PROFIELEdwin van der Sar

Edwin van der Sar: de gevierde keeper die als bestuurlijk boegbeeld van Ajax soms een antenne mist

Ajax-directeur Edwin van der Sar op de tribune voor het Champions Leagueduel Chelsea - Ajax in Londen, november vorig jaar.Beeld BSR Agency

Anders dan de supporters zal Edwin van der Sar (bijna 50) er woensdag bij zijn als Ajax Liverpool ontvangt in de Champions League. Na zijn voetballoopbaan kwam hij razendsnel in de directie van Ajax. Hoe vergaat het de ‘gemaakte keeper’ als algemeen directeur?  

Opeens stond Edwin van der Sar op. De bekerfinale tussen Ajax en PEC Zwolle, in 2014 in de Kuip, was gestaakt vanwege brandende fakkels die door Ajax-fans op het veld waren gegooid. Een paar minuten later zag Michael Kinsbergen hem op het veld staan met een microfoon in zijn hand. ‘Kappen met die shit’, riep hij naar de supporters. ‘Anders gaan we als club naar de klote.’

Het was, zegt Kinsbergen, destijds algemeen directeur, de eerste keer dat hij de leider in Van der Sar herkende. ‘Er moest iets gebeuren, en Edwin deed het. Zonder dat iemand hem dat had gevraagd. En ook nog in een taal die de voetbalsupporter begrijpt. Dat maakte indruk.’

Van der Sar behoort alweer acht jaar tot de directie van Ajax. De eerste vier jaar als directeur marketing, daarna als algemeen directeur. Onder zijn leiding stond Ajax in de finale van de Europa League (2017) en haalde het twee jaar later de halve finale van de Champions League; ongekend voor een Nederlandse club.

Woensdag start Ajax de poulefase van de Champions League, thuis tegen Liverpool, met boegbeeld Van der Sar uiteraard op de tribune. In het verleden gevierd als doelman. Maar hoe is hij als bestuurder?

IJskonijn

‘Een gemaakte keeper’, noemde Louis van Gaal hem. Nee, Edwin van der Sar, van 29 oktober 1970, moest het niet van zijn natuurlijke elegantie hebben. Lang en slungelig was hij, geen stilist, zoals zijn voorganger Stanley Menzo. Maar wel een doorzetter. Iemand die zich niet snel gek liet maken. Vandaar ook zijn bijnaam: ijskonijn.

Na Ajax stond hij onder de lat bij Juventus, Fulham en Manchester United. Bij die laatste club stopte hij in de Champions Leaguefinale tegen Chelsea de beslissende strafschop. Die avond in Moskou werd het hoogtepunt van zijn carrière. Drie jaar later, op 40-jarige leeftijd, stopte hij.

Dat hij daarna de bedrijfsmatige kant van het voetbal opging, lag in de lijn der verwachting, zegt Jaap Visser, die een lijvig boek schreef over de carrière van Van der Sar. ‘Bij United ging hij al geregeld langs bij de media- en marketingafdeling om te kijken hoe ze daar werkten.’

Maar dat hij een jaar later al, met alleen een opleiding aan het Johan Cruyff Institute op zak, aan de slag zou gaan als directeur marketing bij Ajax, noemt hij ‘belachelijk snel’. ‘Die opleiding is te vergelijken met middelbaar onderwijs. Hij heeft iets wat veel voetballers hebben, de arrogantie van: ik heb voor 80 duizend man een penalty gestopt in Moskou, dus mij vertel je niets over omgaan met druk. Maar dat wil natuurlijk niet zeggen dat je daardoor altijd de juiste beslissingen neemt.’

Klaargestoomd

Zakenman Michael Kinsbergen, afkomstig uit de internetwereld, moest Van der Sar in 2012 klaarstomen voor het directeurschap. Vaak gebeurde dat in een informele setting, in het kantoor van Van der Sar, ingericht door zijn vrouw. De oud-doelman ontspannen in een makkelijke stoel, onderwijl pielend met een bal. ‘Gewoon vrijuit praten over zaken. Op ideeën komen. Edwin is heel leergierig.’

Het was in het begin vooral zoeken naar wat hij leuk vond, zegt Kinsbergen. ‘We gingen samen voor het eerst naar een vergadering van clubs bij de KNVB. Een saaie, formele bijeenkomst die uren duurde, in een troosteloze zaal. Na afloop kreeg je een klef broodje kaas. Terug in de auto keek Edwin me aan. Hij zei: ‘Er moeten niet te veel van dit soort vergaderingen komen. Dan ga ik dit niet lang doen.’’

Vanaf het begin vormt hij in de directie een twee-eenheid met zijn voormalige ploegmakker Marc Overmars uit Epe, verantwoordelijk voor voetbalzaken. Over hun samenwerking zei hij vorig jaar in het AD: ‘Wij willen presteren en hoeven dat niet zo nodig met een grote mond te verkondigen. Dat heeft misschien met onze afkomst te maken. We komen allebei uit een klein dorpje. Daar is het al snel: doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Zo sta ik er ook in.’

Van der Sar woont in Noordwijk, hij leidt er als miljonair een gewoon leven. Hebben ze bij v.v. Noordwijk een keeperstekort, dan springt hij bij. En dan stopt hij ook gewoon een penalty, zoals in 2016 tegen Jodan Boys – een actie die prompt de hele wereld overging.

Bij Ajax trekt hij tegenwoordig alleen nog voor de lol de keepershandschoenen aan tijdens winterse trainingskampen. De baan als ceo van een voetbalbedrijf slokt hem op, vertelde hij in 2018 in NRC. ‘Je werkt vijf dagen, plus in het weekend de wedstrijd. Vaak nog een avondwedstrijd door de week, een diner, een vergadering met supporters die ook gewoon werken en die alleen ’s avonds kunnen. Of een afscheid, een receptie, een begrafenis – hoort ook bij je functie. En regelmatig bij de jeugd kijken. Dat is wel zeven dagen eigenlijk.’

Edwin van der Sar met scholieren in Doetinchem in april 2019, bij de uitreiking van 30 duizend fietshelmen namens de Edwin van der Sar Foundation en de ANWB om de veiligheid in het verkeer te vergroten.Beeld EPA

Koers verlegd

Na een crisis in het seizoen 2017/18 – geen Europees voetbal, geen titel, ontslag voor trainer Marcel Keizer en lid van het technisch hart Dennis Bergkamp – veranderde Ajax rigoureus van koers: begroting en salarisplafond werden opgeschroefd naar Champions Leagueniveau.

Met succes: aan de hand van gelouterde spelers als Daley Blind en Dusan Tadic groeiden de talenten Matthijs de Ligt, Frenkie de Jong en Donny van de Beek uit tot topspelers, die voor veel geld werden verkocht. Nadrukkelijk positioneert Van der Sar Ajax als het Harvard van het internationale voetbal: de ultieme leerschool voor later.

Hij is ook vicevoorzitter van de European Club Association (ECA), het verbond van Europese topclubs. In die rol kan hij meepraten over zaken die spelen in het internationale voetbal. Zijn verleden als keeper opent deuren, overal ter wereld. In China is zelfs een stadion naar hem vernoemd – een geste van Guangzhou FC, de club waarmee Ajax een samenwerkingsovereenkomst heeft.

Er is ook een keerzijde aan de constructie van een ex-voetballer als boegbeeld. Zijn verleden kan niet verhullen dat hij ervaring ontbeert als ceo. Kritiek was er vooral als de maatschappelijke antenne van de club verkeerd stond afgesteld. Bijvoorbeeld toen Ajax begin dit jaar op trainingskamp ging naar Qatar, een land dat het niet zo nauw neemt met mensenrechten.

Bonusuitkering

En onlangs was er nog ophef over een bonusuitkering aan de directie, terwijl er dit jaar een beroep werd gedaan op het steunpakket van de overheid voor 4 miljoen euro. Conform de regels, omdat die bonus al in september 2019 werd uitgekeerd, ruim voor de coronacrisis. Maar toch.

‘Er wordt vooral door een bedrijfsmatige bril naar dit soort zaken gekeken’, zegt voormalig teammanager David Endt. ‘Hoe mooi zou het zijn als ze de moed hadden om uit zichzelf een gebaar te maken naar fans en personeel? Dan maak je indruk vanuit voorbeeldig leiderschap.’

Endt vierde grote successen met de speler Van der Sar. In juli 2013 stond hij lijnrecht tegenover de bestuurder Van der Sar, die hem vertelde dat er een andere functie voor hem zou worden gezocht. Het leidde tot het vertrek van de cultuurbewaker.

Endt wil er niet met al te veel wrok op terugkijken. ‘Edwin voerde toen een opdracht uit waarin hij de emotie, die hij ook had, moest loskoppelen van de taak. Voor mij was het pech dat ik met een rookie te maken had, die er nog niet aan toe was om zijn eigen persoonlijkheid te laten meewegen in een beslissing.’

Het dieptepunt onder leiding van Van der Sar was de afwikkeling van de zaak rond Abdelhak Nouri, de speler die door niet adequaat ingrijpen ernstig hersenletsel opliep. Pas na een jaar toonde Ajax zich bereid de volledige aansprakelijkheid op zich te nemen. Geëmotioneerd betuigde Van der Sar daarover op een persconferentie spijt.

Over het optreden zei Johan Derksen: ‘Hier zit een keeper in een pak een briefje voor te lezen dat een ander voor hem geschreven heeft.’

Ongemakkelijk

Het is kritiek die vaker klinkt over Van der Sar: zijn optredens zijn ongemakkelijk. Gehannes met kaartjes tijdens een aandeelhoudersvergadering bijvoorbeeld en een chagrijnig interview na de uitschakeling tegen Rosenborg in 2017 (‘Waar Ajax heeft gefaald? Ik ga dit hier niet direct bij jou voor de camera neerzetten, vriend’) hielpen niet mee het beeld van een zwakke communicator om te buigen.

Is Van der Sar, analoog aan zijn keeperscarrière, ‘een gemaakte directeur’? Kinsbergen vindt dat je hem daarmee tekortdoet. De fout die veel mensen maken, zegt hij, is om hem te vergelijken met topmannen van bedrijven als Ahold of Aegon. ‘Edwin heeft een heel andere opleiding en achtergrond. Eén die misschien veel beter past bij een voetbalclub. Het gaat er vooral om in wat voor team hij opereert. Hij is geen normale ceo, hij is wel het gezicht van de club. Een groot voetballer als voorman van je club, prachtig toch?’

Biograaf Visser ziet in de bestuurder Van der Sar vooral de keeper terug. ‘Iemand met misschien niet overdreven veel aanleg, maar die er door hard werken toch in is geslaagd om de top te bereiken. IJver en toewijding, dat kenmerkt zijn karakter.’

Van der Sar in drie feiten: de zoon, de penaltynemer en de foundationstichter

1

Bijna had er nog een Van der Sar in de eredivisie gespeeld: Joe, de zoon van Edwin. Joe werd op zijn 13de gescout door Ajax, maar het lukte hem niet om door te breken, waarop hij naar ADO Den Haag vertrok. Daar zat hij zes wedstrijden op de bank bij het eerste elftal. In 2018 koos hij voor RKC, maar ook daar maakte hij niet zijn profdebuut. Vorig jaar keerde hij terug naar de club waar hij begon: Noordwijk.

2

Edwin van der Sar mocht zelf twee keer een strafschop mocht nemen, als doelman van Ajax. Het ging niet meteen goed. In 1995, bij een 8-0 voorsprong tegen Sparta, schoot hij tegen doelman Edward Metgod op. Drie jaar later, uit bij De Graafschap, was het wél raak. Onberispelijk schoot Van der Sar de 0-8 voorbij collega Ron Olyslager.

3

In 2012 lanceerde Van der Sar zijn eigen foundation. Die realiseert projecten ter ondersteuning van mensen met hersenletsel, opgericht nadat zijn vrouw Annemarie in 2009 werd getroffen door een hersenbloeding. ‘We hebben toen niet alleen de gevolgen van een infarct ondervonden, maar werden ook geconfronteerd met de kosten van de hulp die nodig is om hiervan te herstellen’, vertelde hij. Van der Sar is het gezicht van de foundation, zijn vrouw de drijvende kracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden