Het eeuwige leven Wija van Staveren (1939-2019)

Diëtiste en hoogleraar Wija van Staveren zette ondervoeding in verpleeg- en verzorgingshuizen op de kaart

Zij pakte als diëtiste het probleem van ondervoeding van ouderen in tehuizen aan en werd daarmee hoogleraar voedingsleer in Wageningen.

Wija van Staveren.

Diëtisten zijn er veel in Nederland. Maar weinig diëtisten klimmen op tot hoogleraar voedingsleer in Wageningen. Wija van Staveren bezette daar van 1988 tot 2004 de bijzondere leerstoel voeding van de oudere mens. Hierbij lag de aandacht niet op obesitas, maar juist op ondervoeding. Ze zette zich in voor de realisatie van een goede Nederlandse Voedingsmiddelentabel. In 2000 was ze het boegbeeld van de publiekscampagne: ‘Wie beter eet, wordt snel weer beter.’

Haar collega hoogleraar Kees de Graaf zegt dat ze de ondervoeding van de oudere mens in verpleeg- en verzorgingshuizen op de kaart heeft gezet. ‘Gebrek aan eetlust is een oorzaak van ondervoeding en daar kun je iets aan doen. Ze deed onderzoek met smaakversterkers. Een oplossing waarmee zij kwam, was dat het eten niet meer op één dienblad op de kamer werd opgediend, maar dat samen in een familie-achtige omgeving werd gedineerd. Het klinkt triviaal, maar het is enorme belangrijk geweest en ook op vele plekken ingevoerd.’

Haar andere onderzoeksterreinen waren volgens De Graaf eiwit-ondervoeding en spierverlies en voedselconsumptie. ‘Hoe stel je vast wat mensen eten. Dat lijkt gemakkelijk. Maar is moeilijk.’

Wija van Staveren was haar hele leven vrijgezel. In 2017 werd non-hodgkin geconstateerd. Ze leek na chemo te zijn genezen. Maar in de zomer van vorig jaar keerde de ziekte terug en kon er niets meer aan gedaan worden. Ze overleed op 24 februari.

Haar zus Marijke van Vonderen woonde het laatste halfjaar bij haar in Bennekom. ‘Het was mijn zus, maar ik was verbaasd in hoeveel vriendenkringen ze actief was en hoe gewaardeerd ze werd. Niet alleen als wetenschapper maar ook als mens.’ De Graaf noemt haar een gepassioneerd wetenschapper en vrolijk mens. ‘Zij had het empathische gevoel om ook anderen in de belangstelling te zetten, iets wat bij alfamannetjes in de wetenschap nogal eens ontbreekt.’

Wija van Staveren werd in 1939 geboren in Breukelen. Kort na de oorlog scheidde haar moeder, die hertrouwde met een Eindhovense huisarts die ook al kinderen had. Ze groeide daardoor op in een groot gezin van twaalf kinderen.

Na de oorlog ging ze naar de middelbare meisjesschool, waar ze vooral gefascineerd was door het vak biologie. Volgens haar zus wilde ‘ze niet voor de klas staan’. ‘Ze koos daarom voor een beroepsopleiding als diëtiste.’ Het lukte haar in 1962 een baan te krijgen bij TNO, waarvoor ze werd uitgezonden naar Suriname. Hier deed ze onderzoek naar de voeding van kinderen in opvangtehuizen. Ze wist de onderzoeksresultaten gepubliceerd te krijgen in een vooraanstaand Amerikaans tijdschrift. In 1972 vroeg de toenmalige Landbouwhogeschool in Wageningen haar als onderzoeksdiëtist. Twee jaar later voltooide ze een academische studie Voedselwetenschappen in Londen. Tegelijkertijd was ze docent en zette ze zich in voor de opbouw van de jonge afdeling humane voeding en gezondheid. In 1985 promoveerde Wija van Staveren op de methodologie van het onderzoek naar voedselconsumptie. Drie jaar later werd ze hoogleraar in Wageningen. Later zou ze ook nog deeltijdhoogleraar voeding en diëtetiek worden van het UMC in Utrecht.

Na haar emeritaat kon ze meer aandacht besteden aan haar passies voor muziek (zingen en dwarsfluit) en haar fascinatie voor planten en schelpen. In 2002 werd ze ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw. Ze werd erelid van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten, waar ze zich sterk maakte voor de inzet van diëtisten in wetenschappelijk onderzoek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden