'Een genoegdoening is op zijn plaats'

Hij weet dat zijn missie weinig kans maakt. Dat het kabinet zo onderhand genoeg heeft van de telkens terugkerende roep om genoegdoening....

Het is geen persoonlijke kruistocht - 'ik noch mijn vader, niemand in mijn familie was dwangarbeider' - maar na zijn pensionering als topambtenaar bij Justitie kwam Bosman nu eenmaal bij deze stichting terecht en de zaak gaat hem eerlijk gezegd steeds meer aan het hart.

'Ik ben geen Ronnie Naftaniël, die vecht tot het gaatje. Maar ik vecht wel. Wij hebben haast. Mensen gaan dood - de jongste dwangarbeider is nu 73 jaar. Als we niks vragen, krijgen we niks. Beter een half ei dan een lege dop.'

- Opmerkelijk dat u de Nederlandse staat om geld vraagt. Minister Borst gaf uw organisatie al zeven ton om ex-dwangarbeiders te helpen met hun claims in Duitsland. Nu krijgt ze dat als een boemerang terug.

'Die diagnose is juist, ik kan dat niet ontkennen. Maar we vallen de overheid niet aan. Het is wrang dat er niks uit de Duitse kassa gekomen is, maar dat staat los van deze claim.

'Dit is iets anders. De Nederlandse overheid is tekortgeschoten bij de behandeling van dwangarbeiders. De overheid heeft meegewerkt aan het uitleveren van werklozen aan de bezetter, en ze heeft hen na de oorlog een heel slechte ontvangst gegeven. Dat is tot begin jaren negentig zo gebleven. En daarom is een genoegdoening op zijn plaats.'

- Waarom vijfduizend gulden per persoon?

'We hebben naar de Duitse fondsen gekeken. Die keren vijfduizend mark uit aan dwangarbeiders in ongeveer vergelijkbare omstandigheden als de Nederlandse. Dat lijkt ons wel reëel. Met 300 miljoen zitten we bovendien tussen de joden en de Indische Nederlanders in. Tsja, dat soort cijfers is boterzacht. Maar als ik geen bedrag noem, krijgen we niks.

'Misschien krijgen we dan een prachtig gebaar of een historisch onderzoek, maar dat willen de mensen niet.'

- De mensen willen vijfduizend gulden op hun rekening?

'Ja. We hebben de achterban gevraagd of het geld aan projecten besteed moest worden, maar dat werd resoluut afgewezen. Gooi maar in mijn pet, zeiden ze. Vijfduizend gulden op je rekening zegt toch wat meer dan wéér een monument. Sommigen nemen het niet aan, maar het idee dát ze geld krijgen is al genoeg.'

- Het is erkenning?

'Dat speelt mee. Dwangarbeiders worden pas de laatste jaren serieus genomen. Dat hebben ze ook aan zichzelf te danken. Het zijn geen gemakkelijke mensen. Niet de best opgeleide mensen. Als er één linksaf wil, willen er drie naar rechts. Maar er is zoveel onverwerkt leed dat er niet, of alleen op een rare, ongecontroleerde manier uitkomt. Ze voelen zich klein.

'Verzetsmensen lopen hier trots met hun borst vooruit, maar ja, die hebben dan ook een daad gesteld. Dwangarbeiders niet. Het bekende odium: je had toch onder kunnen duiken, misschien hebben ze wel gewoon gecollaboreerd. Er zullen best dwangarbeiders geweest zijn die met een hakenkruisje liepen, maar ik kan niemand aanwijzen.'

- Is het niet gevaarlijk over driehonderd miljoen te beginnen? Een nieuw stigma is snel geboren: eerst de joden, de zigeuners, de Indische Nederlanders, de...

'...homoseksuelen, de onderduikkinderen, de kinderen van de Jehova-getuigen, dan wij weer, ja, ik weet het, u heeft gelijk, het is gevaarlijk. Ik krijg het ook te horen als ik bij de kapper zit: u probeert een graantje mee te pikken. Op de man in de straat komt het nu eenmaal zo over.

'Maar ook wij zijn al vroeg begonnen met het vragen om een vergoeding, tegelijk met al die andere groepen. Alleen werd ons steeds gezegd: wacht nu even af wat er uit Duitsland komt. Achteraf gezien, was het misschien beter geweest het meteen door te drukken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden