Een genotzuchtig slachtoffer van zijn zintuigen

'Vixi', schrijft Giacomo Giralamo Casanova op zijn 72-ste: 'Ik heb geleefd.' Dat is wat de bewonderaars in Kees Hins documentaire Kom, Casanova kom de Venetiaanse avonturier tweehonderd jaar later willen nazeggen....

Casanova (1725-1798) zou - en dat is ironisch - niet worden herinnerd zoals hij was, wanneer hem niet aan het einde van het leven het lot trof dat de tijd alle oude mannen als dessert serveert. Hij had zijn rechterhand willen geven voor een erectie. Als troost schreef Casanova het verhaal van zijn leven. Ik kan 'geen plezieriger tijdverdrijf bedenken dan met mijzelf over mijn eigen wederwaardigheden van gedachten te wisselen'.

Sinds 1991 werkt Theo Kars aan een vertaling van de oorspronkelijke memoires Histoire de ma vie, die verschijnt bij Athenaeum, Polak & Van Gennep. Deze vertaling, waarvan in 1998 het twaalfde en laatste deel uitkomt, heeft in Nederland het Casanovisme doen opleven.

In Hins film figureren liefhebbers van de levenskunstenaar uit heel Europa. De documentairemaker volgt een magere Duits sprekende man die in een 2CV Special in het spoor van Casanova over de Alpen trekt. Hij stopt bij een desolate herberg. In een andere eeuw was het hier druk met reizigers. Casanova passeerde de Mont Cenis in 1749 met in zijn postsjees de liefde van zijn leven, Henriette. Daags daarop zou ze hem verlaten en met een diamanten ring in de ruit van hun hotelkamer krassen: 'Je zult ook Henriette vergeten.' Casanova was er weken ziek van.

De magere man stapt rond in een vervallen stal. 'Hier werden vroeger de beesten vastgebonden', mompelt hij tegen de camera. Zijn gezicht is nauwelijks te zien. Het is donker in de stal, maar je kunt denken dat hij ontroerd is. Hier is hij dicht bij de man die hij bewondert. 'Ons gedrag verandert zodra je op een plek komt waar Casanova is geweest', zal een andere liefhebber later tegen Hin zeggen.

Om deze gemoedstoestand te bereiken, is het niet nodig om zoals Hin naar het buitenland te gaan. Casanova was twee keer in Nederland. Hij werd er in 1758 verliefd op de dochter van een zekere D. O. - Casanova was altijd discreet met de namen van zijn veroveringen. Maar alles wat Casanova beschrijft, is nageplozen door historici, zo ook het verblijf in Nederland. Dr. D. Hoek indentificeerde de Amsterdamse koopman Hendrik Hooft Daniëlszoon als D. O.. Casanova raakte met hem bevriend en in zijn woonhuis, Herengracht 507, flirtte hij met diens dochter Hester.

Het oorspronkelijke pand staat er nog, weinig prozaïsch bevolkt door uitgeverij Meulenhoff Educatief. Je kunt er een beetje voor staan mijmeren hoe hij daar kusjes van Hester stal terwijl vader op de beurs was. Het meisje was elf. Dat was misschien wat aan de jonge kant, ook voor de achttiende-eeuwers, die in seksueel opzicht weinig scrupuleus waren.

Daarvan getuigt eveneens de scène in de memoires waarin Casanova valt voor een jonge vrouw, die later zijn dochter blijkt te zijn. Na de aanvankelijke ontzetting, besluit hij maar naar bed te gaan met de moeder. Deze sterft, mede geholpen door de in bed aanwezige dochter, de 'kleine dood', wat Casanoviaans is voor een orgasme.

Het is een bont gezelschap van Casanova-fans dat voorbij trekt aan Hins camera. Soms lijken ze slechts personages, alsof Hin Casanova navolgt in het vermengen van feit en fictie. Zo is er een vrouw die denkt dat ze de reïncarnatie is van een van Casanova's liefjes, de voluptueuze non M. M.. Het levert wel de beste scène op in een verder mager geconstrueerde documentaire. De vrouw wordt in hypnose gebracht, zodat ze kan teruggaan naar de achttiende eeuw. Daar ontmoet ze haar minnaar en bereikt haar petit mort in trance.

Je kunt Casanova ook op een andere manier tegemoet treden, als denker, wat hij op zijn opportunistische manier ook wel was. Casanova leefde in de tijd van de Verlichting, maar had in tegenstelling tot Voltaire - die hij heeft ontmoet en waar hij ruzie mee kreeg - slechts een beperkt geloof in de ratio.

'Als het gevoel wordt gekooid door het verstand, wordt het leven armoedig', zegt een Italiaanse Casanovist. Hij zit in café Greco aan de voet van de Spaanse trappen in Rome. Hier was Casanova ook. 'Wie in de rede gelooft, heeft geen reden om te leven', zegt hij.

Casanova geloofde in zijn instinct en in de voorzienigheid. 'Ik was het slachtoffer van mijn zintuigen', constateert hij in zijn memoires met genoegen. Hij heeft nergens spijt van. Behalve dan misschien van dat verdorde libido op zijn 72-ste. Maar aan deze streek van de voorzienigheid dankt de geschiedenis de memoires die waarschijnljk door een viriele Casanova nooit zouden zijn geschreven.

Kom, Casanova kom. Kees Hin, IDFA, dinsdag 16 uur, Calypso 2. In januari te zien bij de NPS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.