Dollarteken op Malevich: gebaar of vandalisme?

De rechtbank in Amsterdam heeft er moeite mee om een woord te vinden dat een goede omschrijving geeft van het bespuiten van een schilderij van Malevich met groene verf....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Officier van justitie W. van Schaaijck houdt het op vernieling en eist achttien maanden gevangenisstraf waarvan zes voorwaardelijk. Hij heeft geen begrip voor het bekladden van het schilderij Suprematisme 1920-1927, waarop Brener met groene verf een dollarteken heeft gespoten.

Van de opgelegde straf moet een signaal uitgaan, want het moet niet zo zijn dat door dit soort 'zinloze acties' kunstwerken achter glas tentoongesteld gaan worden, vindt Van Schaaijck. De discussie over het zinloze van de daad van de kunstenaar neemt veel tijd in beslag. Anders dan bij andere aanslagen op kunstobjecten zit er woensdag geen overspannen type voor de rechter, maar iemand die lang over zijn actie heeft nagedacht.

De actie van Brener voltrekt zich op zaterdag 4 januari als de 39-jarige Rus zich naar het Stedelijk Museum in Amsterdam begeeft. Om kwart voor twaalf komt hij in zaal 206. Daar hangt het schilderij van Malevich - een wit kruis op een grijze ondergrond - dat hij voor zijn actie heeft gekozen.

In twee seconden is hij klaar en staat er een groen $-teken op het kruis. De verf is met kracht in de poriën en de scheurtjes van het schilderij gedrongen.

Het kruis is volgens de kunstenaar het symbool van de christelijke traditie van liefde, geloof en lijden. Vroeger beeldde de kunst deze waarden uit, maar in de hedendaagse kunst draait het om geld, meent de Rus. Vandaar dat hij een dollarteken als symbool van corruptie en macht op het kruis heeft geklad, zo omschrijft hij zijn daad.

Getuigedeskundige G. Imanse, werkzaam bij het Stedelijk Museum, kan wel enigszins in deze redenering meegaan. 'Het is tot op zekere hoogte een artistieke daad', zegt hij tegen rechter M. Vermeulen. 'Dat wil niet zeggen dat het toelaatbaar is. Het schilderij krijgt nooit meer het beeld dat het heeft gehad. Het is vernield.'

Brener is al eerder in kunstkringen opgevallen met acties. Vorig jaar vernielde hij in Stockholm een kunstwerk van de Chinese kunstenaar Gu. Dit liep met een sisser af, omdat er geen aanklacht kwam. Ook verstoorde hij openingen van kunstmanifestaties door te schreeuwen of lege colaflessen in het publiek te gooien. Hij poepte onder een schilderij van Van Gogh in het Poesjkin te Moskou.

Maar zijn protest in Amsterdam is het hevigst. De groene verf is onmiddellijk na de aanslag zo goed mogelijk verwijderd met terpentine, maar de in het craquelé doorgedrongen verf valt niet meer te verwijderen. In een taxatierapport word gerept van een 'groen zweem' over het wit.

Hierdoor is het schilderij 10 procent minder waard geworden. Het museum verzekert het doek voor vijftien miljoen als het wordt uitgeleend. Op basis hiervan is de waardevermindering vastgesteld op 1,5 miljoen.

Het Stedelijk vordert die schadepost niet terug van de verdachte. Het wil alleen een vergoeding voor de kosten van de restauratie (ruim tienduizend gulden) en het opstellen van het taxatierapport (vierduizend gulden). De officier van justitie heeft deze bedragen betrokken bij zijn eis. Bovendien wil hij dat Brener de komende twee jaar wegblijft uit het Stedelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden