor het eerst werd uitgereikt, was toentertijd de enige niet van staatswege uitgereikte literaire prijs. De middelen waren beperkt, het ging vooral om de eer, en het socialistisch realisme was taboe; vanwege het illegale karakter van de prijs was het winnen ervan niet door iedereen gewenst. Toen men eind jaren tachtig overwoog de bekende literatuurvorser Joeri Lotman op de shortlist te zetten, reisde een jurylid speciaal af naar Lotmans woonplaats Tartu in Estland om hem te vragen of hij er geen bezwaar tegen had. Lotman besloot het er niet op te wagen en bedankte.

De tijden zijn veranderd en voor een publicatieverbod hoeven de laureaten niet meer te vrezen, maar de jury roeit nog altijd tegen de stroom in. Het gaat als voorheen om de eer, commercie is taboe. Op zoek naar kandidaten ondervindt de jury hinder van de dikwijls zeer kleine oplages van innovatieve boeken, en ook van de gebrekkige boekendistributie.

Maar gelukkig is er het internet. Vooral daar speurt de jury de markt af. Op het internet stuitte de jury ook op De koningin der treinen van Sofja Koeprjasjina, dat nu op de shortlist staat. De oplage van het boek was zo klein, dat geen van de juryleden het werk ooit in boekvorm heeft gezien.

Of de uiteindelijke winnaars mogen rekenen op grotere lezersaantallen of herdrukken, valt te betwijfelen. In het verleden is de impact voor de laureaten vrijwel nihil geweest, maar daar gaat het ook niet om. De prijs is voor de kenners prestigieus genoeg en vormt een mooie tegenhanger voor de grote, veelal door bedrijven en oligarchen gesponsorde prijzen. En bovendien, meent Boris Ivanov, zal het prijzengeld ook in economisch zware tijden altijd kunnen worden uitgekeerd.

Vandaag wordt het winnende ontwerp voor de wolkenkrabber aan de Neva bekendgemaakt. Rond die tijd begint ook de jaarlijkse boekenbeurs in Moskou, waar zal worden onthuld wie de winnaars van de Andrej Bely Prijs 2006 zijn. De prijsuitreiking volgt traditiegetrouw eind december in Sint-Petersburg. De mare wil dat de laureaten behalve een roebel ook nog een fles wodka en een appel krijgen, maar dat is niet waar, zegt Boris Ivanov. Ze moeten het doen met die ene roebel en de eeuwige roem.

Aai Prins

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden