Een man met een geurtje heeft niet al te best zaad

Het gebruik van cosmetica kan ten koste gaan vande spermakwaliteit. Onderzoek wijstdat uit...

Slecht nieuws voor de metroman die zich goed conserveert met cosmetica. Deodorant, crèmes en lotions hebben vermoedelijk een hormoonverstorende werking. Mannen die dagelijks dergelijke cosmetische producten gebruiken, hebben mogelijk een vijf keer zo grote kans op een verlaagde spermakwaliteit als normaal. Dat blijkt uit de voorlopige onderzoeksresultaten van een langdurige studie van het Universitair Medisch Centrum St.-Radboud in Nijmegen. ‘Het is voor het eerst dat we dergelijke duidelijke resultaten over cosmetica vinden’, zegt onderzoeksleider Nel Roeleveld van de groep Reproductie epidemiologie.

Roeleveld en haar medewerkers ondervroegen een groep van 281 mannen die minder dan 20 miljoen spermacellen per milliliter (de grenswaarde voor ‘slecht zaad’) maken. Deze groep werd vergeleken met een groep van 670 vruchtbare mannen die een of meer kinderen kregen. Na statistische analyse van de antwoorden uit de omvangrijke vragenlijsten kwam de opzienbarende score voor cosmetica naar voren.

Beide groepen in dit zogeheten patiëntcontroleonderzoek zijn groot genoeg om betrouwbare uitspraken te kunnen doen, menen de onderzoekers. Het onderzoek naar het slechte zaad is onderdeel van een omvangrijke studie over nog drie andere afwijkingen aan het mannelijk reproductieapparaat, namelijk hypospadie (aangeboren afwijking aan de plasbuis), cryptorchisme (niet of slecht ingedaalde zaadballen) en testeskanker. Het totale onderzoek duurde zes jaar en werd grotendeels gefinancierd door NWO en ZonMw.

Alle onderzochte mannen komen uit de regio Nijmegen, met een evenwichtige verdeling tussen stad en platteland. ‘Eventuele milieu-invloeden van luchtverontreiniging of verschillen in levensstijl en leefomstandigheden zijn daardoor uitgemiddeld’, zegt Roeleveld.

In de helft van de gevallen werden ook de moeders van de mannen met slecht zaad ondervraagd. Daaruit kwam een subgroep van mannen wier moeder tot vlak voor of na de bevruchting zware anticonceptiepillen gebruikte. ‘Uit dit deelonderzoek komt ook naar voren dat zonen die borstvoeding kregen, minder vaak slecht zaad produceren’, aldus Roeleveld.

Cosmetica bevatten een scala aan zeer uitlopende groepen stoffen waarvan al langer een sterke of zwakke hormoonverstorende werking is gesuggereerd. Hormoonverstorende stoffen in het milieu zijn al meer dan tien jaar goed voor flinke controverses. Aanhangers wijzen op de subtiele werking van uiterst kleine hoeveelheden die accumuleren tot werkzame doses met een onomkeerbare werking. Zij baseren hun gelijk op dierproeven en waarnemingen in de natuur. Tegenstanders menen dat de hormoonverstorende werking van de chemicaliën in het milieu te zwak is om die effecten te kunnen verklaren.

Niettemin zijn voor verschillende groepen stoffen in cosmetica hormoonverstorende eigenschappen beschreven. ‘De omvangrijkste groep zijn de ftalaten, zoals DBP en DEP’, zegt gezondheidswetenschapper Marijn Brouwers van het Nijmeegse UMC. ‘Ze dienen vooral als oplosmiddel en zorgen er onder meer voor dat je de parfums in de cosmetica langer ruikt’, aldus Brouwers, die meewerkte aan de studie.

Ook parabenen worden al langer als (zwak) hormoonverstorend gekenmerkt. Parabenen zijn conserveermiddelen die ervoor zorgen dat de crème, olie of lippenbalsem jaren goed blijft en niet bederft door schimmels en bacteriën, aldus Brouwers. ‘Ook worden siloxanen toegevoegd om de smeerbaarheid van de cosmetische producten te vergroten.’ Fabrikanten stoppen verder benzofenonen als uv-filter in bijvoorbeeld zonnecrèmes. ‘De stoffen beschermen zowel de huid als de crème zelf tegen schadelijke werking van zonlicht.’

De cosmeticastoffen blijven echter niet alleen netjes op de huid zitten, ze worden ook via de huid in de bloedbaan opgenomen. Zowel bij mannen als bij vrouwen kunnen deze stoffen wellicht de hormoonhuishouding verstoren. Volledig begrepen wordt het mechanisme niet. ‘Vast staat wel dat de receptoren voor geslachtshormonen, zoals oestrogeen (vrouwelijk) en testosteron (mannelijk), daarbij een belangrijke rol spelen’, zegt Roeleveld. ‘De cosmeticastoffen kunnen zich hechten aan deze receptoren en de werking van het lichaamseigen hormoon nabootsen of juist blokkeren, waardoor de precaire hormoonbalans verstoord raakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden