De toren van Eben Ezer als vredessymbool

De opdracht van Robert Garcet (85) zit erop. Vijftien jaar bouwde hij in het Waalse dorpje Eben Emael aan de toren van Eben Ezer....

gfsfc,60,0,0,00I K ZOU nog zoveel willen!', verzucht de 85-jarige Robert Garcet, diep weggezakt in zijn fauteuil. Mismoedig werpt de tandeloze Waal een blik op zijn wandelstokken. Saint Robert, zoals het dorp hem tegenwoordig liefkozend noemt, voelt zich !'een oude boom die zijn laatste bladeren ziet neervallen!'. Zijn opdracht zit erop. De Openbaring van Johannes is ontraadseld, het ontstaan der mensheid geboekstaafd en de Toren van Eben Ezer staat als onverwoestbaar monument recht overeind.

Het Waalse dorpje Eben Emael, tien kilometer ten zuidwesten van Maastricht, was de lotsbestemming van Garcet toen hij er in 1929 als jongeman werk kwam zoeken. Eben, verduidelijkt Garcet in de rommelige ontvangstruimte van zijn toren, betekent steen in het Hebreeuws. De Toren van Hoop en Vrede móest dus wel hier, op de heuvelflanken van Eben Emael, worden opgetrokken.

Vijftien jaar noeste handenarbeid resulteerde in 1964 in een grillige toren van vuursteen. Geen wandelaar in het Jekerdal van Eben Emael zal het bouwwerk ontgaan. Op de torenhoeken kijken vier enorme gevleugelde dieren over de vallei uit: de sfinx, de stier, de arend en de leeuw uit de Openbaring. Dit profetische en meest complexe boek uit de Bijbel inspireerde Garcet op jonge leeftijd tot een gretige zelfstudie. Later zou hij zijn interpretatie van de Apocalypse met geologische vondsten, paleontologie en pacifistische bespiegelingen aaneenrijgen tot een !'allesomvattend werk voor de mensheid!'.

Eben Emael kende in de jaren dertig toen Garcet er neerstreek, al een bloeiende mergel- en vuursteenindustrie. Garcet, die de kost moest verdienen voor zijn alleenstaande moeder, werd vuursteenhouwer. Een zwaar beroep waarbij de vuursteenlagen (silex) tussen het mergel met hamer en bijl worden uitgehakt. Het gebeurt tot op de dag van vandaag in België. Ook in Eben Emael waar een enorme mergelgroeve ligt, de Carrière du Romont, en men vuursteen verwerkt voor de aardewerkindustrie.

Wat Garcet bezielde om met zijn blote handen een toren van ruim twintig meter te bouwen, schrijft hij toe een !'verlicht moment van inspiratie!'. !'Sommige mensen gaan graag op reis. Ik had zin om iets te bouwen.!' Van zijn werkgever kocht hij in 1950 een stuk van een oude vuursteengroeve. Dit werd het kelderfundament van Eben Ezer, niveau één. Garcet herstelde de oude gangen die onder het terrein liepen en werkte maanden aan het uitgraven van een 26 meter diepe waterput. Water was nodig om het beton aan te maken waarin hij zijn weerbarstige vuurstenen zou zetten.

In het in juni verschenen boek Eben Ezer en er was eens. . . (Rosbeek, Nuth) doet Garcet verslag van zijn tomeloze bouwdrift: !'Ondertussen ging er geen dag voorbij zonder dat ik de geur van cement rook en de ene steen op de andere stapelde. (. . .) Omdat ik tijdens dat werk voortdurend over de Profeten nadacht, nam mijn plan voor een toren vaste vormen aan. Het betrof de reconstructie van een hemels Jerusalem, in alles overeenkomstig de geheime getallen van het boek der Openbaringen: de Toren zou een vierkant grondplan krijgen en de maten ervan zouden vastgesteld worden aan de hand van berekeningen met behulp van de getallen 4, 7, en 12.!'

Vuursteen liet Garcet met tientallen vrachtwagens aanvoeren uit de groeve van het nabijgelegen Lixhe. Een bouwvergunning heeft hij nooit aangevraagd. !'Die zou toch zijn geweigerd.!' Tegenwerking kreeg de als dorpsgek nagewezen Waal genoeg. Vernielingen aan de bouwstellingen, en vooral pesterijen: !'In de eerste plaats van mijn baas in de steengroeve, maar ook van de politie en de belastingdienst, die te meer op mij loerden omdat ik in oorlogstijd dienst had geweigerd.!'

Garcets Eben Ezer is een stenen parel in het landschap geworden. Het bouwwerk torent letterlijk boven alles en iedereen uit omdat het op een heuvel staat, omzoomd door bomen. De vreemde gedrochten op de geschilferde stenen lijken onheil aan te kondigen. Via de beeldentuin biedt een met korstmos begroeide stenen trap toegang tot het gebouw. !'Liberté, egalité, fraternité!' is in een gladde, grijze steen naast de deur gegraveerd. In bloedrode letters. Er tegenover staan Gracets plichten: !'Beminnen, denken, scheppen.!' In groene letters want groen is de kleur van groei.

0 E STUT IN het gebouw wordt gevormd door een gevleugelde, Siamese dierenvierling uit de Apocalypse. Het is een reusachtig beeld van gewapend beton; uit de wanden komen demonen en Het Beest tevoorschijn, die volgens Johannes de wereld en al haar kwaad zullen vernietigen. Garcet heeft de Satan in beton gegoten als een tyrannosaurus, die het Boek der Boeken dreigt binnen te dringen. Het is een wilde, surrealistische voorstelling met Romeinse krijgsheren, kruisraketten en figuren uit de Openbaring.

Via een wenteltrap kan een bezoek worden gebracht aan de zes bovenliggende verdiepingen. Er zijn geologische vondsten te zien van Garcet, zijn felle schilderijen vol symboliek, tableaus van oorlogsdata die in een cyclus van 175 jaar schijnen terug te keren en een uitstalling van vuurstenen, vooral veel vuurstenen. Garcets leven stond in het teken van wroeten, woelen en graven in een omgeving waar fossielen en vuursteen voor het oprapen lagen.

Met die vuursteen is iets magisch aan de hand, beweert hij. Zestig miljoen jaar geleden, in het Paleoceen, zijn er volgens Garcet mensen geweest die de vuurstenen bewerkten tot symbolische figuren. Talloze aquarellen heeft hij van deze !'artefacten!' gemaakt, die demonen, dieren, dinosauriërs dan wel mensen voorstellen. Garcet noemt deze mensen het Oude Volk, directe afstammelingen van de goden. Het scheppingsverhaal uit de bijbel dat zesduizend jaar in de tijd teruggaat en de evolutietheorie moeten daarom worden herschreven. Garcet zegt het bewijs te hebben gevonden in zijn vuurstenen en hij heeft zijn theorie gekoppeld aan de raadselachtige Apocalypse.

Veel aanhang heeft Garcet nooit gekregen. De tientallen boeken en pamfletten, in eigen beheer uitgegeven en verkrijgbaar in de winkel beneden, vinden amper aftrek. Ook de reisgidsen nemen Garcets uiteenzettingen met een korrel zout. Wat dat betreft is hij een kluizenaar van zijn eigen symbolische wereld gebleven. Stemt dat de oude man niet somber? !'Geluk heb ik misschien niet gevonden. Maar dat komt omdat ik nog zoveel zou willen doen. De hemel? Ik denk erover, maar geloof er niet in. Geloven is voor imbecielen.!'

Het is eigenlijk heel simpel, zegt Garcet: Eben Ezer symboliseert de hoop op vrede, net als de boodschap van Johannes. Het gebouw is daarom de afgelopen decennia uitgegroeid tot een pelgrimsoord voor pacifisten en vredesstichters. Tijdens de Vredesmars van Moskou naar San Francisco in 1961 werd Eben Ezer aangedaan, in 1980 werd er de conferentie voor Wereldburgers gehouden.

Symbolische verwijzingen naar de wereldvrede zijn ruimschoots voorhanden in het !'stenen gedicht!' van Eben Ezer. Bovenop de toren geeft een witte vlag een profetische boodschap aan de wind mee, die zegt - en Garcet had het niet beter kunnen zeggen: !'Want geen volk trekt zijn zwaard meer tegen een ander en niemand oefent zich meer voor de strijd!' (Jesaja 2:4).

Tour d!'Eben Ezer is wandelend te bereiken vanuit Maastricht via de GR 5 die langs de toren loopt. Nederlandse rondleidingen van 1 maart t/m 23 november: vrij 14.40-16.40 uur, zat-zon 11.40-16.40 uur. Toegang 120 franken (ongeveer zes gulden). Tel. 0032-4-286.92.79 of 286.23.75.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden