Die ene leerlingEsther

Docent Fiep van der Knoop: ‘Als ik terugdenk aan mijn carrière, zie ik Esther, bij wie ik zo heb gefaald’

Leerkrachten, docenten en hoogleraren over de leerling die hun kijk op het vak veranderde. Deze week: docent Fiep van der Knoop (71) over Esther, bij wie ze had moeten doorvragen.

null Beeld Hedy Tjin
Beeld Hedy Tjin

‘Toen ik een jaar of tien geleden afscheid nam van de school waar ik 31 jaar had gewerkt, kreeg ik de indruk dat ik de ideale leraar was geweest. Zo veel complimenten, zo veel aardige woorden. Als ik zelf terugdenk aan mijn carrière, zie ik toch vooral dat ene meisje bij wie ik zo heb gefaald dat ik er nog steeds weleens wakker van lig.

‘Het waren de jaren tachtig en Esther zat in 5-vwo. Ze had niet veel contacten, trok altijd op met één vriendinnetje. Samen zaten ze vaak te giebelen en te geiten. Ze waren geen hoogvliegers. Aan het einde van het schooljaar leek het erop dat ze allebei zouden blijven zitten.

‘Na de rapportvergadering belde Esther me op. Mocht ze bij me langskomen? Dat verbaasde me enigszins, want zo assertief was ze meestal niet. Bij mij thuis vroeg ze of ik de 5 die ik haar voor Engels had gegeven in een 6 wilde veranderen, zodat ze toch zou overgaan. Ze moest er hard bij huilen, wat ik vrij overdreven vond.

‘Ik probeerde haar gerust te stellen. Blijven zitten is nooit leuk, zei ik, maar uiteindelijk maakt dat ene jaar ook niet zoveel uit. En bovendien: je hebt straks meer kans in één keer te slagen.

‘Ze bleef huilen, hysterisch. En toen vertelde ze dat ze zo snel mogelijk uit huis wilde. Ik vroeg naar de reden, waarop ze aarzelde. ‘Mijn vader, mijn vader’, zei ze na wat omtrekkende bewegingen. Wat is er met hem, vroeg ik. Hij wil altijd maar opbieden tegen de anderen, zei ze. Niet achterblijven bij de rest. Ik vond dat zo’n flauwekul dat het gesprek daar eindigde. Haar cijfer paste ik niet aan.

‘Kort daarna werd ik door die vader op zijn kantoor ontboden. Hij gaf me in aanwezigheid van zijn vrouw en dochter een veeg uit de pan. Esther zou haar schoolcarrière op een andere school voortzetten, zei hij. En om onduidelijke redenen mocht die vriendin van haar, met wie ze nog een weekje zou gaan kamperen, daar niets van weten. Haar moeder, een wat muizig type met veel last van hoofdpijnen, zei het hele gesprek niets.

‘Een paar jaar later begreep ik pas wat daar had gespeeld. Ik was inmiddels decaan geworden en bezocht met een paar collega’s een symposium over incest. Er werd een Amerikaanse film vertoond die me een déjà vu gaf; het leek of het verhaal van Esther werd nagespeeld. Ik kreeg een ongelooflijke dreun.

‘Ik had altijd gedacht dat ik redelijk gevoelig was voor signalen van leerlingen, dat ik dit soort dingen eruit zou pikken, maar bij Esther zat ik dus mis. Had ik ervan geweten, dan had ik haar zonder meer die 6 op haar rapport gegeven, zodat ze was overgegaan. Dan hadden we haar ook door het examen gesleept, zodat ze snel het huis uit kon. Maar ja, ik wist niks. Incest was destijds een taboe. Daar sprak je niet over, je dacht er niet aan.

‘Hoewel ik nooit een bevestiging heb gekregen dat Esther daadwerkelijk slachtoffer van incest was, heb ik na het zien van die film geen moment getwijfeld. Het hele plaatje klopte: de dominante vader, de zwakke moeder en de zwijgzaamheid van Esther. Dat die vriendin na de zomervakantie niet wist dat ze naar een andere school was overgestapt, was voor mij veelzeggend. Esther kon ontzettend goed geheimen bewaren.

‘Door deze geschiedenis ben ik scherper geworden. Was ik aanvankelijk bang om te ver op iemands terrein te komen, later liet ik dat varen. Als ik niet begreep waarom een leerling zei wat hij zei, of als ik dacht dat iets werd achtergehouden, vroeg ik door. Soms is wat je hoort niet wat de leerling bedoelt. Zo heb ik geregeld boven tafel gekregen dat een kind werd gepest.

‘Esther kwam ik een paar jaar na haar vertrek van school nog eens in de stad tegen. Ze keek weg. Ik vond haar pas nog op Facebook. Ik twijfelde of ik haar een bericht zou sturen, maar heb dat uiteindelijk niet gedaan. Stel dat ik oude wonden zou openrijten. Dat wilde ik niet. Ik heb haar al genoeg beschadigd.’

Esther heet in werkelijkheid anders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden