Reportage Aanslag Manchester

Dit is de vrouw die Don't Look Back in Anger zong in Manchester

Manchester, 2017, drie dagen na de bomaanslag bij Ariana Grandes optreden. Op St Ann's Square zijn tienduizenden mensen bij elkaar gekomen voor 2 minuten stilte ter nagedachtenis van de vele slachtoffers. Dan, uit het niets, klinkt een lied. Lydia staat er zelf nog steeds van te kijken.

Lydia Bernsmeier-Rullow Beeld Khalil Musa

Je moet vooral weten dat ze hier niet wilde zijn, op St. Ann's Square in Manchester, drie dagen na de terroristische aanslag. Geen van die duizenden mensen wilde hier zijn, dat spreekt toch voor zich. Dan kan ze hier nu wel weer staan, Lydia Bernsmeier-Rullow (32), op exact dezelfde steen waar ze vorig jaar uit het niets Don't Look Back in Anger begon te zingen, het blijft vreemd, emotioneel, waarom is ze hier, zullen we anders gaan, zegt ze, mijn parkeermeter loopt zo af.

Raar, het is nu gewoon een pleintje in het centrum van Manchester, op een regenachtige dag, met twee standbeelden, en een sculptuur van een bloem. Wat schoenenwinkels, een bank, verderop een prachtig theater, hé hoor je ook die straatmuzikant zingen? Je had het hier eens moeten zien op 25 mei 2017, ze weet het nog precies, ze kan het uittekenen, een afdruk in haar geheugen. Ze zegt: een spirituele ervaring.

Iedereen stond met zijn gezicht naar het standbeeld van Richard Cobden, de Engelse volksheld uit de 19de eeuw, want daar lagen de bloemen. Lydia had een bos zonnebloemen dicht tegen zich aan gedrukt, ze had een petje op en een roze zonnebril. Ze was absoluut niet van plan van te zingen - absolutely not!

Lydia Bernsmeier-Rullow (met pet en zonnebril) tussen de mensen op St. Ann's Square Beeld Screenshot

Je moet weten dat ze hier niet wilde zijn. Ze wilde thuisblijven, bij haar vrouw Nicky op de bank, in hun huis buiten Manchester. Reflecteren op de gebeurtenissen van 22 mei, de aanslag na afloop van het concert van de Amerikaanse zangeres Ariana Grande. Ze schreef een gedicht over het jongste slachtoffer, Saffie Rose Roussos (8).

Shout it from the rooftops

Write it on the sky

Her name was Saffie-Rose Roussos

She wasn't meant to die

Weet dat Lydia Bernsmeier-Rullow al vijftien jaar depressief is en juist in deze periode in a really dark place zat. Zo bij elkaar komen met zovelen op een plein leek haar akelig, je wist niet wat er nog meer ging gebeuren. Als ze er nu over nadenkt, voelt ze weer een stevige druk op haar borst. Mensen zeggen dan: je kunt zo niet leven, je moet eropuit. Je moet je leven niet laten dicteren door die terroristen. True! Wij zijn Manchester, we laten ons niet klein krijgen. Wij zijn werkers. Wij houden ervan om wat te doen, niet om een beetje rond te hangen.

Weet je wat, dacht ze, zo'n wake in de stad is ook te belangrijk om er niet heen te gaan. Als ze eerst de Slimming Club, de afslankclub, zou bezoeken, haar auto parkeren, dan zou ze altijd nog kunnen gaan, in haar eentje, even. Eerst langs bij Seen Opticians, daar werkte een vriendin. Ga jij nog naar de wake?, vroeg ze haar. Natuurlijk ga ik! Dat was fijn, nu hoefde ze niet alleen te zijn, in zo'n grote menigte. Ze stak de straat over, de steeg door... en daar stond ze: pffff. Wowww. Een ramvol St. Ann's Square! Ze rook de bloemen. Fijn dat het allemaal goeie mensen zijn, dacht ze, die daar willen zijn voor elkaar.

Een volgepakt St Ann's Square in Manchester Beeld AP

De bel van de St. Ann's-kerk klonk; één minuut stilte. Niemand zei wat, ook de kinderen niet, het was compleet stil. Na de minuut klonk de bel nog een keer en iedereen begon te klappen. Toen stierf het applaus langzaam weg en Lydia wist niet wat ze moest doen. Ze was niet klaar om weg te gaan van het plein, er moest nog iets gebeuren, you know.

Wat haar overkwam, dat weet ze echt niet, maar ze begon te zingen, als enige, net na de stilte, Don't look back in Anger van Oasis - a song from Manchester.

Zachtjes, steeds luider. Ze wiebelde, ze trilde over haar hele lichaam. Wist ze wel hoe het verder moest, de tekst? Iemand achter haar riep 'Come on, sing up!' Toen gingen iedereen op het plein zingen, ze moest door als aanjager, tekst, refrein, tekst, twee keer refrein, ze had kippevel all over.

And so, Sally can wait

she knows its too late

As we're walking on by

Her soul slides away

but don't look back in anger

I heard you say.

En vervolgens? Ze werd aangeklampt door onbekenden, de media. Een verslaggever van The Guardian, die alles filmde en het op YouTube zette, vroeg wie ze was. De BBC wilde haar, net als ITV. Channel Four. De Deense radio. De Canadese tv, het ging maar door, van overal ter wereld. Ze had met dit nummer het gevoel van Manchester weten te vangen, niet alleen van troost, maar ook van verzet. Hoe kwam ze op het idee?

Ze wist niet wat ze moest zeggen. Ze voelde zich ongemakkelijk na die stilte, en zingen was voor haar een manier om zichzelf van het ongemak te bevrijden. Ze was te verdrietig om boos te zijn. Don't Look Back in Anger - is dat wel verstandig?, luidde de vraag. Worden daarom niet juist de Britten geconfronteerd met terroristische aanslagen? Zo ziet zij het niet, en heel veel mensen in Manchester met haar. Woede kan de dader niet meer raken, we moeten de verdrietige families bijstaan, daar gaat het om.

Don't look back in anger, I heard you say.

Ze hield van Oasis, als tiener. Ze was 17 toen ze uit de kast kwam, maar op de middelbare school was ze verliefd geweest op een jongen die helemaal gek was op Oasis - zo was zij ook helemaal gek geworden op Oasis. En dan dat nummer uit 1996, Don't Look Back in Anger, heeft ze altijd prachtig gevonden. Het is meer een liefdesliedje dan een protestsong. Het gaat uit, maar: zie niet om in wrok. Denk terug aan die mooie tijd.

Een dag eerder had ze het weer eens gehoord, na al die jaren, en het bleef in haar hoofd hangen. Scholieren van de Chetham School of Music mochten de dag na de aanslag het terrein niet verlaten. De politie had voor het onderzoek een deel van de stad afgesloten, de omgeving waar de bom was ontploft, na het concert in de Manchester Arena. In de binnentuin van deze muziekkoorschool zongen 180 scholieren twee liedjes met elkaar, begeleid door piano en strijkkwartet: Imagine van John Lennon, en omdat er een nummer van een band uit Manchester moest worden gezongen, Don't Look Back in Anger van Oasis. Die vertolking werd op Facebook gepost door het schoolbestuur om ouders van Chetham-scholieren gerust te stellen, zo van: kijk, de kinderen verwerken hun verdriet, zingend.

Lydia zag het op Facebook en dacht: wow, dit is prachtig en intens gezongen. Ze zingt zelf al haar hele leven, in koren, solo, van alles. Nu treedt ze vooral op als drag king, haar alter ego is Dick Slick, een man met een baardje. Als Dick Slick zegt ze very slick te zijn, met optredens in Manchester en Londen, tijdens karaoke-avonden. Als niemand durft, vult zij de gaten in met swing à la Frank Sinatra of r&b als Bruno Mars. Geen hobby, het is haar uitlaatklep, zonder wordt ze chagrijnig. Haar werk bij de klantenservice van Virgin Media is niet genoeg.

Gedurende die depressies, in al die jaren, wist ze nooit wat ze wilde, maar zingen kwam altijd terug. Toneel, schrijven, poëzie of proza, docent, stand-upcomedian - of toch weer acteren, of zingen. Ze is veel, ze denkt te veel. Nu heeft ze een keurig baantje. Maar: ik ben grappig, zegt ze. En: ik kan acteren. Alleen heeft ze een te groot permanent gebrek aan zelfvertrouwen om ergens voor te gaan. Hoe het komt weet ze wel. Ze was 10 jaar oud en werd erg gepest. Dus toen ze op de middelbare school begon, zag ze zichzelf als slachtoffer. Geen enkele plagerij kon ze aan, ze voelde zich voortdurend aangevallen. En toen ze uit de kast kwam, was er een nieuwe horde: iedereen moest haar wel haten, want ze was anders, een lesbienne. Ze was nooit gelukkig - schrijf dat maar op.

Nu staat hier een andere Lydia. Nog maar drie maanden geleden zat ze aan de medicijnen, sinds ze in januari een lifecoach nam, is de somberte verdwenen. Kom op Lydia, je hebt talent, durft ze nu te erkennen. Go girl! Je bent goed in wat je doet. Ze weet: die acteerlessen slaan niet voor niks aan. Actrice worden, ze gaat het ineens serieus proberen.

Lydia Bernsmeier-Rullow Beeld Khalil Musa

Het moment op St. Ann's Square heeft dat, in a way, in gang gezet. Going viral, op die manier, is iets dat ze altijd heeft gewild. Alleen dacht ze dat met haar schrijversblog voor elkaar te krijgen. Het liep anders, dus. Door dat zingen op het plein heeft ze meer zelfvertrouwen gekregen. Mensen spraken haar aan of probeerden contact te leggen, klasgenoten van wie ze al in geen jaren iets had gehoord. Een meisje met wie ze twintig jaar geleden in een koor zat, schreef haar: je weet vast niet wie ik ben, maar ik wil mijn respect uiten. Ze dacht: wow.

Ze hoorde wat Owen Sanderson, die als één van de eerste hulpverleners op de rampplek aanwezig was, had gezegd. Hij beschreef het gezamenlijk zingen als een religieuze ervaring. En hij meende dat de jeugd van Manchester heeft gekozen: wees niet boos, maar toon liefde en compassie, hou elkaar vast.

Via Twitter kreeg ze een boodschap van een onbekende man. Hij liet haar weten gewond te zijn geraakt door de IRA-aanslag in 1996 in het centrum van Manchester. Een bom ging af en vernietigde de halve binnenstad, zonder dodelijke slachtoffers. Hij schreef: er zit veel woede in mij, sinds die IRA-aanslag. Maar luisteren naar jouw gezang, heeft me aan het denken gezet. Ik weet nu dat ik die woede van me af moet laten glijden.

Er kwam een vraag binnen via Facebook: hallo, ik werk voor Noel Gallaghers agentschap. Hij wil je wat sturen, wat is je adres? Ze dacht dat ze in de maling werd genomen. Ze kon zich niet voorstellen dat de componist en zanger van het liedje, de grote Noel Gallagher van Oasis, opeens iets van haar wilde. Ze checkte de naam van de persoon, pfffff. Het klopte. Weet je wat? Noel stuurde haar bloemen! Prachtige lelies. Met een boodschap: 'Great job.' Die kaart heeft ze echt goed bewaard.

Opwindend hoor, al die reacties, maar vooral erg verwarrend. Ze voelde zich een soort fraudeur. Wees nou eerlijk: het enige dat ze gedaan heeft, is een liedje zingen. Alles wat er in Manchester is gebeurd, gaat niet over haar. Waarom al die aandacht, vroeg ze zich af. 22 doden! 69 gewonden! Daar gaat het om! Ze houdt ervan in het centrum van de belangstelling te staan, maar niet om een verkeerde reden.

Ze dacht er nog even aan een pr-figuur of agent in te huren, om te helpen. Die kon wellicht de drukte voor d'r opvangen of iets voor haar in gang zetten, met dat zingen enzo. Maar aan de andere kant: ze wilde er geen slaatje uit slaan. Zo is ze niet! Zo is ze nooit geweest. Ze wil geen misbruik maken van de situatie. Doodsbang was ze dat mensen zouden zeggen: kijk haar 'es, die trekt alle aandacht naar zich toe.

En toen moest het One Love Manchester-herdenkingsconcert nog komen, op 4 juni. Lydia, jij hebt vast vrijkaartjes?, luidde de vraag veelvuldig. Nee, waarom zou ze vrijkaartjes hebben? Omdat ze dat liedje had gezongen? Ze ging niet eens, ze zag thuis op de bank hoe Chris Martin van Coldplay de song aan Ariana Grande opdroeg. Eigenlijk ontging haar dat Don't Look Back in Anger door haar toedoen het symbool was geworden van de Manchester spirit en (weer) een hit werd. De burgemeester van de stad zei dat het lied gezongen moest blijven worden, als onderdeel van het verwerkingsproces. Tijdens een ander herdenkingsconcert, het Manchester Tribute, zongen 50 duizend mensen het nummer samen met een band uit Manchester, The Courteeners. Voorafgaand aan de voetbal-interland in Parijs tussen Engeland en Frankrijk tamboereerde de Republikeinse Garde hun versie. Metallica speelde het in de Manchester Arena. Scholieren van de Chetham School of Music namen een versie op, dat op de Europese Dag voor de terrorismeslachtoffers in Brussel was te horen.

Ariana Grande en Chris Martin tijdens het One Love benefietconcert. Beeld AFP

Oasis zelf was na jarenlange heibel tussen Noel en Liam Gallagher in 2009 opgedoekt. De broers zagen hun nummer nu een betekenis krijgen die ze nooit hadden kunnen bedenken. Don't Look Back in Anger was tekstueel gezien een parade van gejatte citaten uit een interview met John Lennon, de titel ontleend aan een nummer van David Bowie, en ook de melodie was her en der uit de muziekgeschiedenis gegapt. Waar het nummer over ging, wist Noel echt niet. Hij bekende tijdens het componeren volledig onder invloed van drugs te zijn geweest.

Doorgaans laten Noel en Liam Gallager geen moment voorbijgaan om elkaar af te zeiken, nu schonken ze broederlijk de royalty's aan het Rode Kruis. Liam zong het nummer - voor Manchester - solo op het Glastonbury-festival van 2017. Elke keer als jullie het zingen, winnen we, zei Noel tijdens een concert in zijn thuisstad. Voor het eerst van zijn leven was hij fucking speechless geweest, bekende hij, kijkend naar de beelden van Lydia, zingend op een afgeladen St. Ann's Square.

Lydia ziet het ook als erkenning van haar vader. Haar vader is dj Mike 'Shaft' Rullow, nu van BBC Radio Manchester, een plaatselijke radiolegende. Hij geldt als de man die de soulmuziek naar deze stad bracht. Dat er nu stukken in de krant verschijnen met als bijzin 'de dochter van de bekende dj Mike 'Shaft' Rullow', vindt ze prachtig. Haar vader kwam in de jaren zestig van het Caribische eiland Grenada naar Engeland; ze noemt hem de 'beste man' die ze kent. Want had zo anders met haar kunnen lopen, wat betreft het accepteren van haar homoseksualiteit. In het Caribisch gebied is het verboden homo te zijn en weinig vaders uit Grenada zouden zo hebben gereageerd. Hij was niet eens verbaasd toen ze het hem vertelde. Haar vader is totally Manchester, zegt ze, zijn houding, hoe hij van mensen houdt.

Op St. Ann's Square begint het te regenen en te schemeren. Het is tijd, zegt ze, haar parkeermeter loopt bijna af. Ze loopt door de stad. Heeft ze het liedje daarna zelf ooit nog gezongen?, is de vraag. Ja, dus, ze heeft het nog één keer gezongen, met Kerstmis, tijdens een sing-along, dus met veel mensen tegelijk.

Als Dick Slick heeft ze overwogen het aan haar repertoire toe te voegen. Mwaaahhh, toch maar niet, het zou nooit meer zo goed klinken als die dag, het kwam rechtstreeks uit haar hart, dat kun je niet imiteren. Laatst zag ze voor het eerst zelf de beelden terug. Ze kan niet geloven dat zij dat is, dat haar dit is overkomen. Ja maar, zeggen vriendinnen tegen haar: dit is zo typisch jij, zo extravert. True! Als ze nerveus is, gaat ze nu eenmaal zingen, ook op haar werk. En daar, in een drukke doorgaande straat, gaat ze alweer, zonder dat iemand op of omkijkt:

And so Sally, can wait

She knows it's too late

As we're walking on by

Her soul slides away

But don't look back in anger

I heard you say.

Ze lacht, aangekomen bij haar auto. Ja, dat klinkt toch anders hè. Haar vader zei haar laatst: weet je Lydia, dit liedje, en wat je hebt gedaan, zal je hele leven terugkeren. Telkens jij, die beelden, Don't Look Back in Anger. Één jaar na de aanslag, vijf jaar. Twintig jaar. Zo zal het gaan, of ze wil of niet, leef er maar mee.

Allright, dan is dat maar zo. Kinderen zal ze zelf niet krijgen, weet ze al. Maar als haar broer Aaron kinderen krijgt en zij een oud besje is, dan zal ze haar neefjes en nichtjes op een dag het verhaal vertellen: ooit ging ze zingen, na een bomaanslag, als troost, en iedereen was blij dat zij dat deed, de beelden werden wereldwijd gedeeld. Zij deed iets wat niemand deed. Je moet weten, ze wilde het niet, het overkwam haar. En dan zullen haar neefjes en nichtjes zeggen: shut up tante Lydia, wat kan ons het schelen!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.