Debat over martelen woedt voort

Mag martelen, als daarmee levens kunnen worden gered? voor tegenstanders is dat geen vraag, want door foltering verkregen inlichtingen zijn per definitie onbetrouwbaar....

Van onze buitenlandredactie

Hoe ver mag je gaan bij het verhoren van mensen die ervan wordenverdacht een terroristische aanslag te beramen? Het is een vraag die heelwat discussie oproept - niet alleen tussen Amerikanen en Europeanen, maarook in de VS zelf.

'Velen zijn uiterst gevaarlijk', waarschuwt de Amerikaanse minister vanBuitenlandse Zaken Condoleezza Rice. 'En sommigen hebben informatie waarmeelevens kunnen worden gered, misschien zelfs wel duizenden levens.'

Maar hoe ver mag een ondervrager gaan om levensreddende informatie loste krijgen uit een gevangene die weigert te praten? 'Het beschermen vanburgers is de eerste en oudste plicht van iedere regering', erkent Rice.Maar, zo voegt ze er met nadruk aan toe, martelingen, zowel geestelijke alslichamelijke, zijn verboden.

Dat roept onmiddellijk de vraag op waar de grens ligt. Wat valt nogonder het geoorloofd onder druk zetten van een gevangene, wanneer is ersprake van mishandeling en op welk moment ontaardt mishandeling inmarteling?

De Amerikaanse minister neemt duidelijk afstand van de vernederingenen mishandelingen die Iraakse arrestanten moesten ondergaan in de AbuGhraib-gevangenis, en die in de media vaak als martelingen zijn betiteld.Zij spreekt van een 'onwettige behandeling' en zelfs van 'gruwelijkemishandeling', maar het woord marteling komt niet over haar lippen.

In Washington is het denken over de invulling van het begrip martelingsinds 11 september 2001 aan een duidelijke evolutie onderhevig.Aanvankelijk vond het ministerie van Justitie dat er pas sprake is vanmarteling als vitale organen het begeven, lichaamsfuncties ermee ophoudenof de dood erop volgt. Maar die definitie riep zoveel protesten op, datwerd teruggeschakeld in een lagere versnelling: lichamelijk letsel enlangdurig geestelijk leed mogen worden berokkend mits de grenzen van'ondraaglijke, door merg en been dringende pijnen' niet wordenoverschreden. Sinds gisteren gelden die voorschriften ook voorterreurverdachten die buiten de VS worden ondervraagd.

Inmiddels is er een reeks van ondervragingstechnieken ontwikkeld die aande internationale normen voldoen - althans in Amerikaanse ogen. DeAmerikaanse omroep ABC onthulde vorige maand dit lijstje:

1. vastgrijpen: een verdachte bij zijn shirt vastpakken en heen en weerschudden;

2. een klap geven: met de vlakke hand, om pijn te doen en bang te maken;

3. klap op de maag: met de vlakke hand, maar niet met de vuist, om geeninterne verwondingen te veroorzaken;

4. langdurig staan: meer dan veertig uur staan met geboeide handen, devoeten gekluisterd aan een ring in de grond, net als slaapdeprivatie eeneffectieve methode om bekentenissen los te krijgen;

5. een koude cel: de gevangene staat naakt in een cel met een constantetemperatuur van 10 graden en krijgt emmers koud water over zich heen;

6. de waterplank: de gevangene wordt vastgebonden op een plank, devoeten omhoog (opdat er geen water in de longen kan komen) en cellofaan ofeen natte handdoek om zijn gezicht, waarna er water over zijn hoofd gegooidwordt waardoor hij denkt te verdrinken.

Senator John McCain, een Republikein die ooit als krijgsgevangene inNoord-Vietnam werd gemarteld, protesteert vooral tegen de waterplank, dievolgens hem zonder meer als marteling moet worden gekwalificeerd. McCaingelooft niet in martelen: 'Het mishandelen van gevangenen doet ons meerkwaad dan goed. Naar mijn ervaring levert mishandeling vaak onbetrouwbareinformatie op, want iemand die gemarteld wordt zal precies zeggen wat hijdenkt dat zijn ondervragers willen horen, of het waar is of niet.'

Ook oud-CIA-man Larry Johnson, tegenwoordig werkzaam op het bureau voorterrorismebestrijding van het ministerie van Buitenlandse Zaken, zietweinig heil in het pijnigen van arrestanten. 'Echte CIA'ers weten uit eigenervaring dat je beter een vertrouwensrelatie kan opbouwen, in plaats vaner een snelle bekentenis uit te trekken met nazi- of Sovjet-taktieken.'

Vier op de tien Amerikanen vinden dat martelen in bepaalde gevallen welgerechtvaardigd is, zo blijkt uit een internationale opiniepeiling dieAssociated Press gisteren publiceerde. Maar in Europa ligt dat iets anders:zeven van de tien Britten en Spanjaarden vinden martelen zelden of nooitgerechtvaardigd, en tweederde van de Fransen en Duitsers denkt er net zoover.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden