De veronderstelde generatie nix door de jaren heen

Verwend zouden ze zijn, zonder idealen: de veronderstelde generatie nix. De Volkskrant interviewde ze voor het eerst in 1995, toen ze nog twintigers waren. Inmiddels volgen we ze twee decennia; twintig jaar levensloop door de ogen van de Nixers zelf. In aflevering 1: de ommezwaai van Joris Ruhe en de ambities van Sandra Rake-Koenen.

Sandra Rake-Koenen met haar man en vier kinderen, vanaf links: de tweeling Wessel (gezicht onzichtbaar) en Charell (14), Joey (16) en Michelle (18).Beeld Erik Smits

Twintig jaar geleden hield de Volkskrant een reeks interviews met de titel JONG. De Generatie Nix, werden de jongeren van toen genoemd: de verloren generatie, de patatgeneratie. Verwend, verveeld, egoïstisch, materialistisch. Ze groeiden op in welvaart, maar moesten volwassen worden in een wereld waar nog weinig zekerheden waren: hoge jeugdwerkeloosheid, bezuinigingen en het ontbreken van toekomstperspectief. Een generatie was geboren.

De Generatie Nix zou geen zin meer hebben in de verworven zekerheden van hun ouders, zoals een vaste relatie, carrière of pensioen. Zij zouden kiezen voor onzekerheid en individualiteit. In hun grote verscheidenheid leken de jongeren zich in de interviews haast te verzetten tegen elke poging ze tot een generatie te smeden. Wat opviel, was hun flexibele kijk op het leven. Niets lag vast, alles was mogelijk. Op woensdag macrameeën, op zaterdag hockeyen en op zondag hasj roken.

Tien jaar later, in 2005, zochten we hen weer op. Ze waren inmiddels jongeren af en hadden zich gesetteld: getrouwd of samenwonend, kinderen en carrière.

Nu zijn ze opnieuw geïnterviewd. De jongeren van toen vragen zich nu af of ze als veertiger wel de goede stappen hebben gezet.

1995-2005-2015

In 1995 interviewde de Volkskrant 17 jongeren uit de veronderstelde generatie Nix, over hun relaties, carière, ambities, idealen. Kortom: hun kijk op het leven. Tien jaar later zocht schrijfster Anne-Gine Goemans (Honolulu King) tien van hen op, om ze opnieuw te ondervragen. Nu, weer tien jaar later, laten we ze terugkijken op hun keuzes en toekomstverwachtingen van vroeger, vertellen ze hoe het nu gaat en hoe ze verder willen. En: zijn ze nou een generatie of niet? Donderdag deel 2.

Joris Ruhe

1995

Joris zegt: 'Ik zal nooit van negen tot vijf op een kantoor kunnen werken. Ik moet iets met m'n handen doen, het gevoel hebben dat ik mensen help.' Hij is 24 jaar en zegt dat niet zomaar. Hij zegt het heel stellig, als hij iets vindt, dan gaat dat gepaard met forse uitroeptekens. Bijvoorbeeld: 'We bulken van de spullen en komen om in de rotzooi. Het is overconsumptie en onvrede.' Of: 'Ik dacht dat mijn generatie kritischer was dan de vorige. Maar dat is helemaal niet waar. De generatie van nu schreeuwt hard, maar heeft het het allerbeste.'

In het Slotervaart Ziekenhuis in Amsterdam werkt hij als leerling-verpleger en hij heeft een zwak voor ouderen. 'Omdat ze geen schijn meer hoeven op te houden. Ze zeggen eerder wat ze vinden en denken.'

Na de havo ging hij even werken. Dat 'even' werd tweeënhalfjaar. 'Ik had zo'n ellendig dik salaris omdat ik behalve in de fabriek ook nog vier avonden in die cafetaria werkte. Kocht een cd-speler, cd's, kleren. Maar in de verte rommelde de ontevredenheid. Ik zag dat mijn broer verder kwam met opleidingen. Shit. Dat wilde ik ook. Wat ik nu als leerling-verpleger verdien, kan daar niet aan tippen.' Zijn grote wens is om gipsverbandmeester te worden.

Joris Ruhe.Beeld Marcel Molle

2005

Joris Ruhe is 34 en werkt van negen tot vijf als gipsverbandmeester in het Kennemer Gasthuis in Haarlem. Hij woont met zijn vrouw, zoon, dochter en een hond in een rijtjeshuis in Haarlem-Noord. Op donderdag is hij overblijfvader op de kleuterschool. Vroeger stond het werk op de eerste plaats, nu heeft zijn gezin de hoogste prioriteit. Zijn interesse in ouderen is verschoven naar kinderen. Oude mensen, vindt Joris, kunnen zo mopperen. Het denken in uitroeptekens is minder. Hij is genuanceerder geworden. Geloven in zoiets als 'een generatie' doet hij niet meer. Wel in het individu.

Zijn leven over tien jaar? 'Lars zit op de middelbare school en voetbalt in het weekend. Nikkie scheurt op een brommer rond en haar vader is alleen nog goed voor z'n portemonnee. Mijn leven zal niet heel veel anders zijn. Hopelijk heb ik een masteropleiding afgerond, zodat ik als verpleegkundig specialist nog zelfstandiger mijn vak kan uitoefenen. Waar ik vooral benieuwd naar ben, is hoe het tegen die tijd met de kinderen gaat. Of het prettige mensen zijn die lekker in hun vel zitten. Hun geluk, hun welzijn, dat is nu mijn hoogste doel.'

Joris Ruhe.Beeld Erik Smits

2015

'Ik zal geen gekke switch maken of rare dingen doen', zei hij in 2005. Tegen de verwachtingen in ziet zijn leven er nu heel anders uit. Joris Ruhe (44) is gescheiden en woont in een huurflat in Santpoort. De ommekeer kwam in de zomer van 2012. Zijn vrouw, zoon en dochter gingen twee weken op vakantie, Joris bleef thuis om te klussen. 'Ik vond het zalig om alleen te zijn', zegt hij. 'Ik genoot ervan om mijn eigen dingen te kunnen doen en tegelijkertijd was dat confronterend. Ik ging me afvragen of ik dan zo veel dingen deed die niet bij me pasten en kwam tot de conclusie dat dat vaak het geval was. Ik deed wat wenselijk was, wat het beste uitkwam voor het gezin. Ik had best eens een weekje weg gewild met vrienden, maar deed dat niet omdat het de boel thuis onder druk zou zetten. Ik was minder gaan werken om bij de kinderen te kunnen zijn, zonder mezelf af te vragen of ik dat echt wilde.'

Dat hij ging twijfelen aan zijn huwelijk, was een schok voor hem. Joris was als jongere behoorlijk stellig en die stelligheid werd zijn strategie. Trouwen, kinderen, werken: zo hoorde het, zo deden zijn ouders het tenslotte ook. Voor onzekerheid, voor vragen als 'wil ik dit nog wel?', was jarenlang geen ruimte. Maar hoe harder Joris zijn twijfels probeerde te negeren, hoe verder hij van zichzelf verwijderd raakte. Hij voelde zich als een dichtgedraaide petfles waarvan de vorm was verdwenen door een tekort aan zuurstof. De dop moest er af, zodat hij weer in zijn oorspronkelijke vorm kon komen.

'Ik vond mezelf geen goede partner en vader meer. Als je zelf ongelukkig bent, kun je de ander niet gelukkig maken. Dat te kunnen toegeven en bespreekbaar te maken, was het moeilijkste.'

(Tekst gaat verder onder foto).

Joris Ruhe met zijn kinderen Nikki en Lars.Beeld Erik Smits

Dat Joris wilde scheiden, kwam voor zijn vrouw Fenna en Nikki en Lars, toen 13 en 11 jaar oud, als een donderslag bij heldere hemel. Hij was een binnenvetter, dook weg voor lastige vragen. 'Ik heb nooit mijn twijfels met Fenna gedeeld. Ik wist niet hoe dat moest. Tegen de tijd dat ik ging praten, was er voor mij geen weg meer terug. Ik voelde me niet meer met haar verbonden, mijn besluit stond vast.'

In de winter van 2012 vertrok Joris. Zoeken naar oplossingen om hun relatiecrisis boven te komen, was voor hem geen optie. Zijn vrouw wilde dat graag, maar hij was bang voor haar boosheid en verdriet. 'Dat was lafhartig van mij. Aan de andere kant, ik kon het toen echt niet. Ik was niet in staat om met emoties om te gaan. En ondanks alle pijn zijn we goed gescheiden. Daar ben ik Fenna en mijzelf dankbaar voor. Dat ze dat nog kon opbrengen en dat we goed contact hebben over de kinderen. Nikki en Lars zijn om de week bij mij en als Fenna een avond moet werken, zit ik in mijn oude huis.'

Joris heeft geen spijt van de keuzes die hij heeft gemaakt. Hij moest eerst weer alleen zijn om uit te kunnen zoeken wat hij dan wel met zijn leven wilde. 'Ik besef dat ik mijn gezin pijn heb gedaan. Daar voel ik me schuldig over, ik besloot niet alleen voor mezelf. Ergens ben ik bang dat mijn vertrek op een dag als een boemerang terugkomt. Dat Nikki en Lars zich later niet aan een partner kunnen binden. Maar ik accepteer het schuldgevoel, ik kan er mee omgaan. Ook laat ik de kinderen zien dat je fouten mag maken om vervolgens weer opnieuw te beginnen.'

Afgelopen voorjaar stapte Joris voor zes weken op de fiets. Alleen zijn vertrekpunt vanuit Santpoort en het eindpunt in het zuiden van Portugal lagen vast. Per fiets legde hij 4.344 kilometer af. Afstand nemen van het dagelijkse leven, terugkeren naar de essentie: wie ben ik? Wat wil ik? 'De eerste weken fietste ik met de blik naar binnen gericht. Naarmate ik meer om me heen keek, kreeg ik het contact met mensen dat ik zo lang had gemist. De mooiste gesprekken voerde ik met wildvreemden die ik op verlaten campings tegenkwam. Bijvoorbeeld met een Amerikaan die zijn vrouw had verloren aan kanker. Ik leerde hoe fijn het is over emoties te kunnen praten.'

Meeslepend zijn Joris Ruhe's idealen niet meer

Vind je dat je verder bent gekomen dan je ouders, en hoe dan?
'Ik vind het niet belangrijk of ik verder ben gekomen dan mijn ouders. 'Verder' klinkt als beter en ik heb niet de illusie dat ik het beter doe. Voor mij is het vooral belangrijk dat ik mijn eigen weg zoek en ontdek.'

Heb je idealen?
'Mijn idealen zijn niet meer zo groots of meeslepend. Ik zou het fijn vinden om mezelf te blijven ontwikkelen. Groeien is mijn ideaal.'

Heb je bereikt wat je voor ogen had?
'Professioneel gezien zeker, maar ik zie mijn toekomst minder vastomlijnd dan voorheen. Privé had ik wel een ander toekomstbeeld voor ogen.'

Na vijf weken fietsen arriveerde hij bij zijn ouders, die al jaren in Portugal wonen. 'Ik heb altijd een wat moeizame relatie met mijn ouders gehad. Ze lieten me vrij in de keuzes die ik maakte, maar over gevoelens werd zelden gesproken. Dankzij die fietstocht kon ik met een mildere blik naar mijn vader en moeder kijken. Zien wat ze allemaal wel goed hebben gedaan. Natuurlijk maakten ze fouten, maar die heb ik inmiddels ook gemaakt. Ik was lange tijd niet in staat om echt contact met mijn gezin aan te gaan.'

Als Joris Ruhe nu in de spiegel kijkt, dan ziet hij een ander persoon. Leuker. Blijer. Opener. 'Door alleen te gaan wonen heb ik mezelf leren kennen. Ik durf me nu wel kwetsbaar op te stellen en dat maakt mij tot een betere vriend en vader.'

Wie hij is en wat hij belangrijk vindt, dat is duidelijker geworden. Niet dat het roer nu wederom drastisch omgaat. Joris werkt nog steeds als gipsverbandmeester en hij heeft inmiddels zijn masteropleiding tot verpleegkundig specialist afgerond. Een cursus meubels maken staat hoog op zijn verlanglijst. De kasten in zijn flat maakte Joris zelf. Misschien begint hij op een dag zijn eigen meubelmakerij. Altijd alleen blijven wonen, wil hij niet. 'Ik vind het prettig zo, ik ben soms een loner, maar het zou goed zijn als er iemand is die me af en toe aanpakt. Weet je, ik zie het wel, het grote moeten is weg. Ik plan weinig. De grootste verandering is dat mijn zelfbeeld is veranderd, positiever, en daardoor ook de wereld om me heen.'

Sandra Koenen

1995

Sandra Koenen zegt: 'Die zaak heb ik nu, dat heb ik bereikt. Maar dat wil niet zeggen dat ik er apetrots op ben. Nu moet ik weer een treetje hoger. Je kan jaren achter de wasbak blijven hangen, maar ik heb altijd voor ogen gehad dat ik niet alleen maar kapster wilde zijn.'

Sandra Koenen is 24 jaar, single en heeft sinds haar 19de een kapsalon in Amsterdam-West. Over haar toekomstige man zegt ze: 'De partner met wie ik eindig zal wel ambitieus zijn, iemand die goed bezig is met zijn leven en weet wat hij wil. Hij moet een zakenmannetje zijn. Een vriendin van mij heeft twee kinderen en doet de huisartsenopleiding. Dat is heel pittig. Haar man heeft een fulltime baan. Ik heb daar respect voor. Aan de andere kant heb ik zoiets van: komen je kinderen niet te kort? Ik zou zelf nooit fulltime blijven werken.'

Sandra Koenen.Beeld Marcel Molle

2005

Sandra Rake-Koenen (34) heeft twee zonen, twee dochters en drie internetbedrijven, onder andere het bedrijf Voor1dagmodel.nl. Ze is een streber, een zakenvrouw. Knippen vond ze niet meer bevredigend. 'Ik wilde het hele plaatje zelf kunnen doen. Dus ook de visagie en de fotografie. Ik heb toen privélessen genomen en thuis veel geoefend.' Als de kinderen in bed lagen, gingen de meubels aan de kant en veranderde de huiskamer in een studio.

'Gelukkig ben ik niet met een zakenman getrouwd. Dat had natuurlijk hartstikke gebotst met mijn karakter. Erwin werkt twee dagen in de week op Schiphol als bagagemedewerker en kan daardoor veel bij de kinderen zijn.'

Na de havo overwoog ze naar de Gerrit Rietveld Academie (voor beeldende kunst en vormgeving, red.) in Amsterdam te gaan. Maar de gedachte dat ze later niet genoeg geld zou verdienen om haar broek op te houden, deed haar besluiten direct aan de slag te gaan. Een workaholic vindt ze zichzelf niet. 'Maar de laatste tijd valt het niet mee een familiedag te plannen. En de kinderen klagen soms, die worden ook mondiger.'

Sandra Rake-Koenen over haar ouders en idealen

Vind je dat je verder bent gekomen dan je ouders?
'Wat zou dat een narcistisch antwoord zijn, ik vergelijk mijn leven niet met die van hen. Mijn vader was een gepassioneerde vakman, monteur, mijn moeder een fantastische en sociale vrouw. Ze waren geliefde mensen. Hun opvoeding is nog steeds de basis waaruit ik handel.'

Heb je idealen?
'Ik streef ernaar dat we elkaar in onze waarde laten, met begrip voor culturele en maatschappelijke diversiteit. Daarom zet ik me in voor het sociale netwerk ontmoeteenvluchteling.nl.'

Heb je bereikt wat je voor ogen had?
'Mijn carrière heb ik nooit zo gepland. Maar nu het zo organisch is ontstaan, past het me als een tweede huid.

2015

Op de vraag of Sandra nog steeds vindt dat er een goede balans is tussen werk en privé, schiet ze in de lach. Sandra Rake zit op haar kantoor achter een bureau met twee computerschermen in haar woonplaats Alkmaar en maakt een rekensommetje. Er zijn periodes dat ze 16 tot 17 uur per dag werkt. Dan belt haar echtgenoot tegen middernacht op met de boodschap dat het mooi is geweest. 'Maar er zijn genoeg dagen dat ik op tijd thuis ben voor het eten. De balans is er voor mijn gevoel nog wel, maar ik ben absoluut een workaholic', bekent ze. 'Het werk gaat voor, zelfs voor mijn gezondheid. Ik zorg slecht voor mezelf, roep ook altijd dat ik niet ouder word dan 65. Ik sport niet, ontspan weinig, ben verslaafd aan de uitdagingen. Dat is niet goed voor mijn lijf.'

Rake (44) was directeur van de succesvolle ondernemingen Voor1dagmodel.nl en de Talentenbeurs.nl. Inmiddels heeft ze Voor1dagmodel.nl verkocht. Een nieuwe kans deed zich voor. Drie jaar geleden nam ze het grootste modellenbureau van Nederland over, Hollands Glorie Casting, dat ze omdoopte tot Dynamic Casting. 'Opeens was ik castingdirecteur met een bestand van 145 duizend profielen. Of ik binnen een week zestig figuranten kon regelen voor een filmset. Geweldig vond ik het.'

Gooische Vrouwen 2, Mannenharten 2, de boekverfilming van Tonio van A. F. Th. van der Heijden, tweehonderd man 'klapvee' voor een uitzending van Talpa: een greep uit de opdrachten die ze krijgt.

Het zijn altijd spoedklussen. Twee sumoworstelaars, tien roodharige meisjes, vier dikke mannen versierd met tatoeages. Sandra vindt hen in haar bestand en dat geeft voldoening. Natuurlijk is het geld ook niet onplezierig. 'De hypotheek is afgelost, er staat geld op de bank, we kunnen doen wat we willen. Maar ik hoef niet in een Mercedes rond te rijden of een groter huis te kopen. Geld is nooit mijn drijfveer geweest. Het gaat me erom dat ik me professioneel uitgedaagd voel en blijf ontwikkelen. Toen ik als kapster begon, wist ik al dat ik snel uitgekeken zou raken op knippen en permanentjes.'

In het interview van twintig jaar geleden kwam Sandra over als conservatief. Haar man moest ambitieus zijn, een vrouw hoorde niet fulltime te werken als er eenmaal kinderen waren. Inmiddels werkt ze gemiddeld zestig uur in de week. 'Als twintiger had ik geen man en kinderen en dan is het makkelijk om zulke dingen te roepen. Toen ik eenmaal een gezin had, kwam ik erachter dat het mij niet uitmaakte wie het geld verdiende zolang er maar een inkomen was.

Sandra Rake-KoenenBeeld Marcel Molle

'Dat mijn man meer voor de kinderen zorgde, bleek ik ook geen probleem te vinden. Erwin beschouwt mijn ambitieuze instelling niet als een bedreiging. Hij ziet hoe ik gegroeid ben en hij heeft zelf niet die behoefte. Hij werkt nog steeds 2,5 dag op Schiphol en regelt het thuis met de kinderen. Soms irriteert het hem wel dat mijn werk altijd doorgaat. Hoor je me wel?, vraagt hij als ik weer op mijn mobiel zit te kijken.'

De tweeling is inmiddels 14 en dan hebben ze nog een zoon van 16 en dochter van 18. Het zijn sociale en zelfstandige mensen, vindt Sandra. 'Maar soms voel ik me schuldig. Mijn kinderen zijn alle vier op het vmbo begonnen. Ik denk dat als ik meer thuis was geweest om te helpen met huiswerk, ze naar de havo hadden gekund. Erwin deed de was, opruimen, koken en ik hield me meer bezig met werkstukken en huiswerk. Maar dat ging tussen de bedrijven door, als er tijd over was.'

Hoewel het werk het merendeel van haar tijd opslokt, is Sandra bezig met een nieuw project. Een internationaal castingbureau à la Facebook. Over tien jaar moet het een begrip zijn. Tussen de bedrijven door wil ze meer tijd inplannen voor ontspanning.

'Soms heb ik hartkloppingen. Ik registreer het en dender gewoon door. Niet zeuren, doorgaan: zo ben ik opgevoed en die mentaliteit krijg ik er niet meer uit. Maar mezelf rust gunnen, zou goed voor me zijn.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden