‘Een hoogst actueel drama’

De Muziektheaterunie produceert, met geld van onder andere Alzheimer Nederland, een opera over dementie, op muziek van Chiel Meijering. Vanavond, op Wereld Alzheimer Dag, is de première in Amsterdam....

Een tragikomische hersenopera, lezen we. Is Alzheimer iets om lollig over te doen?

‘Op zich niet. Maar de lach hoort bij het leven, ook op momenten dat je rond het graf huppelt. Ik moet altijd denken aan een verhaal van Carmiggelt. Iemand staat op appèl in Auschwitz, krijgt een enorme muilpeer van een SS’er en reageert met: zo, eindelijk past mijn gebit.’

Is dat de boodschap: niet zo somberen?

‘Nee. Alzheimer is een uiterst grimmige ziekte. Nooit zal de lol de overhand krijgen. Maar een geintje maken om de shit; waarom niet?’

Wat beoogt u wel?

‘Het verhaal gaat over de neergang van een bioloog die ooit wilde aantonen dat de mens niet meer dan een dier is. De tragiek is dat hij door Alzheimer nog onder het dier eindigt. We laten zien dat wij onze hersenen zijn. Als die worden ontmanteld, verliest Jaap wat hem tot Jaap maakt. Zijn ziel loopt weg als water in zand. Dat doet zeer om naar te kijken. Of je je daarvan bewust bent, daarover kun je twijfelen. Maar ik denk dat je er in het begin wel iets van merkt. Je ontwaart het in de blikken van de ander.’

Heeft Bernlef het thema in Hersenschimmen al niet afdoende behandeld?

‘Het is een mooi boek. Maar het is een romantische voorstelling van zaken. Wie het heeft gelezen of het toneelstuk van Guy Cassiers heeft gezien, zegt vaak: was het maar zo. De werkelijkheid is veel lulliger. Het is een afschuwelijke kloteziekte. En vergeet niet: er zijn 250 duizend mensen aan het dementeren. Vermenigvuldig dat met de pakweg 10 familieleden en kennissen die ermee om moeten gaan, dan heb je het over 2,5 miljoen Nederlanders. Het is een hoogst actueel drama.’

Is opera wel het geëigend vehikel voor zo’n beladen onderwerp? Je kunt zo vaak de tekst niet verstaan.

‘Nou ja, dit is wel goed te volgen. Er is ook boventiteling. Maar ik begrijp wat u bedoelt. Ik ben zelf prozaschrijver en de componist ging met opgestroopte mouwen en een hakbijl de tekst te lijf. Maar ik ben verbijsterd over de intensiteit die woorden krijgen als ze worden gezongen. Maar het is niet alleen maar emotioneel. Deskundigen bespreken op video het onderwerp, onder wie bioloog Midas Dekkers, hersenonderzoeker Dick Swaab en politica Agnes Kant. We doen én de emotie én de feiten.’

U bent zelf verpleeghuisarts. U zult veel eigen ervaringen hebben gebruikt.

‘Het thema staat dicht bij me. Je loopt elke dag wel tegen iets aan. Veel keert terug in de voorstelling. De bioloog die op zijn 65ste een afscheidsspeech houdt en ineens in snikken uitbarst omdat zijn ouders er niet zijn. Het ontstaan van eigen woorden. ‘Schroevenis.’ Dan zegt zijn vrouw: wat bedoel je? Droevige geschiedenis? Zit er een schroefje los? Nee: schroevenis! Of de angst bij het vallen van de avond. Dat je je opgejaagd voelt, of gevangen, en dat je iedereen in elkaar wilt slaan.’

De opera is geschikt voor toeschouwers vanaf 10 jaar, staat in de aankondiging. Is het echt een familieuitje?

‘Nee, nee. Dit is een misverstandje tussen makers en verkopers. Kinderen zullen er niets naars aan overhouden, maar ze zullen geen leuke avond beleven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden