Een maagband of -bypass voor de extreme zoetekauw

Mensen met een grote zoetbehoefte kunnen operatief worden geholpen. De vraag is alleen hoe en wanneer...

‘Sweet eaters’ worden ze genoemd: mensen die zo’n onbedwingbare behoefte hebben aan zoetigheden, dat afvallen een bijna onmogelijke klus is. Twee internationale studies wijzen uit dat extreme zoetekauwen zelfs na het plaatsen van een maagband weinig gewicht verliezen. Reden voor verzekeringsmaatschappijen om zo’n operatie soms te weigeren. En aanleiding voor chirurgen om die patiënten een veel ingrijpender maagbypass te adviseren.

Op een anatomische plaat aan de muur verduidelijkt verpleegwetenschapper Rogier Hörchner het verschil tussen beide bariatrische ingrepen. De maagband werkt als een trechter die gesmolten chocola, frisdranken en toetjes moeiteloos doorlaat. Die enkelvoudige koolhydraten worden razendsnel in het lichaam opgenomen en omgezet in vet.

Bij een maagbypass wordt de maag drastisch verkleind en wordt 1 à 2 meter van de dunne darm omgeleid. Dan kan er niet alleen minder worden gegeten, maar is ook het spijsverteringskanaal flink verkort, waardoor minder voedingsstoffen worden opgenomen. Wie toch te veel suiker of vet eet, krijgt last van het zogeheten dumping syndroom en kan misselijk worden en diarree krijgen.

Hörchner werkt bij Ra-Medical, een zelfstandig behandelcentrum waar mensen met obesitas (BMI tussen de 30 en de 40) en morbide obesitas (BMI boven de 40) voor de operatie, op kosten van de zorgverzekeraars, worden gescreend en daarna levenslang worden begeleid. Jaarlijks worden 550 mensen na een intensieve voorbereiding voor een maagband of maagbypass doorgestuurd naar een Nederlands of Belgisch ziekenhuis.

Ruim 12 procent van de Nederlandse vrouwen en ruim 11 procent van de mannen lijdt aan extreem overgewicht, blijkt uit cijfers die het CBS deze week presenteerde. Jaarlijks ondergaan zo’n tweeduizend van hen een operatie.

Om te bepalen welke ingreep geëigend is, zijn internationale criteria opgesteld. Het eetgedrag – en ook de zoetbehoefte – speelt mee bij die keuze, weet Hörchner. Maar bij Ra-Medical, dat over de gegevens van vele duizenden patiënten beschikt, ontdekten de begeleiders de afgelopen jaren in de praktijk dat over die zoetbehoefte misverstanden bestaan.

Hörchner: ‘Wie voor de operatie een zoetekauw is, kan daar na de operatie opeens vanaf zijn en een voorkeur krijgen voor hartig. Andersom komt ook voor.’ Hoe die smaakvoorkeur kan veranderen is onduidelijk, zegt hij. Mogelijk heeft het met hormonen te maken, of met een veranderde werking van de maagzenuw.

Het komt erop neer, zegt hij, dat die patiënten ten onrechte een rigoureuze ingreep wordt aangeraden terwijl daar geen reden voor is. Een maagbypass is een veel zwaardere operatie, die meer kans geeft op complicaties dan het plaatsen van een maagband, en ze is ook nog eens veel kostbaarder. Succes is bovendien niet verzekerd: 'Veel patiënten weten niet dat ook na een maagbypass het gewicht in de loop der jaren weer kan toenemen’, aldus Hörchner.

De wetenschappelijke onderbouwing van de Beverwijkse praktijkervaringen bleek echter lastig. Over de definitie van zoetbehoefte bestond verschil van mening, en een objectieve meetmethode om die behoefte te meten ontbrak.

Dat verklaart de wisselende uitkomsten van studies, zegt Hörchner: sommige onderzoekers vonden de afgelopen jaren aanwijzingen dat zoetliefhebbers na een maagband te dik blijven, terwijl anderen weer geen verband konden aantonen.

Vijf aan Ra-Medical verbonden wetenschappers stelden een definitie op van sweet eating en maakten een gevalideerde vragenlijst waarmee dat eetprobleem kan worden vastgesteld. Ze publiceren er deze maand over in het Journal of Obesity Surgery.

Negen deskundigen raadpleegden ze: hoogleraren, chirurgen, een endocrinoloog, een psycholoog en een promovendus, die in een zogeheten Delphi-studie tot consensus over het onderwerp kwamen. In zo’n studie, die wordt gebruikt voor onderwerpen waarover experts van mening verschillen, krijgen de deskundigen na iedere vragenronde de anonieme antwoorden van de anderen te lezen, waar ze op kunnen reageren.

Van suikerzucht is volgens de Nederlandse deskundigen sprake als meer dan de helft van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid koolhydraten uit enkelvoudige koolhydraten wordt gehaald en als de inname daarvan sterk afhankelijk is van emotionele factoren, zoals stress. Zij verdeelden de snelle suikers in zestien categorieën voedingsmiddelen, variërend van toetjes, koekjes en zoet broodbeleg, tot warme en koude dranken met toegevoegde suiker. Kunstmatige zoetstoffen telden niet mee, omdat die het gewicht niet beïnvloeden.

Met behulp van de officiële ‘Nederlandse vragenlijst voor zoetbehoefte’ kan nu worden becijferd hoeveel zoete producten patiënten per categorie dagelijks nuttigen en hoeveel gram dat voorstelt. Daarnaast is van belang op welke momenten van de dag patiënten zich aan zoetigheden te buiten gaan en of zij die aandrang kunnen weerstaan op tijdstippen dat dat normaal gesproken mogelijk moet zijn (zoals ’s morgens).

De vragenlijst werd gevalideerd door onderzoek bij 138 vrouwen die een maagband of maagbypass hadden gekregen. De lijst is daarom ook alleen geldig voor vrouwen met een westers eetpatroon, benadrukt Hörchner. Hij hoopt dat de publicatie in het vakblad tot een wereldwijde discussie leidt. ‘Is onze lijst internationaal valide? Of dient die nog te worden verfijnd?’

Het onderzoek naar de plotse verandering in smaakvoorkeur is in Beverwijk inmiddels in gang gezet. Als daar inderdaad kan worden aangetoond dat veel zoetekauwen liefhebbers van hartig worden, kunnen voortaan veel meer patiënten toe met een maagband. In Beverwijk hebben ze uitgerekend dat in de gezondheidszorg daarmee anderhalf miljoen euro per jaar kan worden bespaard.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden