EEN HISTORISCHE MIJLPAAL

IN Europa is tot nu toe besmuikt gereageerd op de capriolen van Bill Clinton en Paula Jones. Dat de gouverneur van Arkansas, nu de machtigste man ter wereld, op hotelkamers uit de broek ging in het gezelschap van jongedames die ter plekke werden geronseld, werd niet alsserieus nieuws beschouwd....

John Kennedy, François Mitterrand, Mao Zedong, het zijn allemaal machthebbers die tussen de bedrijven door hun nummertjes afwerkten. Dat had géén invloed op hun politiek, en van de meeste gevallen zullen zij zich niets herinneren. Niets bijzonders dus. Kemal Atatürk heeft ooit gezegd dat vrouwen beschikbaar moeten zijn. De sultans in Istanbul hadden zelfs een harem. Misschien ook een ideetje voor het Witte Huis, dat echter door de first lady persoonlijk wordt ingericht.

Er zijn vele redenen waarom deze affaire geen detail, maar een mijlpaal in de geschiedenis is. Het tijdperk van de 'grote mannen' - die zich alles konden permitteren - lijkt nu echt voorbij. Dat de president van Amerika voor zo'n kwestie door 'een klein meisje' voor de rechter kan worden gedaagd, en aan dezelfde burgermansmoraal moet voldoen als zijn medeburgers, is niks minder dan een cultuurshock. Dit gebeurt terwijl hij in functie is, wat de president politiek gezien tot een lame duck maakt.

Vroeger kregen we pas achteraf, van biografen en historici, te horen wat de president in de privé-sfeer deed. Nu lezen we het in de pers, en de directheid waarmee dat in Amerika gebeurt, doet ons in Europa naar een vijgeblad snakken. Wij zijn te discreet om van vuilspuiterij te genieten. Eén blik op Paula Jones is genoeg om te zien dat de goede smaak hier ver te zoeken is. Clinton mag dan machtsmisbruik hebben gepleegd, inmiddels zijn de rollen omgedraaid.

Zelf heb ik altijd gedacht dat Paula de waarheid spreekt (zo'n verhaal verzin je niet), maar de affaire is natuurlijk ook een dirty trick van Clintons tegenstanders om hem in opspraak te brengen. Dat de onfhankelijke rechter daaraan meewerkt, is niet zonder risico's.

In het democratische Amerika is het gelijkheidsprincipe heilig. Maar als politici, die toch al in een glazen huis zitten, zich voor elk wissewasje bij de rechter moeten verantwoorden, is het einde zoek. Dan ontaardt de politiek in een juridisch nummertje fatsoensrakkerij en verliest zij elke potentie. De zaak-Jones had best kunnen wachten totdat Clinton geen president meer is. Het 'gebeurde' dateert alweer van zesenhalf jaar geleden, 'het kleine meisje' is geen haar gekrenkt, en de enige die echt voor paal staat is de president zelf. Daarbij is de overspeligheid van Clinton (zijn voorganger George Bush sprak profetisch van 'karakterzwakte') algemeen bekend.

Samen met z'n geëmancipeerde vrouw Hillary heeft hij voor de camera's spijt betuigd en belooft het nooit mee te doen. Het heet dat veel 'progressieve' Amerikanen zichzelf in deze boetedoening hebben erkend. Vanuit conservatief perspectief leek het er echter op dat Hillary, die in 1972 als ambitieus juriste meewerkte aan de impeachment tegen Richard Nixon, voor de tweede keer een president aan de ketting had gelegd. Door de openbare spijtbetuigingen zal Bill definitief onder plak komen van zijn - activistische - echtgenote. Vergeleken met zo'n heks is Paula Jones, die door rechts Amerika wordt opgestookt, inderdaad 'een klein meisje'.

De affaire-Monica Lewinsky trekt het koord om de president nog verder aan. Dat Clinton in dit geval meineed (of het aanzetten daartoe) kan worden beschuldigd, geeft aan hoe letterlijk 'de waarheid' in Amerika wordt opgevat, en hoever de rechter daarbij de privé-sfeer kan binnendringen. Naast Clinton, die als leugenaar wordt neergezet, is zijn vrouw de grote verliezer. Hillary kan niks anders doen dan haar man beschermen. Dat juist feministen de president de hand boven het hoofd houden, hoewel het doorgaans (oudere) vrouwen zijn die te lijden hebben van de buitenechtelijke escapades van hun mannen, is even wrang als ironisch.

Daarmee zij we terug bij Paula Jones, die de president in het nauw kan brengen dankzij politiek correcte wetgeving tegen sexual harassment. Die lijkt nu als boemerang tegen de Clintons te werken. Maar conservatieven kunnen zich afvragen of officiële 'waarheidscommissies', met hun dubieuze afluisterpraktijken, in de interne sfeer thuishoren. De burgermoraal laat zich niet via showprocessen afdwingen. Het is voor de Republikeinen aantrekkelijk om de schuinsmarcheerder Clinton te laten bungelen (de afgelopen jaren is de 'karakterzwakke' president al in hun richting opgeschoven), maar dat kan zich ook tegen henzelf keren.

De val van de schurkachtige Nixon was een koningsdrama. De soap rond de slappe Clinton is een farce. Als 'de machtigste man op aarde' juridisch nog verder wordt uitgekleed, wordt het presidentschap een bron van publiek vermaak, en - denk aan het Britse koningshuis - voer voor damesbladen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden