PostuumHans Keller (2037-2019)

Documentairemaker Hans Keller (1937-2019) ‘hief nooit het vingertje’

Een ‘chroniqueur van een tijdperk’ noemde de VPRO hem vrijdag in een overlijdensadvertentie. Hans Keller, de documentairemaker die gedurende zijn lange carrière zijn vak naar een hoog niveau heeft getild, blijkt al op 19 december te zijn overleden. Hij is 82 jaar geworden.

Hans Keller (1937-2019)Beeld ANP

Keller groeide op in Haarlem tijdens ‘de benauwende jaren veertig en vijftig’, zoals hij het zelf later noemde. De journalistiek was een middel om daaraan te ontsnappen. In 1957 begon hij bij de Volkskrant als leerling-journalist. Al snel kwam hij op de kunstredactie terecht en ging hij tv-recensies schrijven. In 1961 zou hij met collega’s van andere kranten de Zilveren Nipkowschijf oprichten, de televisieprijs die nog steeds jaarlijks wordt uitgereikt.

In het jaar daarna stapte hij over naar televisie en ging hij voor de AVRO het programma Literaire ontmoetingen maken. Hij nam in 1964 ontslag omdat de omroep niet wilde dat de dichter Remco Campert het woord ‘naaide’ voorlas uit diens gedicht Niet te geloven (‘Alles zoop en naaide, heel Europa was een groot matras en de hemel het plafond van een derderangshotel’). Het dienstverband bij zijn volgende werkgever, de KRO, eindigde ook al in protest: hij vertrok daar in 1969 vanwege het ontslag van een collega-journalist.

Bij de VPRO beleefde hij daarna een lange bloeiperiode. Met Het gat van Nederland, gemaakt naar een voorbeeld uit de Verenigde Staten, won hij in 1973 de tv-prijs die hij zelf mede had ingesteld. Het programma, waaraan tal van jonge talenten meewerkten (zoals Kees van Kooten en Wim de Bie), was een mix van korte documentaires, reportages en sketches, waarin commentaar werd geleverd op de Nederlandse maatschappij. ‘Maar nooit hief hij het vingertje’, schrijft de VPRO vrijdag op haar website in een eerbetoon aan de documentairemaker. ‘Liever liet Keller de beelden voor zich spreken.’

Politionele acties

In 1974 maakt hij samen met Henk Hofland en Hans Verhagen de film Vastberaden, maar soepel en met mate, waarin kritisch werd teruggeblikt op het leven van de Nederlander in de jaren 1938-1948. De film viel onder meer op doordat soldaten ongewoon openhartig vertelden over de wreedheden die werden begaan tijdens de zogeheten politionele acties, de militaire pogingen van Nederland om het onafhankelijkheidsstreven in Indonesië te keren.

Elf jaar werkte Keller voor de VPRO, totdat hij werd benoemd als directeur van de Rotterdamse Kunststichting. Die baan bleek al snel een mislukking, waarna hij voor zichzelf ging werken. Hij maakte opnieuw een stroom aan tv-documentaires, vooral over schrijvers en dichters, kunst en Amerika. Vaak sprak hij zelf het commentaar in. Zijn stem is door literair criticus Kees Fens (die Keller nog kort voor diens dood in 2008 zou portretteren) ooit omschreven als ‘schitterend, ingehouden, diepgaand, wat voornaam en met die hogere traagheid waarmee in het hiernamaals wordt gesproken’.

Tot op hoge leeftijd bleef Keller actief. Rond zijn 67ste werd hij eindredacteur van VPRO Tegenlicht en tot zijn 77ste maakte hij voor dezelfde omroep het door hem bedachte Dode Dichters Almanak. Daarin waren archiefbeelden te zien van inmiddels overleden dichters uit binnen- en buitenland die uit eigen werk voorlazen. Het korte programma was tussen 1998 en 2014 wekelijks te zien, de laatste jaren als dagsluiting. Na 704 afleveringen moest het van een netmanager verdwijnen, tot verdriet van Keller, zo bleek uit een opiniestuk van zijn hand in Het Parool.

Aan het einde daarvan haalt hij een strofe uit het gedicht Poëzie (zoveelste poging) van Remco Campert aan, die nauw was betrokken bij het programma: ‘Poëzie is een woord / je schrijft het op / en de inkt wordt onzichtbaar.’ ‘Voor één keer’, schreef Keller, ‘wilde ik dat hij geen gelijk had.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden