Doe-het-zelfbevalling

Er zijn vrouwen die het liefst bevallen zonder arts of verloskundige. Als je de natuur zijn gang maar laat gaan, gaat het allemaal vanzelf, is hun – niet onomstreden – opvatting....

Ja, ze wil best vertellen over haar plan om over een week of twee, als ze uitgerekend is, haar derde kind helemaal alleen op de wereld te zetten. Zonder begeleiding dus, zonder verloskundige, zonder pijnbestrijding: thuis, in bad, met hooguit haar eigen man en kinderen erbij zal het gebeuren. Maar nee, ze wil niet met haar naam in de krant; straks wordt het Meldpunt Kindermishandeling ingelicht, ze zal niet de eerste vrouw zijn die bewust zonder hulp bevalt die dat overkomt. De buitenwereld vindt het maar extreem wat ze doet, gevaarlijk, onverantwoord. Maar ze weet heel goed waarmee ze bezig is, zegt Hanna (29, dochters van 4 en 2) uit Groningen. ‘Het idee kwam al op toen ik voor de eerste keer in verwachting was. Alle boeken over zwangerschap en bevallen die ik in de boekhandel vond leggen de nadruk op wat er allemaal mis kan gaan. Dat stond haaks op mijn gevoel. Ik was zwanger, toch niet ziek?’

Van twee zaken raakte ze gaandeweg die negen maanden overtuigd: ze wilde thuis bevallen en ze wilde dat in bad doen, dat leek haar de natuurlijkste manier. Ook las ze op internet al her en der iets over unassisted childbirth ofwel uc-bevallen, zoals de term hier meestal luidt, maar dat leek nog een brug te ver – bevallen doe je met een verloskundige, zo wordt je ingepeperd. En zo gebeurde het dus ook: thuis, in bad, met een vroedvrouw erbij die haar werk ‘op zich prima’ deed, maar die Hanna achteraf gezien toch liever kwijt dan rijk was geweest. ‘Als ik nu naar het filmpje kijk van de bevalling, zie ik hoe de sfeer veranderde zodra zij binnenkwam. Het werd drukker, zakelijker. Je hoort haar vragen: ‘Han, waar is je kaart met alle gegevens? Peter – dat is mijn man –, waar liggen de spullen?’ En ze stond te bellen met de kraamhulp nog voor het kind geboren was. Ze had ook naast me kunnen gaan zitten en alleen maar zeggen: ‘Joh, het gaat goed.’ Het was een goeie bevalling, maar het had mooier en rustiger gekund.’

Bevallen, zegt Hanna, is in de westerse wereld zo’n drama geworden; we denken allemaal dat het automatisch gepaard gaat met pijn, stress en schreeuwen. Maar dat hoeft niet. Bij dieren gaat het toch ook niet zo? En ook in andere culturen wordt makkelijker bevallen. ‘In Afrika leunen vrouwen tegen een boom en het kind wordt geboren. En neem nu bijvoorbeeld pygmeeënvrouwen: zij lopen tijdens de bevalling zingend naar de rivier, terwijl ze toch relatief grote baby’s baren. Bevallen is een normale, fysieke gebeurtenis. Je hebt er in principe niemand bij nodig. En als er straks bij de derde toch iets misgaat, bel ik 112 of een verloskundige.’

‘Als je de klus goed wil klaren... doe het dan zelf!’, schrijft de bekendste voorvechter van onbegeleid bevallen, de Amerikaanse Laura Shanley, op haar website. Ze baarde vijf kinderen zonder hulp, geeft lezingen en tv-optredens over het fenomeen en schreef het boek Unassisted Childbirth. ‘De alarmerendste boektitel van het jaar’, schreef een krant uit Texas die het zinnetje prominent op haar website plaatste. Shanley weet dat haar opvattingen, zeker in de Verenigde Staten, omstreden zijn, en ook dat de dood van haar vijfde kind, dat kort na zijn geboorte aan een hartaandoening overleed, haar critici niet bepaald geruststelt. Haar zoontje was ook overleden aan zijn ziekte als hij in een ziekenhuis was geboren, legt ze daarom telkens uit. Onveranderd blijft haar standpunt dat thuis bevallen zonder hulp prettiger, veiliger en minder pijnlijk is dan bevallen in het ziekenhuis.

Hoeveel vrouwen haar voorbeeld volgen, is niet bekend, alleen al omdat aan de statistieken niet is af te lezen of iemand met voorbedachten rade of per ongeluk op eigen houtje is bevallen. Wel duidelijk is dat, met name in Amerika en Engeland, maar ook mondjesmaat in Nederland, een beweging is van uitgesproken voorstanders van freebirth, zoals het ook wel wordt genoemd. Het medicaliseren van zoiets gewoons en natuurlijks als bevallen gaat steeds verder en vaak te ver, is hun boodschap. In een land als Brazilië komt aan bijna 50 procent van de bevallingen een keizersnede te pas en in sommige klinieken zelfs 100 procent. Ook onschuldiger ogende behandelingen als de hartslag van de baby beluisteren, vliezen doorprikken en de bevalling inleiden zijn vaak eerder schadelijk dan noodzakelijk, zeggen zij. Als je de natuur zijn gang maar laat gaan, gaat het allemaal vanzelf.

En hoe dat allemaal vanzelf ging, mag de hele wereld weten, vindt Noël Sannen (33, moeder van vier kinderen: 14, 6, 3 jaar en 6 maanden) uit Nijmegen. Daarom zette zij het filmpje van haar laatste bevalling, die ze bewust zonder verloskundige deed, op YouTube. Op de video, die haar man Dave (34, docent aan een hogeschool) maakte, is te zien hoe Noël naakt in een groot, rond bad haar weeën opvangt, terwijl de rest van het gezin daar gezellig omheen scharrelt. Af en toe buigt haar zoontje van 3 zijn hoofd over de rand van het bad of er al iets te zien is. ‘Hoofd’, kondigt Noël op een gegeven moment aan; de camera toont hoe haar beide handen het hoofdje van de baby tussen haar benen vasthouden. ‘Wat gaaf’, zegt ze verrukt – voor wie het niet kan verstaan, is het filmpje ondertiteld – en, iets later, tegen de baby: ‘Wat kun jíj goed geboren worden.’

Een topervaring, noemt Noël haar laatste bevalling, jammer dat het in drie uur voorbij was. Ze doet haar verhaal thuis, in haar nieuwbouwwoning in Nijmegen, met dochter Fee, inmiddels 6 maanden, op de arm. Zoontje Raven van 3 kijkt televisie; af en toe krijgt hij een snoepje. De grotere kinderen zijn op school.

Drie bevallingen had Noël al achter de rug voordat ze van onbegeleid bevallen hoorde; drie prima thuisbevallingen zonder inknippen, uitscheuren of andere complicaties. Ze had niets te klagen, de verloskundigen hadden hun werk trefzeker gedaan. En toch knaagde er iets toen haar vierde kind op komst was. ‘Ik weet nog dat ik tegen Dave zei: ‘Ik zou wel willen dat dit kind in de Efteling wordt geboren. Zomaar ergens waar ik toevallig ben. Dan gebeurt het gewoon en kan niemand zich ermee bemoeien.’’

Net als Hanna werd Noël zich van haar onbehagen over de rol van de verloskundige bewust toen ze de video van haar voorlaatste bevalling terugkeek. ‘Je ziet Raven niet eens geboren worden, omdat de stagiaire die met de verloskundige was meegekomen, continu met haar hoofd pal voor mijn vagina hing. Ze wilde me per se toucheren om te voelen hoe ver de ontsluiting gevorderd was. Je hoort mij op het filmpje zeggen: ‘Stop, dat wil ik niet’, maar ze ging door. Officieel is dat verkrachting. En het is niet nodig: wat maakt het uit of de ontsluiting 7 of 8 centimeter is? Dat kind komt er heus niet opeens uit.’

Wat haar vooral opvalt als ze het filmpje weer ziet: hoe afhankelijk ze is van de verloskundige. ‘Ze zei steeds dingen als: ‘Goed zo, nu even zuchten, prima, het gaat goed.’ Je raakt zelf helemaal de regie kwijt. Van tevoren had ik afgesproken dat ik de baby zelf zou aanpakken zodra hij geboren was, maar uiteindelijk heb ik dat niet gedaan. Het hoefde voor mij al niet meer. Alles was voor me gedaan: ik was getoucheerd, er was me verteld hoe ver de ontsluiting was, en dat ik moest gaan persen. Het was al niet meer mijn bevalling. Die was me als het ware uit handen genomen. Zonde, want het is zo’n magisch moment.’

Op het schoolplein deelde Noël haar onvrede met een andere moeder. Die vertelde dat zij bewust zonder hulp bevallen was. Sannen: ‘Toen viel het kwartje. Ik heb nog een nicht gebeld die rechten gestudeerd heeft of het eigenlijk niet onwettelijk is om dat op eigen houtje te doen. Maar het is niet verboden. Dat is het pas als je medische hulp zou weigeren als die nodig is, en dat was ik helemaal niet van plan. Ik ben gewoon bij de verloskundige voor de controles geweest, al heb ik daar niet meer de harttonen van de baby laten beluisteren toen ik haar eenmaal voelde bewegen, want die doptone schijnt schadelijk te zijn. En ik heb ze van mijn plan verteld. Ze vonden het goed, als ik maar een verklaring ondertekende dat ik het geheel op eigen risico deed. Geen probleem. Bevallen is voor mij als traplopen: daar haal je ook geen fysiotherapeut bij als je gezond bent. De baby wordt geboren zoals ze is gemaakt: privé en intiem. Daar hadden we ook geen hulp bij nodig.’

Het zijn ervaringen die vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en die, onzeker, al bij de eerste controleafspraak onderhandelen over een ruggenprik, vol afgrijzen zullen aanhoren. Het is niet toevallig dat zowel Hanna als Noël Sannen al een ongecompliceerde thuisbevalling achter de rug had voor ze het plan opvatten de volgende zonder hulp te doen. De doe-het-zelf-bevalling is hogere baarkunst en vooral in zwang bij vrouwen die baren en zogen met overgave en volledig vertrouwen op hun lichaam. Noël heeft een pabo-diploma, maar ze is thuis bij de kinderen en voelt zich ‘vóór alles moeder’. Hanna was eerder initiatiefnemer van het eerste borstvoedingscafé in haar stad en geeft nu cursussen HypnoBirthing aan zwangere vrouwen. Daar propageert ze overigens geen onbegeleid bevallen; dat gaat het gros van haar cursisten te ver. Wel is het een methode die ervan uitgaat dat een bevalling geen pijn hoeft te doen als de barende vrouw leert uitgaan van haar ‘eigen kracht en wijsheid’.

Noël Sannen: ‘De bevalling van Fee heeft me ongelooflijk veel kracht gegeven. Ik voel nu pas dat ik bij een bijzondere orde hoor: vrouwen die kinderen kunnen baren. Als ik dit eerder had geweten was ik eerder ook zo bevallen. En als het van de wet niet had gemogen, had ik het toch gedaan. Dan had ik gezegd dat het allemaal zo snel was gegaan dat er geen tijd was om de verloskundige te bellen. Ik ken meer vrouwen die dat zo hebben aangepakt.’

Onverantwoord, zegt Simone Buitendijk, hoogleraar eerstelijns verloskunde en ketenzorg aan het Amsterdamse Academisch Medisch Centrum, over die aanpak. Wie op eigen houtje bevalt, neemt te veel risico’s. Buitendijk heeft niets tegen thuisbevallen. Integendeel, ze publiceerde onlangs met collega’s een groot onderzoek waaruit blijkt dat thuis bevallen bij ‘laag risico zwangerschappen’, ofwel normaal verlopende zwangerschappen van gezonde vrouwen, net zo veilig is als bevallen in het ziekenhuis. Maar dan moet er wel een verloskundige bij zijn die kan ingrijpen als de bevalling te lang duurt, als de navelstreng om de nek van het kind gedraaid zit of als de vrouw te veel bloed verliest. Buitendijk: ‘Ik ben er vóór dat vrouwen op eigen kracht bevallen; elke medische interventie – ruggenprik, keizersnede – brengt risico’s met zich mee. Maar zo bevallen kan binnen het Nederlandse systeem al goed. Met een verloskundige kun je al je wensen en noden bespreken; ik vind het zorgelijk dat er blijkbaar een kleine groep vrouwen is die daar niet op vertrouwt.’

Niet alleen voor het kind, ook voor de moeder is een solobevalling te gevaarlijk, zegt verloskundige Ank de Jonge, die meewerkte aan hetzelfde onderzoek. ‘Moedersterfte is een van de grootste verschillen tussen rijk en arm. In sommige derdewereldlanden overlijdt 1 op de 7 vrouwen als gevolg van zwangerschap of bevalling; in westerse landen is dat ongeveer 1 op de 5.000. Ik ben een voorstander van natuurlijk bevallen, maar soms moet je nu eenmaal ingrijpen. Als een vrouw hevig gaat bloeden bijvoorbeeld, of als het kind er niet uitkomt en de harttonen dalen. Dan moet je snel verwijzen of een knip kunnen zetten.’ Natuurlijk, zegt De Jonge, ‘kunnen sommige handelingen achterwege blijven als ze niet noodzakelijk zijn en de vrouw daarom vraagt. In plaats van de doptone kan de verloskundige een houten toeter gebruiken om naar het hartje van de baby te luisteren. En de vliezen breken of verwijzen naar het ziekenhuis om de weeën op te wekken, doen we ook niet zo snel als een vrouw dat niet wil. Maar vaak willen vrouwen juist dat je ze helpt om het een beetje te laten opschieten.’

Zíj niet, zegt Hanna uit het begin van dit verhaal. Ze hoopt juist dat haar bevalling binnenkort niet zo snel gaat als de vorige, zodat ze er wat langer van kan genieten. De geboorte van haar tweede kind duurde een uur; te kort om de verloskundige te bellen. ‘Als ik had gebeld, had het meer stress opgeleverd dan rust.’ De weeën kwamen vlot op gang, ook door de borstvoeding waarvoor ze haar oudste dochter had aangelegd toen ze voelde dat het ging beginnen. ‘Daardoor maak je oxytocine aan, hetzelfde hormoon dat vrijkomt bij de bevalling.’

Pijn? Amper, vertelt ze. ‘Als je niet bang bent en goed kunt ontspannen, hoeft een bevalling niet veel pijn te doen.’ En bang was ze vrijwel niet. ‘Ik voelde heel goed wat er gebeurde; zelfs de spildraai van de baby kon ik voelen in mijn lijf. Heel even heb ik een angstig moment gehad. Dat was toen het hoofdje geboren was, en ik het idee had dat daarna snel haar lijfje eruit moest. Ik ben gaan persen, maar er gebeurde niks. Ik dacht: zo meteen komt ze er niet uit. Maar direct daarna heb ik het losgelaten en dat werkte: binnen twee minuten was ze helemaal geboren. Een kwartiertje daarna hebben we de verloskundige gebeld. Daar zal ik de volgende keer wat langer mee wachten, want zij begon meteen over de placenta die eruit moest. Ik zat net zo lekker met mijn dochter in bad, moest ik weer gaan persen. Terwijl: daar hoef je helemaal niet zo’n haast mee te maken. Die placenta komt er ook vanzelf wel uit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden