‘Een eerbetoon aan mijn moeder’

Nabestaanden liepen te voet vanaf Rotterdam naar de brug van Hattem om de hongerwinter te gedenken...

HATTEM Aan de overkant van de IJssel lag ‘het beloofde land’. Daar, aan de andere kant van de Duitse verdedigingslinie, was volop te eten. De brug van Hattem was de beste poort naar dat land van melk en honing. Maar de Duitsers stonden er met geweren klaar toen Ton van Vugt met zijn moeder en zusje na 150 kilometer lopen vanuit Rotterdam de brug over wilde. Hij heeft de boeren in het Groningse Roodeschool naar wie zij op weg waren, nooit bereikt.

Ook de herinneringstocht In het voetspoor van mijn moeder eindigde vrijdag in Hattem. De groep van 25 overlevenden van de hongerwinter die deze week met Van Vugt van Rotterdam naar het Hanzestadje wandelden, kreeg er nu een feestelijker onthaal.

Hoe honger er uitzag in het laatste jaar van de Tweede Wereldoorlog heeft deze week een gezicht gekregen: dertig persoonlijke verhalen op de website www.hongertocht.org.

En nog eens zoveel verhalen die de deelnemers elkaar vertelden en die zij te horen kregen van de inwoners uit de plaatsen waarlangs de stoet ging.

‘Vijftigduizend mensen waren dagelijks op pad om aan eten te komen, moet je je voorstellen. Dat zijn zoveel herinneringen. Als je ze opschrijft, blijven ze bewaard.’

Ton van Vugt was mager en zat onder de schurft en de luizen. Van boeren kreeg hij onderweg wel een boterham of een bordje pap, maar in de buurt van de grotere steden eisten de boeren linnengoed of goud retour.

Hij herinnert zich het landschap niet meer. Hij dacht dat het in de herfst was, maar denkt nu aan het voorjaar. ‘Je loopt in een droom je moeder achterna, nog een dagje, nog een dagje. Je gedachten gingen niet veel verder dan dat.’

De hongertocht maakt zoveel bij haar los, zegt Inge Klip (74) met waterige ogen. ‘Ik denk omdat onze kinderen er nooit zoveel van hebben willen weten. Mens zeur niet, zeiden zij tegen mij als ik erover begon, het is nu toch geen oorlog meer.’

Klip zegt dat ze waarschijnlijk ook een zeur was. ‘Iedereen die de hongerwinter heeft meegemaakt, is gefrustreerd uit de oorlog gekomen. Zo zuinig. Alles wordt bij mij bewaard, alles wordt gestopt. Waarom denk je dat onze generatie zo goed kan rondkomen van zijn AOW?’

Haar moeder was geen moedige vrouw, zegt Klip. ‘Daarom loop ik mee, het is een eerbetoon aan haar, het was de moed der wanhoop waardoor ze op weg ging met haar fiets met houten banden.’ Haar graatmagere broertje leefde in Nieuwkoop, waar zij onderdak vonden, eerst zes weken op rijstewater. Meer kon zijn maag niet verdragen. Zijzelf was dikker omdat ze vaak ‘een prakje’ mee at met de moffenhoeren om de hoek in Rotterdam. Zoals met de Engelse vrouw van de sigarenwinkel die ‘het’, zoals ze zei, ‘voor haar kinderen deed’. ‘Het kon me werkelijk niets schelen hoe ze dat eten had verdiend’, zegt Klip.

De zussen Toos en Annet de Wit fietsen de parallelle tocht van hun moeder en haken dagelijks bij de Rotterdammers aan. Zij zijn op zoek, al twee jaar. Hun moeder had samen met hun opa wel een Ausweis over de brug bemachtigd, maar werd aangeklampt door een vrouw die werd tegengehouden. ‘Of ze haar twee zoontjes wilde meenemen. Eén van 5 en één van 7 jaar. Deze kinderen heeft mijn moeder in Zwolle naar de politie gebracht. Maar de vraag hoe het met ze is gegaan, blijft door haar hoofd spoken. Steeds meer nu ze 84 is.’

Toos de Wit heeft alles gedaan om achter hun namen te komen. Door een reactie op een stuk in een dagblad weet ze dat de broertjes in De Maten, een buurtschap bij Ter Apel in Groningen, zijn terechtgekomen.

‘Ik weet zelfs het adres en de naam van de boerenfamilie: de familie Reis aan de Moersloot. Die mensen zijn overleden en schoondochter weet alleen dat er veel hongerkinderen waren. Meer weet ik niet.’

Zaterdag gaan de zussen posters ophangen en flyers ronddelen. En anders wijken ze uit naar het programma Spoorloos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden