Echtscheidingen leiden soms tot zo veel spanning dat er twee uitvaarten worden georganiseerd

Het toenemend aantal echtscheidingen leidt regelmatig tot complexe en pijnlijke situaties bij uitvaarten. Ex-partners die nadrukkelijk te horen krijgen niet welkom te zijn, ook niet om hun kinderen te steunen, organiseren soms hun eigen afscheidsceremonie, zonder kist. Dit blijkt uit een rondgang van de Volkskrant langs uitvaartleiders, ritueel begeleiders en rouwdeskundigen.

Foto Colourbox

Rouwdeskundige Riet Fiddelaer-Jaspers spreekt van een 'toenemend probleem'. Als er kinderen bij betrokken zijn, is het weren van een ex-partner een lastig verhaal, zegt zij. Voor kinderen van gescheiden ouders is de uitvaart van een overleden ouder extra zwaar als hun nog levende ouder niet welkom is. 'Kinderen hebben, ook als zij meerderjarig zijn, die andere ouder nodig bij de verwerking van het verlies. De uitvaart speelt daarin een belangrijke rol.' Hulp van de uitvaartverzorger of een ritueel begeleider is steeds vaker nodig om nabestaanden tot redelijkheid te brengen en ze vanuit het belang van de kinderen te laten handelen, zegt de rouwdeskundige.

Twee ceremonies

Ritueel begeleider Josephine Aerts heeft een half jaar geleden in zo'n situatie een 'schaduwuitvaart' geregeld voor de kinderen en vrouw uit het eerste huwelijk van een overledene. Zij waren niet uitgenodigd voor de crematie van de man. De moeder van twee jongere kinderen kreeg nul op het rekest toen ze vroeg haar twee jonge kinderen te mogen begeleiden bij de uitvaartdienst. Via via hoorde ze dat het een besloten bijeenkomst zou zijn. Met een eigen ceremonie, zonder kist, op een andere begraafplaats en op hetzelfde moment als de officiële uitvaart, konden de kinderen toch afscheid nemen van hun vader.

Uitvaartondernemer Monica van den Broek uit Veldhoven maakt ook mee dat twee ceremonies voor één overledene de uitkomst is van een conflict rond het afscheid. 'Het is naar om te zien wat volwassenen elkaar soms aan doen', zegt ze. Het is meestal de nieuwe partner die de ex er niet bij wil hebben. Van den Broek zoekt eerst naar mogelijkheden om de ex er zo bij te betrekken dat de nieuwe partner er geen last van heeft. Als dat niet lukt, doet ze de ex-partner de suggestie met behulp van een ritueel begeleider een eigen ceremonie met de kinderen te organiseren. 'Ook al is de relatie voorbij, dan kan er ook bij een ex zelf behoefte zijn om samen met de kinderen afscheid te nemen, want er zijn goede tijden geweest.'

Niet-erkend verlies

Uitvaartondernemer Marjo Klarenbeek uit Maarssen schat dat bij een op de vijf uitvaarten een ex-partner niet welkom is. Zij adviseert ex-partners die wel aanwezig mogen zijn zich altijd bescheiden op te stellen en niet 'pontificaal' afscheid te nemen bij de kist na de ceremonie of op de begraafplaats.

Er is altijd een restant van een emotionele band, zegt de Vlaamse klinisch psycholoog en rouwspecialist Manu Keirse. De rouw van een ex-partner noemt hij 'niet-erkend verlies' waar de omgeving vaak geen oog laat staan begrip voor heeft. De relatie is immers beëindigd? Ook in België ziet hij de opkomst van twee ceremonies voor één overledene als gevolg van complexe familierelaties. Hij noemt een gescheiden echtpaar dat het niet eens kon worden over de uitvaart van hun door zelfdoding overleden zoon, en daarom besloot twee ceremonies te houden, één in de middag en één in de avond. 'De andere kinderen uit het gezin wilden naar beide uitvaarten, maar konden de tweede ceremonie emotioneel niet opbrengen. Heel pijnlijk.'

Belang van kinderen voorop

Spanningen rond uitvaarten van leden van gebroken gezinnen leggen volgens Keirse 'een hypotheek op de relatie van kinderen met hun ouders, stiefouders en andere familieleden, als die passief toekijken'. Hij ziet het als taak van de overige familie om voor het belang van de kinderen op te komen. 'Dat begint al meteen na de scheiding: houd contact met de ex-partner en kinderen.'

Het werk van uitvaartverzorgers wordt steeds complexer door ingewikkelde familieverhoudingen, zegt de woordvoerder van DELA, een van de grootste uitvaartondernemingen in Nederland. 'Ze moeten al hun antennes uitzetten om in beeld te krijgen hoe de familieverhoudingen zijn, en oplossingen aanreiken om alle betrokkenen de gelegenheid te geven afscheid te nemen.' Als dat tijdens de ceremonie niet mogelijk blijkt, kan dat bijvoorbeeld ook tijdens een privémoment voor de begrafenis of crematie, bij de kist, op de locatie waar de overledene ligt opgebaard. 'Met het bieden van andere mogelijkheden komen we er in goed overleg meestal wel uit. Het gaat er om dat alle betrokkenen zich erkend voelen in hun verdriet om de overledene en de kans krijgen afscheid te nemen', zegt uitvaarleider Annemieke Huese van DELA.


Als je niet welkom bent op de begrafenis van je ex

Rouwen om een overleden ex stuit vaak op onbegrip. En dus gebeurt het in stilte. 'Jullie waren toch uit elkaar?'