COLUMNJasper van Kuijk

De Zweedse publieke omroep is een stuk kalmer. En vrouwelijker

Jasper van Kuijk schrijft wekelijks over het tijdelijke verblijf met zijn gezin in Zweden.

Het gaat er bij de Zweedse publieke omroep anders aan toe dan in Nederland. Eerst dacht ik nog: het zal de taal zijn of dat ik moet wennen aan de presentatoren. Maar op een gegeven moment viel het kwartje: het is allemaal een stuk kalmer.

Toen we net in Zweden waren aangekomen, zag ik de directeur van een zorginstelling tegen een tv-journalist zeggen: ‘Ja, dat is onze fout. Dat hadden wij beter moeten doen.’ Ik draaide me om naar Ems: ‘Ligt het nou aan mij of hebben ze in dit land heel rare directeuren?’ Misschien dat hier je kop er niet gelijk af gaat of dat de media in zo’n geval minder doorbijten, maar hoe dan ook was het verfrissend om iemand op tv een fout ronduit toe te zien geven.

Rust. Dat de Zweedse publieke nieuwsradio P1 ’s ochtends om negen uur vijf minuten lang tot in detail het weer voor elke provincie bespreekt, inclusief windkracht en luchtvochtigheid. Alsof de luistercijfers ze geen ruk kunnen schelen. Ik zie het Radio 1 nog niet doen. Voor een Nederlander is de Zweedse publieke omroep alsof je twintig jaar teruggaat in de tijd. Kalmer, minder hijgerig – sommigen zullen ‘doortastend’ zeggen – en voxpops moet je met een vergrootglas zoeken. Waar bij de NPO gevoelige zaken tegenwoordig niet snel meer onbenoemd blijven, meldde de Zweedse publieke omroep lange tijd niet dat de bendes die afgelopen herfst een reeks bomaanslagen pleegden, vooral bestonden uit leden met een migratieachtergrond.

Een ander realisatiemoment was toen de nieuwe Zweedse staatsbegroting werd gepresenteerd, toevallig de dag na Prinsjesdag. In Rapport, het Zweedse journaal, besprak een vrouwelijke presentator met een vrouwelijke analist de begroting van de vrouwelijke minister van financiën. Ik besefte dat ik nog nooit zoiets had gezien.

Hoe langer we hier waren, hoe meer ik het idee kreeg dat in Zweden over de volle breedte, van politicus tot expert, van presentator tot analist, meer vrouwen in het nieuws zitten. Maar misschien was ik bevooroordeeld door ’s lands imago, dus zat er maar één ding op: turven. Want als ik íéts leuk vind, dan is het wel mezelf opzadelen met geestdodend werk. Ik begon op 1 mei en ik had maar één simpele regel: noteer van iedereen die praat in het Zweedse Rapport en het Nederlandse NOS Journaal het geslacht en de rol (geïnterviewde, reporter, presentator, minister, etc.).

Uiteindelijk waren er op zes van de negen door mij geturfde dagen in het Zweedse Rapport verhoudingsgewijs meer vrouwen aan het woord dan in het NOS Journaal. In totaal was in Nederland 35 procent van de sprekers vrouw, tegenover 42 procent in Zweden. Nederlandse kijkers zagen in deze negen dagen nul keer een vrouwelijke minister langskomen. Wel negen mannelijke. In Zweden was dat veertien vrouwelijke om zeven mannelijke ministers. In het NOS Journaal zag je 33 procent vrouwelijke medewerkers (reporters, presentatoren, weermensen, etc.), tegen 38 procent bij Rapport.

En nu heeft het NOS Journaal nog wel invloed op de samenstelling van de ploeg medewerkers, maar als er nauwelijks vrouwelijke ministers zijn, kun je ze ook moeilijk in beeld brengen. En als je de woordvoerder van de samenwerkende ov-organisaties gaat interviewen en het blijkt een man, zeg je dan: ‘Sorry, stuur maar iemand anders, anders hebben we te weinig vrouwen’? Het nieuws is ook een afspiegeling van de maatschappij.

Dat is ook wat Rapport is van de Zweedse samenleving. Kalmer, opener en soms iets minder kritisch dan zou kunnen. Dat doet bij vlagen wat ouderwets aan, hoewel ook niet geheel onprettig. Maar die gelijkere man-vrouwverdeling, dat lijkt me toch echt iets van de toekomst en niet van het verleden.

Lees verder

Blijven jullie niet gewoon daar? Al voor we naar Zweden vertrekken is dat de vraag die ons het meest gesteld wordt. En plotseling denk ik: wat als we blijven?

Onze oudste heeft een gat in zijn hoofd. En dan wordt duidelijk hoe anders het hier midden op het Zweedse platteland is met de toegang tot zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden