De zeven opvallendste zondaars van de afgelopen tijd

De menselijke zonden, waarvoor Jezus 1.982 jaar geleden stierf, zijn onuitroeibaar. Een ronde langs de opvallendste zondaars. En alles is bij deze vergeven.

De kruisiging van Jezus wordt nagespeeld Beeld AFP
De kruisiging van Jezus wordt nagespeeldBeeld AFP

Gulzigheid (Gula): Gerrit Zalm

Het is verleidelijk bankiers als hebzuchtig te beschouwen, maar wie aan de hoofdzonde hebzucht lijdt, schraapt zijn geld in alle stilte bij elkaar en is niet in staat het breed te laten hangen. Daarvan is bij de gemiddelde bankier geen sprake. Nee, het gaat voor hem in de eerste plaats om recht en onrecht.

Peter Wakkie, de beloningscommissaris van ABN Amro bijvoorbeeld, wond zich enorm op dat Jeroen Dijsselbloem hem verbood zijn bestuurders een bonus te betalen. 'Als je je doelstellingen hebt gehaald, heb je recht op die bonus', zei hij. Hier werden grondrechten met voeten getreden. Dat kon hij als topjurist niet laten passeren.

Wakkie en de andere bestuurders waren desnoods bereid de beursgang van het bedrijf in gevaar te brengen. En dat alles voor 100 duizend euro loonsverhoging de man, wat voor een bankier welbeschouwd een bagatel is. Maar het ging om het principe.

Ooit zaten de principiëlen, de systeemdenkers en de utopisten vooral ter linkerzijde van het politieke spectrum. Rechts van het midden waren ze van oudsher pragmatischer, hadden ze wat meer oog voor de menselijke zwakheden. Inmiddels lijken de rollen omgedraaid. De liberalen zijn de principiëlen geworden, althans in het bedrijfsleven. Topmanagers moeten top worden beloond. Punt uit. Wat de samenleving daar verder van vindt, doet er niet toe.

Dit is geen hebzucht meer, want dan hadden de bestuurders strategischer geopereerd. Dan hadden ze ABN Amro naar de beurs gebracht om daarna vrolijk de zakken te vullen. Nee, het kan niet anders zijn dan gula, gulzigheid. De topsalarissen moeten blijven stijgen, omdat de salarissen van alle topmanagers nu eenmaal blijven stijgen.

Het blijft een raadsel waarom Gerrit Zalm, die ooit bekend stond als een verstandig of op zijn minst zuinig mens, hiermee heeft ingestemd. Werd hij intern wellicht uitgemaakt voor 'Vuile communist', toen hij protesteerde? Wellicht moet Zalm daar lering uit trekken en eens te rade gaan bij wat ex-communisten. Dan kan hij horen hoe je van rigide en vastgeroeste opvattingen afkomt.

Pieter Klok

Gerrit Zalm. Beeld anp
Gerrit Zalm.Beeld anp

Hebzucht (Avaritia): Travis Kalanick

Asshole, is het woord dat in elk profiel van Travis Kalanick valt. Oude vrienden, nieuwe vrienden, oude collega's, nieuwe zakenpartners: bijna allemaal vinden ze de oprichter van Uber bij tijd en wijle een klootzak. Maar ja, zeggen ze dan, dat moet ook wel, om zo'n geweldige handelaar te zijn.

Een geweldige handelaar is hij. Hij verdient geld met iets wat vroeger gratis was, het met de auto meenemen van mensen die toevallig dezelfde kant op moeten. Het is zo'n succes dat hij de zaken heeft omgedraaid; autobezitters bieden zich aan om toevallig dezelfde kant op te gaan als de mensen die zij meenemen. Elke auto kan een taxi zijn.

En zo bouwde Kalanick in vier jaar een wereldwijde snordersorganisatie met honderdduizenden chauffeurs in meer dan vijftig landen. De winst vloeit naar één punt: San Francisco.

Dat hij daarbij alle taxiregels aan zijn laars moet lappen, is geen bijkomend probleem het is de essentie van zijn bedrijf. Hij noemt het 'principiële confrontatie'. Kalanick is een overtuigd libertariër, die het omslag van Ayn Rands neoconservatieve inspiratiebron The Fountainhead als plaatje gebruikte voor zijn Twitterprofiel.

Travis Kalanick. Beeld anp
Travis Kalanick.Beeld anp

Dus betaalt Uber geen omzetbelasting, dus verdienen de chauffeurs vaak minder dan het minimumloon, dus verveelvoudigen de tarieven bij overstromingen of andere rampen. Je bent kapitalist of je bent het niet.

Uber is nu 40 miljard dollar waard, en grootaandeelhouder Kalanick (39) een fors deel daarvan. Het is nog niet genoeg. Uber bezorgt inmiddels ook eten en pakketjes en wil niets minder dan de totale controle over alle stedelijke logistiek, wereldwijd. UberEverything, noemen ze dat. Dat Kalanick ook robotonderzoek sponsort is veelzeggend. Hij is zijn chauffeurs, vooral een klagende kostenpost, liever kwijt dan rijk.

Typischer dan de slimme vasthoudende, eigenwijze, op wereldwijde dominantie uit zijnde computermacho Kalanick komen ze niet, in Silicon Valley. Maar Uber is de enige niet. Google en Facebook houden zich evenmin aan alle wetten en regels, Apple en Amazon draaien ook op onderbetaalde arbeid. Toch blijft de wereld van hun producten en diensten gebruikmaken. Omdat ze handig zijn, of mooi, of goedkoop. Ook dat is hebzucht. Kalanick, dat zijn we zelf.

Michael Persson

Jaloezie (Invidia): Vladimir Poetin

Van de zeven hoofdzonden is invidia de taboezonde. Mensen zeggen makkelijker 'ik ben woedend' of 'ik wil geld' dan 'ik ben jaloers'. Geen zonde die zondaars zo met het tegendeel overdekken als deze. Dat je mensen zo vaak hoort zeggen dat ze 'totaal niet jaloers' zijn, is niet toevallig; dat Vladimir Poetin steevast met een spottend lachje over 'het Westen' praat, is dat evenmin.

Stel dat we iemands invidia konden vaststellen met een thermometer en dat een Kremlin-dokter die even in Poetins KGB-billen zou mogen stoppen. De mate waarin het kwik zou stijgen, zou geenszins corresponderen met Poetins gelaatsuitdrukking. Deze Russische leider kijkt zijn westerse tegenstanders steevast aan met een rustige en zelfverzekerde, plagerige en strijdbare blik. Jullie maken mij niets, hypocrietelingen, ik ben de sterkste. Maar ben ik wel de sterkste als ik een arsenaal aan onfrisse methoden moet aanwenden om gebieden in mijn invloedssfeer te houden terwijl inwoners geheel vrijwillig aansluiting zoeken bij de vijand?

Het tegendeel van minachting is hoogachting. De aantrekkingskracht van het Westen op mensen die geacht werden loyaal te zijn aan Moskou, ondervond Poetin aan den lijve in de periode 1985-1990. Deze toen nog jeugdige KGB'er maakte in Dresden de laatste jaren van de DDR mee. De Sovjet-bezetter was daar, eufemistisch geformuleerd, niet geliefd. Poetin zat er precies op het moment dat mensen hun afkeer van Moskou het meest openlijk beleden. In november 1989 was hij getuige van de val van de Muur, de Russen werden uitgejouwd. De massa's die in Kiev in opstand kwamen tegen een vazalregime van Moskou, die had hij al eens gezien, een kwart eeuw eerder. Gorbatsjov liet die mensen gaan. Poetin zet het ze betaald. Immers: het Westen is zwak, hypocriet,verdeeld, geperverteerd en tot niets in staat, of niet soms?

Olaf Tempelman

Vladimir Poetin. Beeld afp
Vladimir Poetin.Beeld afp

Woede (Ira): Edith Schippers

Het interessante aan complotdenkers is dat ze ons wijzen op iets wat verborgen wordt gehouden, maar dat dit 'verborgene' doorgaans iets anders is dan wat zij bedoelen. Mensen die onthullen dat IS een zionistische inventie is, dat de Israëlische geheime dienst achter 9/11 zit of dat Ivo Opstelten, Fred Teeven en Mark Verheijen het slachtoffer zijn van een samenzwering van justitie, onderwereld, linkse ambtenaren en media tegen de VVD, die mensen onthullen eigenlijk dat ze kwaad zijn. Kijk naar de beelden van Hamasleiders die uitleggen hoe zionistische complotten in elkaar zitten: die mannen zijn altijd boos. Kijk naar de beelden van Edith Schippers die de georkestreerde aanvallen op de VVD wereldkundig maakt: de toorn spat eraf.

Dat Schippers en niet Mark Rutte met die samenzwering kwam, moet te maken hebben met een verschil in aanleg voor ira. Woede en complotten horen bij elkaar als rundvlees bij een Big Mac. Mensen worden bijna altijd boos omdat ze vinden dat anderen hun met opzet schade berokkenen. De complottheorie is een geïntellectualiseerde vorm van woede: dat we in de problemen zitten, komt niet door onszelf, maar door 'krachten' die tegen ons werken. Die 'krachten' kunnen zionistisch zijn, maar ze kunnen ook 'bij justitie' of 'bij de advocatuur' zitten, zoals Schippers op 14 maart aangaf. 'Als een bonnetje van vijftien jaar geleden een week voor de verkiezingen opdoemt, is mijn conclusie dat het niet voor niets nú gebeurt.'

Niets komt zomaar door onszelf. Dat complottheorieën het weligst tieren in gebieden waar véél mensen boos zijn, zoals de Arabische wereld, is ook niet zomaar. Tijd dat het Binnenhof een koffiehuis krijgt waar bewindslieden onder het genot van een waterpijp mogen uitleggen dat de zwarte kat die u ziet een witte hond is.

Olaf Tempelman

Minister Edith Schippers (L). Beeld anp
Minister Edith Schippers (L).Beeld anp

Luiheid (Acedia): Louise Gunning

Eerlijk is eerlijk. Wij van de Volkskrant namen de studentenprotesten in het begin ook nauwelijks serieus. Het was toch een enigszins obscuur groepje studenten dat het Bungehuis bezette. Hun protest liet de meeste studenten koud.

De eerste reactie van Louise Gunning was dus te begrijpen: niet te veel praten, maar hups eruit met dat tuig. De rechter werd ingezet, er werden dwangsommen opgelegd en de ME werd erop afgestuurd.

Dat leek daadkrachtig, maar in wezen was een vorm van luiheid: je stopt met denken en praten en besteedt het werk uit.

Gunning had bondgenoten moeten zoeken en haar overtuigingskracht in de strijd moeten gooien. Nu gaf haar botheid de studenten de wind in de zeilen. Dankzij Gunning wonnen ze ineens wel de sympathie van medestudenten en zelfs docenten sloten zich aan bij het verzet. Toen de studenten het Maagdenhuis bezetten, spoelde er een golf van nostalgie door Amsterdam. Gunning veranderde in een regent uit de jaren zestig 'You better start swimming or you sink like a stone, cause the times they are a-changin'.

Om het vege lijf te redden, ruilde Gunning de ene vorm van luiheid razendsnel in voor de andere. In plaats van haar zaak alsnog te verdedigen, krachtig en eloquent, koos ze voor een nieuwe vorm van luiheid: ze willigde alle eisen zomaar in. Ze werd daardoor een speelbal van de studenten. De eisen werden steeds ridiculer. Op het laatst eisten de studenten een warm Maagdenhuis, de inzet van schoonmakers en studiepunten voor de tijd dat ze in het Maagdenhuis hadden doorgebracht. Dit werd zelfs de medestudenten van de Letterenfaculteit te gortig. 'Deze viezeriken vertegenwoordigen ons niet', schreven ze. Louise, treed op en geef ons onze universiteit terug!'

Pieter Klok

Louise Gunning. Beeld anp
Louise Gunning.Beeld anp

Wellust (Luxuria): Bill Cosby

Lust is de dierlijkste aller driften. Hij welt ineens in ons op en verzwelgt de ratio, als een tsunami van heet en zilt water. Van alle hoofdzonden is dit de gevaarlijkste, want de moeilijkst bedwingbare.

De lust had Bill Cosby zijn hele leven in zijn greep, als het waar is wat zo'n twintig vrouwen zeggen. De komiek zou hen hebben misbruikt in een periode die begon in 1967 en eindigde in 2004. Uit de verhalen doemt het beeld op van een serieverkrachter, maar wel eentje van een bijzondere soort.

Hij ging planmatig te werk. Een van de vrouwen vertelde hoe hij haar vanuit West-Hollywood meenam naar het strand in zijn Rolls-Royce. Daar opende hij een koffertje met pillen. Neem er een, dan ontspan je, zei hij. Ze had hem door en ontsnapte, maar ook bij andere vrouwen waren er steeds die pillen. Hij drogeerde ze en vergreep zich aan hen.

Een koffertje met pillen dat is zijn geheim. Hij stak niet zomaar een paar capsules bij zich, in een broekzak. Nee, hij had een koffertje. Dat suggereert preparatie. Cosby gezeten aan de keukentafel, de pillen zorgvuldig sorterend op soort en sterkte. Met dezelfde precisie en voorzichtigheid als waarmee een postzegelverzamelaar die zeldzame zegel uit Liechtenstein met het pincet optilt en bekijkt.

Cosby wordt op een gegeven moment de geliefde televisievader van The Cosby Show. Iedereen houdt van hem in zijn knusse truien. De camouflage is perfect. Ja, de lust beheerste hem, maar niemand die het zag.

Pas nu, op zijn 77ste, is alles naar buiten gekomen. Hij had de lust leren temmen en sturen. Het was gecontroleerde lust geworden, en dat is de engste want gluiperigste variant. In het nationale knuffelbeest verborg zich een predator, zoals de Amerikanen een verkrachter noemen. Een roofdier. Maar in Cosby's geval was dat er zo eentje die heel lang heel stil kan liggen in het lange gras van de savanne om vervolgens heel onverwacht toe te slaan.

Arie Elshout

Bill Cosby. Beeld ap
Bill Cosby.Beeld ap

IJdelheid (Superbia): Willem Holleeder

Superbia voor dummies: ik kan alles en ik mag alles omdat ik echt speciaal ben; mij maakt niemand iets; probeer je het, dan gaat je kop eraf. Als Icarus bekwaam was geweest in de methode Holleeder, dan had hij de zon die zijn wassen vleugels deed druipen eerst bedreigd en afgeperst. Als je niet ophoudt met schijnen, dan leg ik je om! Alle zonnen vóór jou die mijn vleugels probeerden te smelten, hebben de kogel gekregen.

Icarus stortte desondanks in zee, Lucifer, die God zelve naar de kroon probeerde te steken, stortte neer in de hel. Een typische categorie navolgers van Lucifer op aarde zijn de criminelen die, ondergedompeld in een bad van aandacht, gaan geloven dat ze méér zijn dan criminelen. Bij elk fataal schot van Clyde Barrow (de mannelijke helft van Bonnie en Clyde) gingen de voorpagina's meer van adoratie druipen. Heimelijke of minder heimelijke bewondering voor schurken is van alle tijden. Bonnie en Clyde werkten graag met de media samen, die ze voorzagen van foto's en gedichten. Had je toen al College Tour gehad, dan hadden ze zeker die vraag uit de zaal beantwoord hoe je nu een echt goede outlaw wordt. 'Ik ben een Bekende Amerikaan, ik laat me door niemand hier neerschieten', had Clyde in 1934 kunnen zeggen tegen de verzamelde sheriffs van Louisiana.

Willem Holleeder. Beeld anp
Willem Holleeder.Beeld anp

Willem Holleeder blufte waarschijnlijk nauwelijks toen hij over alle interviewverzoeken opmerkte: 'Er is niemand die het niet gevraagd heeft.' Je moet het maar voor elkaar krijgen: al je vijanden omleggen en vervolgens geadoreerd worden op een stoel waarop eerder Desmond Tutu zat. Heel begrijpelijk dat zo iemand zegt: 'Ik ben een Bekende Nederlander, ik laat me door niemand hier uitkafferen.'

Olaf Tempelman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden