Interview

De wilde, boze schilder Lieuwe van Gogh zet nog een keer de turbo aan om door te breken als kunstenaar

Lieuwe van Gogh, de zoon van de achttien jaar geleden vermoorde cineast Theo en verre nazaat van Vincent van Gogh, is inmiddels 30. Na vele zoekende jaren wil hij nu alles op alles zetten om door te breken met zijn schilderkunst. ‘Dit is mijn laatste troefkaart om enigszins succesvol te worden.’

Nathalie Huigsloot
Lieuwe van Gogh Beeld Marc de Groot
Lieuwe van GoghBeeld Marc de Groot

Sinds 2 november in 2004 heeft Lieuwe van Gogh veel toekomstplannen gehad. Hij zou het Amsterdamse appartement dat hij van zijn vaders erfenis had gekocht verhuren als bed & breakfast. Hij zou gaan boksen in Thailand, personal trainer worden, fysiotherapeut, kok. Sowieso ging hij álles uit het leven halen.

Maar doordat hij zich niet kon focussen op één ding, werd het niet veel.

13 jaar was hij toen zijn vader werd vermoord. De laatste avond dat hij hem zag, was hij boos naar bed gegaan omdat hij van hem geen piercing mocht. Het gebeurde toen hij op school zat in Amsterdam-Oost, waar hij deels bij zijn moeder en deels bij zijn vader opgroeide nadat zijn ouders op zijn 2de uit elkaar waren gegaan. In de verte hoorde hij schoten. Daarna werd de school afgesloten en kwam een politieagent hem halen. Nog voordat die het kon zeggen, begon Lieuwe te huilen.

Dat het focussen niet lukte, kwam omdat hij te ‘opgefokt’ was, ‘ADHD 2.0’. Na wat omwegen maakte hij de havo nog wel af en volgde hij een tweejarige kunstopleiding, maar verder liet hij vooral veel kansen lopen door ‘op zijn gat te zitten en te blowen.’

Maar dat is het verleden. Nu gaat het roer om.

‘Twee weken geleden heb ik mijn ontslag ingediend bij mijn horecabaantje’, vertelt Lieuwe van Gogh die het kettingrokers-gen van zijn vader heeft geërfd. Hij praat alsof zijn stem op ‘versneld afspelen’ staat, terwijl hij druk in een lithografische steen krast in het Nederlands Steendrukmuseum in Valkenswaard. Meesterdrukker en kunstkenner Gertjan Forrer is fan van Lieuwes schilderwerk en nodigde hem uit om litho’s van zijn schilderijen te maken. ‘Ik maak alleen deze maand nog af als kok en dan is het over en uit met die baan. Ik ga de gok wagen en me volledig op mijn schilderkunst storten.’

Het waren zijn vaders voormalige assistenten Doesjka van Hoogdalem (nu zelf regisseur) en Alexandra Keddeman (manager van onder anderen Pierre Bokma en Hans Teeuwen) die hem de duw in de rug gaven. Ze zagen dat tussen alle baantjes door, Lieuwes neiging tot schilderen steeds weer de kop opstak, en ze zagen ook steeds meer talent. ‘Gá er gewoon voor’, zeiden ze, ‘omarm je achternaam.’

Dat het deuren opent, merkten ze bijvoorbeeld toen ze met Lieuwes werk naar Miami afreisden waar ze de Art Basel bezochten. Als ze zeiden: ‘It’s a real Van Gogh’, was de extra interesse gewekt.

‘Het gaat allemaal wel op zijn Lieuwes’, vertelt acteur Eric van Sauers, die Lieuwe vanaf zijn peutertijd kent. ‘Zijn doeken moesten mee het vliegtuig in naar Amerika, maar waren de avond ervoor nog nat. Dan is Lieuwe, helemaal in de stress, de hele nacht met een droogkacheltje in de weer. Bij Lieuwe gebeurt er altijd iets geks. Dan komt hij bij me langs en heeft hij de kleren van zijn vriendin aan omdat hij die van hemzelf niet kon vinden, dat is dan allemaal net te klein. Het is een superlieve gozer, maar wel een beetje gek. Hij is een ongeleid, lief projectiel. Maar dat er een steekje los zit, maakt hem alleen maar superleuk. En ik vind dat hij práchtig schildert.’

Van Sauers heeft zelf ook werk van hem in zijn huis hangen. Van Hoogdalem en Keddeman hadden een proef-tentoonstelling georganiseerd in Amsterdam en Sauers was zo enthousiast dat hij meteen drie werken kocht. ‘Ieder schilderij van hem zegt wat. Ook de schilderijen die ik niet meteen in mijn huis zou hangen omdat ik ze net te zwart of te duister vind, springen van het doek af. Het is rauw, sommige doeken zijn scheef afgesneden, hij maakt het en daarna is het voor hem klaar. Het is maar goed dat Doesjka en Alexandra de zakelijke kant voor hem doen, want hijzelf zou het liefst al zijn kunst weggeven. Als je zegt dat je het mooi vindt, roept hij meteen: ‘Neem maar mee, misschien wordt het later veel geld waard en kun je je kind op Harvard laten studeren.’

Lieuwe van Gogh Beeld Marc de Groot
Lieuwe van GoghBeeld Marc de Groot

Die gulheid heeft Lieuwe in het verleden wel wat gekost, weet Leoni van Amstel (33), sinds zes jaar Lieuwes vriendin. ‘Veel vrienden hebben er gebruik van gemaakt toen hij ineens geld had door de erfenis van zijn vader. Toen dat op was, kwam niemand meer. Lieuwe is zo goed van vertrouwen, maar is daardoor zo vaak gekwetst. Het is bijzonder dat hij zo lief is gebleven met alles wat hij heeft meegemaakt. Elke ochtend maakt hij me zingend wakker om maar vrolijk aan de dag te beginnen. Terwijl hij zwaar getraumatiseerd is door de moord en hij zijn vader iedere dag mist.’ Het moeilijkst zijn Lieuwes eigen verjaardag en Kerstmis, merkt ze elk jaar weer. ‘Hoe hard zingend hij die dag ook begint, het is wachten op het moment dat hij ontploft of breekt. Maar hij leert nu om dat te laten zijn en het schilderen helpt hem daarbij. Als hij zich verdrietig of boos voelt, schildert hij het van zich af. Dus ik hoop zo dat het hem lukt om hiermee zijn droom te bereiken.’ In tranen: ‘Ik gun het hem zó ontzettend dat het even meezit.’

Van Hoogdalem en Keddeman zijn vol goede moed. Keddeman: ‘Dat er onlangs mensen uit Malibu bij Los Angeles een doek van Lieuwe hebben gekocht voor 7.500 dollar geeft vertrouwen. En op zijn proefexpositie kwamen veel mensen uit de kunstscene, die waren erg enthousiast.’ Een van hen was beeldend kunstenaar Niels Shoe Meulman, die zelf wereldwijd exposeert: ‘Ik zie talent bij Lieuwe. Het is pure emotie die eruit komt. Vooral zijn horrorachtige karakters hebben iets dierlijks. Ik ben ervan overtuigd dat zijn werk nog interessanter wordt als hij zich verder ontwikkelt.’

Wat ook vertrouwen gaf, was dat Lieuwe na de expositie het verzoek kreeg om naar de KunstRai te komen. Keddeman: ‘Die uitnodiging kwam te vroeg, maar het was wel een opsteker dat hij door die selectiecommissie is gekomen.’

Het verbaast kunsthistoricus en voormalig kunstcriticus Jhim Lamoree niet. ‘Ik zie overeenkomsten tussen Lieuwe en Vincent van Gogh. Hun werk ziet er autodidactisch uit, waarmee ik niet wil zeggen dat het slecht is, want dat is het werk van Francis Bacon en Henri Matisse ook niet. Je ziet bijvoorbeeld anatomische incorrecties, terwijl ze toch heel goede, aangrijpende kunst maken. Lieuwes werk is een beetje een vuistslag van een bokser. Het is vitalistisch, het geeft je energie. Het is dezelfde krachttoer als die van Vincent.’ Hij ziet ook een verschil. ‘Vincent heeft een periode gehad waarin hij er graag bij wilde horen en probeerde te schilderen zoals het hoort. Hij heeft toen zijn uiterste best gedaan om het anatomisch te laten kloppen, maar dat lukte niet. Dat is heel aandoenlijk om te zien bij zijn schilderij De Aardappeleters. Hij kon ook geen perspectief schilderen. Pas toen hij in Frankrijk besloot zijn eigen stijl te hanteren en platter werk is gaan maken, leverde dat de schilderijen op die wij zo zijn gaan waarderen. Lieuwe slaat deze eerste fase over. Hij is nu al bevrijd van die regels en springt meteen de diepte in.’

Ook kunstadviseur Paul van Esch ziet die sterke persoonlijke expressie in Lieuwes werk, maar ziet het niet snel in musea hangen. ‘Mijn advies zou zijn: trek je nergens iets van aan, laat je niet frustreren door tegenstand uit de museale wereld, maar doe je ding. En mijn zakelijke tip is: blijf niet in Nederland plakken, maar richt je op het buitenland, stort je bijvoorbeeld via Instagram op de Aziatische markt.’

Lieuwes eerste halte is echter in Nederland. In het Pinksterweekend heeft hij een grote expositie in de Hallen Studio’s in Amsterdam die wordt geopend door cultuurhistoricus en staatssecretaris van Cultuur en Media Gunay Uslu. Daarna gaat hij naar New York waar hij het aanbod heeft gekregen om een maand bij Bed Stuy Art Residency te komen schilderen, wat wordt afgesloten met een expositie.

‘Daar ga ik me als een manische kluizenaar op het schilderen storten’, zegt Lieuwe terwijl hij weer een sigaretje opsteekt, de smaak spoelt hij weg met ‘een gembershotje’.

Toen jouw juf op de basisschool had opgemerkt dat je schildertalent had, zei je vader tegen zijn producent en vriend Gijs van de Westelaken: ‘Dat moet mij nu weer overkomen met mijn achternaam: een zoon met schildertalent.’ Kreeg je dat mee?

‘Nee, ik weet alleen dat tekenen het enige vak was waarvoor ik altijd een 9 had. Althans, dat denk ik. Want ik moet eerlijk zeggen dat mijn geheugen door alle drank en drugs nu op een punt is dat ik nog niet eens weet wat ik drie dagen geleden heb gedaan. Maar tekenen was het enige schoolvak dat ik leuk vond. Toen ik 7 was keek ik altijd naar de Japanse tekenfilmserie Dragonball Z, die tekende ik na. Maar op de middelbare school ging ik uiteindelijk helemaal niet meer naar school. Ik was gewoon lekker aan het blowen in het park. Dus toen ben ik van school gekickt.’

Dat was na de dood van je vader?

‘Ja. Uiteindelijk pushte een vriendin van mijn vader me om toch mijn havodiploma te halen en heb ik dat aan het Luzac College gedaan. Dat was fucking duur, iets van 10 rooitjes per jaar, die heb ik betaald van de erfenis. Daarna heb ik een kunstacademie van twee jaar gedaan. Ik was daar wel elke dag met schilderen bezig, maar ik kreeg steeds meer schaamte over mijn achternaam in combinatie met schilderen. Dus toen ben ik ermee gestopt. Als mensen zeiden dat ik ermee moest doorgaan, dacht ik dat ze wilden slijmen omdat ze me zielig vonden. Ik ben toen – heel cliché – naar Zuidoost-Azië gegaan om mezelf te hervinden. Daar ben ik gaan thaiboksen om mijn agressie eruit te krijgen, gewoon lekker therapeutisch tegen zo’n zak aan trappen.’

Eric van Sauers, die nog altijd veel boosheid ziet in je werk, vroeg zich af waaraan je denkt als je schildert.

‘Oeh, echt aan tachtigduizend dingen. Je moet je voorstellen dat je al het werk van Beethoven tegelijkertijd afspeelt, dat is wat er constant in mijn hoofd gebeurt. Alleen als ik onderwater zwem is mijn kop een lege toendra. Dat zijn de momentjes waarop het een walhalla is in mijn hoofd. Tijdens het schilderen moet ik ook muziek horen om niet afgeleid te raken. Gewoon lekker die koptelefoon op en ’s nachts in mijn onderbroek doorknallen. Mijn vriendin is verbannen naar het bed, waar ze dan met haar laptopje zit. Want ik leg de doeken altijd op de vloer. Ik smeer de verf er superdik op, dus als ik het verticaal doe, druipt het allemaal naar beneden. Maar dan nog is mijn huis echt vernietigd door alle verfspetters.’

Was het altijd al zo druk in je hoofd? Of is dat sinds de moord op je vader?

‘Het was altijd al wel, maar het is erger geworden. Ook omdat er wat oppeppende middelen in mijn leven zijn gekomen. Ik vind cocaïne heel lekker en ik ben ook best wel een blowpaard. Ik merk wel dat ik sinds mijn 12de rook, dus ik denk dat als mijn schilderen een succes wordt, ik wel wat langer van de vruchten wil genieten en dan misschien wel stop.’

Op je website staat dat je klaar bent ‘to conquer our planet.’

‘Ja, ik ben nu als een gek aan het produceren. Gewoon een beetje de Vincent van Gogh-vibe: jezelf verliezen in wat je doet en helemaal turbo gaan. Ik zit in de rare, unieke situatie dat ik een nazaat ben van Vincent van Gogh en zeker in Amerika geilen ze daarop. Ze vinden het grappig om te kunnen zeggen: Ik heb een originele Van Gogh aan de muur, en dat voor een prikkie van de originele prijs. Maar ik heb Alexandra en Doesjka wel nodig om de verkoop te doen. Ik vind het moeilijk om met een straight face te zeggen: ‘Dit schilderij kost 7.500 dollar’. Dat het lukte om die prijs te krijgen, opende wel mijn ogen. It’s a big world out there, dacht ik toen. En ik vind Amerika sowieso geweldig.’

Lieuwe van Gogh Beeld Marc de Groot
Lieuwe van GoghBeeld Marc de Groot

Je ging daar ook geregeld heen met je vader.

‘Twee weken voordat hij werd vermoord, waren we nog in New York. Dat was geweldig man. Het plan was dat als ik 16 was, we samen in Amerika zouden gaan wonen. Mijn vader hield van Amerika. Het idee was ook om daar zijn as uit te strooien. We zouden het vanaf het Empire State Building doen, maar waarschijnlijk krijg je dan zo’n Big Lebowski-moment waarbij je die as terug je kop in gesmeten krijgt. Dus dat is er nog niet van gekomen. Maar mocht ik nou doorbreken in Amerika, dan is het wel een mooie tijd om het te gaan doen.’

Je vader maakte altijd tartaartjes voor je. Die heb je na zijn dood nooit meer willen eten. Is het daar ook alweer tijd voor?

‘Nee, als ik de geur van tartaartje en verbrande boter bij elkaar ruik, kom ik in een dal. Ik ben gewoon een beetje getraumatiseerd door zijn kookkunsten. Hij bakte vaak aardappels uit de diepvries zonder olie of boter. Even sussen, en daarna was het aan de buitenkant verbrand en aan de binnenkant nog bevroren.

‘Normaal gesproken krijg je als kind ook een broodtrommeltje met twee broodjes mee naar school, ik kreeg van mijn vader een plastic Albert Heijn-tas mee. Met onderop twee heel rijpe bananen, daar lagen dan twee literflessen Hero-fruitontbijt op en krentenbollen met 5 centimeter dik gesneden grillworst. Ik weet nog dat de juf van groep 6 ervoor heeft gezorgd dat over mijn lunchpakketten een brief naar mijn ouders werd gestuurd. Het was een soort van onkunde van mijn vader, maar wel superschattig. Zijn gedachte was: oké, hij moet koolhydraten hebben, wat fruit, en dat donderde-ie dan allemaal in die tas. Ik weet niet of je weleens een krentenbol met grillworst met bruine banaan eraan hebt gegeten? Nou, it gets old quickly.’

Zijn er ook dingen die je aan je vader doen denken waardoor je hem heel erg mist?

‘Ik heb het iets van twee tot drie keer per jaar dat het me echt opbreekt. Het slaan van gaten in de muur is voorbij, maar dan moet ik echt janken. Ik keek bijvoorbeeld graag naar de film Platvoet en zijn vriendjes en dan lag ik altijd op zijn buik. Zodra ik het nummer If we hold on together van Diana Ross hoor, dat in die film zit, gaat de sluis open en zit ik alleen maar te huilen. Fuck, die buik van hem was zo zacht man...

‘Maar ik ben nu 30 en als ik nu niet iets van mijn leven ga maken, wordt het echt sneu. Ik hou van de man, nog steeds, maar de stap is nu om te denken aan de mooie momenten. Stop and smell the roses, man, denk aan de leuke dingen.

‘Ik was bijvoorbeeld een jaar of 10 toen mijn pa zei: We gaan een slaapfeestje houden. Hij had in die tijd ruzie met de basisschool, dus hij had voor mij en mijn vriendjes verfspuitbussen gekocht. ‘Kom, we gaan naar die school toe’, zei hij midden in de nacht. Vervolgens mochten we met z’n allen die hele muur verkloten, dat waren legendarische feestjes. Een vrouw riep uit het raam: ‘Wat ben je aan het doen, mafketel?’ ‘Dat zie je toch’, riep mijn vader terug. ‘Ik ga nu de politie bellen!’, riep zij. ‘Ja, bel ze maar’, zei mijn vader en schreeuwde er meteen zijn adres achteraan. Gewoon zero fucks geven, dat was geweldig.’

Lieuwe van Gogh Beeld Marc de Groot
Lieuwe van GoghBeeld Marc de Groot

Je vader zei tegen Jeroen Pauw in het programma 5 jaar later: ‘Zonen moeten zich vrijmaken van de slagschaduw van een dominante vader. Het lijkt me extra lastig voor mijn zoon dat hij met de schaduw van een min of meer bekende vader te maken heeft. Want zonen moeten hun vader vermoorden.’ Hoe doe je dat als je vader al vermoord is?

‘Dat is een goede vraag... Ik weet het niet. Ik heb zijn schaduw lastig gevonden, maar ik wil hem op geen enkele manier overtroeven. Ik denk wel dat hij het fucking leuk zou vinden als het me lukt om met het schilderen door te breken. Ook omdat het altijd een grote frustratie van hem was dat onze familie alle schilderijen aan het Van Gogh Museum heeft gegeven (de collectie is in 1962 voor 15 miljoen gulden overgedragen aan de staat om deze onder te brengen in een eigen museum, red.) en dat die drie decennia later 70 miljoen euro waard waren.’

En wat vindt je moeder van je schilderavontuur?

‘Die is fucking blij. Die hoopt volgens mij dat ik op haar oude dag voor haar kan zorgen. Nu is het nog steeds aan het eind van de maand: ‘Hé ma, kan ik je een tikkie van 20 euro sturen? Je krijgt het morgen terug.’ Als ik mijn salaris binnen heb, race ik meteen naar de winkel om verf en canvas te halen.’

En is je vriendin er een beetje op voorbereid dat...

Onderbreekt: ‘Dat de open relatie eraan komt? Haha nee, zeker niet.’

... dat je wat meer van huis zal zijn, zoals een maand naar New York.

‘Als zij mee wil, dan gaat ze natuurlijk mee. Ik hou van haar, ik ben dol op d’r. Ik zei ook: Je moet nog even volhouden, het wordt een double or nothing-verhaal. Of ik kan je alles geven, of helemaal niks. Hou het nog even vol met me en hopelijk koop ik dan een leuke Toyota voor je.

‘Zij werkt in een totaal andere wereld. Ze is bankier, ze is senior broker bij ABN Amro. Terwijl zij een miljoenenorder aan het verwerken is, zit ik fucking luid met die koptelefoon op van die rapteksten te schreeuwen. Dus zij kan niet wachten om te samenwonen in een huis met meerdere kamers.’

Hoe gelukkig ben je op dit moment?

‘Ik ben niet op mijn allergelukkigst, ik weet niet of dat nog lukt, maar ik ben wel erg gelukkig op het moment. Ik werk nu eindelijk ergens naartoe. Dit is mijn laatste troefkaart om enigszins succesvol te worden. Het is te laat om nog accountant of zo te worden. Dus het is nu roeien met de riemen die ik nog heb, en maar hopen dat de boot aankomt.’

Wat lijkt je het tofst aan doorbreken?

‘De vrijheid. Dat ik lekker met mijn vriendin, en misschien een kleintje erbij, de financiële vrijheid heb om te kunnen doen wat ik wil. Misschien voor mijn moeder een huisje kopen en voor mezelf een klein gerenoveerd boerderijtje. Ik wil heel graag een koe hebben. En dan gewoon een beetje schilderen en een paar wietplanten laten groeien. Gewoon lekker blowen en in het weiland op mijn koe liggen.’

Op die zachte buik.

‘Precies, dat is heerlijk man. Dan ga ik lekker op die vier magen liggen. Misschien dat het dan wel lukt om op mijn allergelukkigst te zijn.’

CV Lieuwe van Gogh

1991 Geboren in Amsterdam.
2004 Ivko Montessorischool.
2006 Mix Academy.
2008 Luzac Lyceum.
2010 Diverse horecabaantjes.
2013 Thailand.
2014 Project Oor Van Gogh met Diemut Strebe.
2015 Klussen en verbouwingen.
2016 Kok bij Waterkant in Amsterdam.
2018 Colombia.
2019 Kok bij Cannibale Royale.
2019 ‘60 hours painting-event’ in Amsterdam.
2020 Proefexpositie in Amsterdam.

Van Gogh exposeert van 4 tot en met 6 juni in De Hallen Studio’s in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden