Dorp zonder dorpshuis kent geen leven

'Zonder dorpshuis heb je in dit dorp niets meer te zoeken, anders dan er te wonen en te slapen', zegt Koos Kotter, interim-voorzitter van de Stichting Dorpshuis De Warf in het Groningse Warfhuizen....

Van onze verslaggever Wio Joustra

Het verdwijnen van de agrarische functie en de immigratie van voornamelijk stedelijke nieuwkomers heeft de afgelopen halve eeuw tot grote veranderingen in de dorpen geleid. Veranderingen die, althans voor wat betreft het noordelijke platteland, fraai zijn beschreven en gedocumenteerd in recente boeken als Hoe God Verdween uit Jorwerd van Geert Mak en De Graanrepubliek van Frank Westerman.

Maar ook wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de ooit zo vanzelfsprekende sociale cohesie op het platteland sterk is veranderd. De economische binding heeft als kern van de leefbaarheid plaatsgemaakt voor woonkwaliteit.

Zowel nieuwkomers als autochtone dorpelingen zijn minder afhankelijk geworden van de voorzieningen in het eigen dorp. Onlangs publiceerde de faculteit der ruimtelijke wetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen in opdracht van de provincie Groningen een rapport over het belang van voorzieningen in drie kleine dorpen in Groningen.

De conclusie is verrassend: de belangrijkste voorzieningen in een woondorp zijn niet langer de basisschool, de levensmiddelenwinkel en de halte voor het openbaar vervoer, maar het dorpshuis. 'Het verdwijnen van die drie traditionele basisvoorzieningen heeft in veel gevallen weinig schokkende gevolgen gehad. Van een eventueel verdwijnen van het dorpshuis verwachten dorpsbewoners wel vergaande gevolgen. Het zou de doodsteek voor veel dorpen zijn', aldus het rapport.

Die conclusie heeft politici en beleidsmakers op het Groningse provinciehuis verbaasd, geeft Henk Poortinga, coördinator plattelandsbeleid, toe. 'De gradatie van het belang van het dorpshuis had ik niet verwacht. Op mijn lijstje van topvijf-voorzieningen in de dorpen zou de school bovenaan staan. In het beleid telde het dorpshuis niet mee.'

Hoe belangrijk het dorpshuis voor kleine dorpen is, kan het best worden geïllustreerd aan de hand van een anekdote van een oudere vrouw in het Friese Oudemirdum, opgetekend door het Friesch Dagblad. 'Mijn hele leven is verbonden met het dorpshuis', zei ze. Als baby ging ze er naar het consultatiebureau, later bezocht ze de jeugdactiviteiten, trouwde er, leende er boeken en beleefde gezellige avonden met de vrouwenvereniging. En wanneer ze overlijdt, wordt ze opgebaard in de aula van het dorpshuis.

Poortinga: 'In de nieuwe nota Welzijn en Zorg erkent de provincie Groningen het belang van het dorpshuis. Het is belangrijk dat dorpen een gemeenschap vormen. Vroeger maakten alleen verenigingen er gebruik van. Nu houdt de rondreizende huisarts er zitting, heeft de dorpsvereniging vaak een eigen website en worden de boodschappen er afgeleverd. De dorpshuizen worden multifunctionele servicecentra. Dat zie je ook in andere Europese landen op het platteland gebeuren. We hebben als provincie zelfs al samenwerkingsprojecten lopen in Lincolnshire in Engeland en in dorpen in Zweden, Noorwegen en Denemarken.'

In Friesland wordt op provinciaal niveau het belang van dorpshuizen al veel langer onderkend. Als enige provincie kent Friesland een subsidieregeling voor de bouw en verbouw van dorpshuizen, die in 220 van de 350 dorpen staan. Voorts trekt Leeuwarden elk jaar een kwart miljoen uit voor de financiering van de Stichting Samenwerking Dorpshuizen in Friesland (SDF).

In Warfhuizen, een van de drie onderzochte dorpen in Groningen, wordt met een begerig oog naar Friesland gekeken. Want het beleid mag zich dan ook in Groningen in gunstige zin ontwikkelen, de provincie wil de subsidiestroom richten op de grotere dorpen met elf- tot vijftienhonderd inwoners. Kotter: '80 Procent van de dorpshuizen staat juist in de kleine kernen, waar geen andere voorzieningen zijn.'

In Warfhuizen, een dorp met 270 inwoners, zal dat niet snel gebeuren. Het dorp heeft een stedelijk geöriënteerde, sociaal actieve bevolking, aldus het rapport. De Warf telt 110 donateurs. Meer dan veertig vrijwilligers draaien bar- en keukendiensten en verzorgen onderhoud en schoonmaak. Ook organiseren ze er vaste evenementen zoals het Paasvuur, voorafgegaan door Neut'n schaiten, een Groningse variant van jeu de boules. Verder is De Warf het domein van jeugdsoos, klaverjasclub en begrafenisvereniging. Er wordt gesjoeld, geklaverjast en geborreld. En de toneelvereniging speelt er Tsjechov.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden