De week van de tamme leeuw Barroso

Het was een mijlpaal in de filmgeschiedenis en het pr-circus van Hollywood liet zich de kans niet ontnemen om er een daverende campagne mee te voeren....

Fast forward naar 2006: Barroso Talks! De voorzitter van deEuropese Commissie, die zo'n grote behendigheid heeft ontwikkeldom bij grote crises vooral niet te veel op te vallen, luchttedeze week in de International Herald Tribune zijn hart over decartoonaffaire. En hij sprak fiere taal. De gewelddadigeprotesten tegen de gewraakte tekeningen van de profeet Mohammedhebben wat hem betreft een grens bereikt. Europa moet nuduidelijk maken dat er niet valt te tornen aan een grondrecht alsde vrijheid van meningsuiting. 'Ik begrijp dat de cartoons veelmensen in de islamitische wereld hebben gekrenkt, maar eensysteem waarin bepaalde excessen worden getolereerd, is teverkiezen boven landen waar dit niet eens mag worden gezegd',aldus Barroso, die met name verwees naar het dictatorialePortugal waarin hij opgroeide.

Goed gebruld, leeuw! Alleen een beetje laat en helaas ook eenbeetje vrijblijvend. Want waar was de Commissie, waar was deEuropese Unie toen Europese onderdanen werden bedreigd enEuropese bezittingen vernield?

Dit was geen kleinigheid. Laten we de schade van twee wekenrellen nog even inventariseren. Twee ambassades in Damascus zijnin brand gestoken. Ambassades en consulaten in Damascus, Beiroet,Teheran, Istanbul en Ja-karta zijn bestookt met molotovcocktails.In het EU-bureau in Gaza-stad zijn vernielingen aangericht. Endan zwijgen we nog maar over de aanvallen op plaatselijkevestigingen van Europese (en natuurlijk ook Amerikaanse)bedrijven. Zo werd woensdag in Lahore het kantoor van het Noorsetelecombedrijf Telenor door demonstranten met stokken en stenenheringericht.

Op grond van de conventies van Wenen (1961 en '63) hebbenstaten de plicht zorg te dragen voor de integriteit en veiligheidvan buitenlandse diplomatieke vestigingen. Het is duidelijk datdie plicht de afgelopen twee weken ernstig is verzaakt, zeker inlanden waar een betoging geen tien minuten duurt als deautoriteiten er niet mee instemmen. Maar van Europese zijde klonkvoornamelijk een bedroefd gemurmel. Alleen Denemarken enNoorwegen tekenden bij de regeringen van Iran en Syrië officieelprotest aan. Maar van hun Europese partners en van Brussel kregenze geen daadwerkelijke steun: er werden geen ambassadeurs op hetmatje geroepen, officiële protesten bleven achterwege, er werdengeen excuses verlangd (alleen de Libanese regering deed dat uiteigener beweging), er werd niet gerept over schadeloosstelling.

Daarentegen ontbrak het niet aan afwijzende commentaren opde Deense cartoons (en de herdruk ervan in diverse Europesekranten), noch aan betuigingen van diep respect voor de islam.Nu is daar niets op tegen, laten we luid en vaak eer betonen aande religie van Mohammed, vrede zij met Hem - als maar niet deillusie wordt gekoesterd dat de fundamentalisten in Saudi-Arabiëen Pakistan en de radicalinski's in Teheran en Damascus daarmeekunnen worden geapaiseerd. Nadat president Chirac kritischewoorden had gesproken over de beledigende inslag van de cartoons,gingen evenzogoed de ruiten van twee Franse consulaten aandiggelen. In Pakistan zijn de anti-westerse protesten aan eentweede, nog wat gewelddadiger cyclus begonnen.

Hieruit kunnen twee lessen worden getrokken. De eerste is dathet bakken van zoete broodjes bepaald niet altijd tot grotereacceptatie leidt. Misschien zou Europa wel meer respect hebbenafgedwongen door er vanaf het begin geen twijfel over te latenbestaan dat begrip voor gekwetste gevoelens hoegenaamd niet kanafdoen aan de vrijheid van meningsuiting, door The Economistterecht getypeerd als de 'onderscheidende vrijheid van deliberale samenleving'.

De tweede les is dat de notie van de umma, de mondialemoslimgemeenschap, niet alleen de islamitische wereld, maar ookhet Westen parten speelt. In de zin dat er onwillekeurig steedsweer over dé moslims wordt gesproken, hoewel de islamitischeeenheid net zo ver is te zoeken als die van het christendom - engelukkig maar.

Een bemoedigende illustratie daarvan werd deze week gegevendoor een opiniestuk van de Maleisische schrijver Karim Raslan inThe New York Times. De Deense cartoons hadden ook zijn misnoegengewekt, schreef hij. Maar hij had zijn Bang & Olufsen-installatie niet de deur uit gegooid en was ook nietgegrepen door de behoefte om een 'zionistisch complot' aan dekaak te stellen. 'Ik ben een moslim, maar ik weet het verschiltussen krant en bevolking, natie en principe'. En hij verteldeover een recente reis naar Saudi-Arabië, waar hij zich'ongemakkelijk' had gevoeld bij mensen die 'ik alarmerend vreemdvond'.

Was hij dan meer op zijn gemak in het fijnbesnaarde Europa?Nee, daar was het leven hem veel te seculier. Dan toch liever de'natie van de Grote Satan met haar drukbezochte kerken enzondagspredikers die voor volle stadions staan'. Contradictieswaarmee deze moslim-auteur uitstekend kan leven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden