Doktertje spelen

Jaarlijks gaan tienduizenden thuistests over de toonbank voor uiteenlopende ziekten. De medische wereld heeft zijn bedenkingen: interpretatie van de uitslag van een ogenschijnlijk eenvoudige zelftest is niet vanzelfsprekend....

'Je gezondheid in eigen hand nemen.' Zo omschrijft een importeur van een thuistest voor de ziekte van Pfeiffer het. Thuistesten. Er zijn er inmiddels zo'n tien te koop, onder andere voor chlamydia, darmkanker en bloedcholesterol. De helft heeft een CE-keurmerk, als bewijs dat de test makkelijk is uit te voeren en werkt. Ze zijn te koop op internet, bij de apotheek en bij drogisterijketens als Etos en DA. En er komen nog meer tests aan, vooral voor aandoeningen in de taboesfeer. 'Het hele soa-pakket hebben we straks in huis', zegt een importeur. Verwacht worden tests voor de schimmelinfectie candida en voor geslachtsziekten als syfilis en gonorroe.

Jaarlijks gaan enige tienduizenden van dit soort testkits over de toonbank, schatten leveranciers. Een aantal dat bescheiden is vergeleken met de thuistest bij uitstek, de zwangerschapstest. Daarvan worden per jaar een miljoen stuks verkocht, van Predictor en Clearblu. Ook de ovulatietest is een topper: verkoop meer dan honderdduizend kits per jaar.

Waarom thuis een medische diagnose stellen? Voor de thermometer, de meest basale thuistest, lijkt het antwoord simpel. Is de lichaamstemperatuur onder 39 graden Celsius dan is er niet veel aan de hand. Is de koorts hoger, dan is het zaak de dokter te raadplegen voor een echte diagnose. De thermometer is voor een eerste selectie.

Een andere gangbare thuistest is die voor de diabetespatiënt. Hij meet, na uitgebreid voorgelicht te zijn, thuis zijn glucosewaarde om insuline te kunnen spuiten.

Ook het gebruik van een zwangerschapstest thuis is uit te leggen. De test is snel en goedkoop (voor nog geen tien euro) in huis te halen. Over de uitslag, direct beschikbaar, kan eerst in intieme kring worden gepraat.

Bij testen op taboeaandoeningen als hiv en chlamydia is twijfel over mogelijke besmetting (na onveilige seks) de drijfveer. Die moet nog even geheim worden gehouden, voor partner en voor huisarts.

Pas als de test positief is, is een gang naar de huisarts nodig - een advies dat in de bijsluiter van bijna alle thuistesten staat. De huisarts zal opnieuw testen. En dan op alle soa's, zegt het expertisecentrum Soa Aids in Amsterdam. Alleen op chlamydia testen is weinig zinvol. Dus waarom bij twijfel niet direct naar de huisarts? Een thuistest is snel en de drempel om naar de huisarts te gaan is vaak te hoog, antwoordt Arjen van der Merwe van Test-Point, leverancier van thuistesten.

De medische wereld heeft vooral bedenkingen over thuistesten voor darm- en prostaatkanker. Wanneer moet er worden getest, vragen medici zich af. Bij langdurige buikpijn, wanneer er bloedsporen in de ontlasting te zien zijn? De testen zorgen voor onnodige ongerustheid, vindt ook KWF Kankerbestrijding. Als een darmkankertest positief uitvalt, dan is er bloed in de ontlasting gevonden. Maar voor dat bloed kunnen meerdere oorzaken zijn: een poliep, een darmtumor of een onschuldig wondje. De test wordt gedaan met een klein beetje ontlasting en kan makkelijk bloedsporen elders missen. Artsen waarschuwen dat de interpretatie van een ogenschijnlijk simpele zelftest niet vanzelfsprekend is. Daarvoor is, vinden ze, medische kennis nodig.

Cholesterol

Wat is het? Totaal Cholesterol-test van MiraTes.

Wat kost het? euro 14,95.

CE-keurmerk? Ja.

Hoe werkt het? Vingerprik. Bloeddruppels op teststripje drukken. Vloeistof reageert chemisch met cholesterol. Kleurt blauw en trekt omhoog langs schaalverdeling. Waarde aflezen. Resultaat na twaalf minuten.

Voor wie? Verstandig voor iedereen, zegt fabrikant. De test meet het totale cholesterolgehalte in bloed, het foute LDL en het goede HDL bij elkaar.

Voorbehoud Een te hoog totaalcholesterol is een indicatie, geen bewijs dat de concentratie fout LDL te hoog is, en er een verhoogd risico is op hart- en vaatziekten. Bovendien spelen andere risicofactoren een vaak nog grotere rol: bloeddruk, geslacht, rookgedrag en leeftijd.

Chlamydia

Wat is het? Chlamydiatest Handilab-C van Sense Medical in Hilversum, voor vrouwen.

Wat kost het? euro 29,50 (alleen via internet).

CE- keurmerk? Ja.

Hoe werkt het? Met een wattenstaafje langs de vaginawand strijken. Wattenstaafje in buisje met vloeistof schuiven. Kleurt vloeistof donkerpaars, dan is sprake van besmetting. Opgelost eiwit in vloeistof hecht specifiek aan chlamydiabacterie. Resultaat binnen tien minuten.

Wanneer gebruiken? Na onveilige seks, vreemdgaan met mogelijk besmet iemand, zegt fabrikant. Driekwart van de vrouwen met chlamydia heeft in eerste instantie geen last.

Zij lopen wel risico op een verstopte eileider of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. En ze kunnen de ziekte verder verspreiden.

Darmkanker

Wat is het? Darmkankertest

van MiraTes.

Wat kost het? euro 10,99.

CE-keurmerk? Ja.

Hoe werkt het? Een beetje ontlasting in dopje stoppen. Potje schudden, mengen met vloeistof. Teststripje erin stoppen.

Zijn twee rode streepjes te zien dan is bloed gevonden, bij één rood streepje niet. Resultaat na vijf tot tien minuten.

Voor wie? Mensen van 50 jaar en ouder, jaarlijks, volgens fabrikant.

Voorbehoud De FOB-test (fecal occult blood) reageert op hemoglobine in bloed. Tumoren en poliepen als voorloper van tumoren kunnen bloeden. Met de test is een minuscuul bloeddruppeltje in de ontlasting te detecteren. Een positieve uitslag - bloed - betekent nog geen kanker.

Pfeiffer

Wat is het? Pfeiffer-test van MiraTes.

Wat kost het? euro 12,95.

CE-keurmerk? Nee.

Hoe werkt het? Vingerprik. Bloeddruppels op testplaatje drukken. Vloeistof toevoegen.

Die reageert op antistoffen in het bloed die het immuunsysteem produceert na een virusbesmetting. Uitslag, binnen tien minuten, aflezen aan de hand van twee gekleurde strepen.

Wanneer gebruiken? Bij langdurige keelpijn, opgezette halsklieren, aldus fabrikant.

Voor wie? De ziekte van Pfeiffer is een vermoeidheidsziekte, veroorzaakt door het Epstein-Barr-virus. Dat herpesvirus blijft na besmetting op kinderleeftijd - bij bijna iedereen - latent aanwezig. Bij stress, vermoeidheid of ziekte steekt het virus de kop op, vooral bij pubers in de groei.

Hiv

Wat is het? Hiv-test van MiraTes.

Wat kost het? euro 21,95.

CE-keurmerk? Nee.

Hoe werkt het? Vingerprik. Bloeddruppel op testcassette drukken. Vloeistof toevoegen.

Die reageert met specifieke antilichamen in het bloed, die het immuunsysteem produceert na besmetting met het aidsvirus. Een roze lijn geeft aan of de test goed is uitgevoerd. Is er een tweede roze lijn, dan is de uitslag positief. Uitslag na een kwartier.

Voor wie? Voor iedereen die zich zorgen maakt, zegt fabrikant - en die zich niet via het reguliere circuit wil laten testen.

Vruchtbaarheid

Wat is het? Vruchtbaarheidstest voor mannen van Test-point.

Wat kost het? euro 29,50 (voor twee tests).

CE-keurmerk? Ja.

Hoe werkt het? Sperma opvangen via een trechtertje dat uitstroomt in een maatcilindertje. Afhankelijk van hoeveelheid sperma kleurvloeistof bij druppelen. Mengen. Heet water toevoegen. Weer schudden. Dan kleur vergelijken met bijgeleverde kleurenkaart. Heel roze is vruchtbaar, flink paars is onvruchtbaar. Uitslag na een uur. De test combineert het aantal spermatozoïden (liefst meer dan twintig miljoen per milliliter) met hun snelheid. De combinatie van beide bepaalt de vruchtbaarheid.

Voor wie? Voor mannen die niet direct naar de dokter willen.

Voorbehoud Minder dan drie miljoen zaadcellen is te laag, maar geen absolute voorwaarde voor onvruchtbaarheid. Omgekeerd is een grote hoeveelheid zaadcellen geen garantie voor vruchtbaarheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden