De relatietherapeut die zelf in relatietherapie ging

Psycholoog Jean-Pierre van de Ven helpt anderen uit hun relatiecrisis, maar moest zelf in therapie om zijn huwelijk met Kitty Laméris te redden. 'Kitty is enorm opgeknapt.'

Beeld Ivo van der Bent

Er was een tijd dat relatietherapeut Jean-Pierre van de Ven 's middags in zijn spreekkamer stellen leerde om liefdevol en open met elkaar te communiceren om 's avonds, als zijn vrouw de kamer binnenkwam, er nors het zwijgen toe te doen. Dan wás er iets, maar hij zei vooral niet wat. En zij dacht: dan zeg ik ook niks, zak, anders krijg ik weer een snauw. Aan tafel praatten ze met de kinderen, niet met elkaar. Stonden ze zich in de slaapkamer in stilte uit te kleden, dan zei Van de Ven niet, zoals hij in zijn boeken aanraadt: 'Ik merk dat ik het fijn vind als je een arm om me heen slaat.' Welnee, hij zei niks. Hij mokte - geheel tegen de regels van zijn eigen kunst.

Jean-Pierre van de Ven (46) en zijn vrouw Kitty Laméris (52) gingen in relatietherapie. Van de Ven schrijft erover in Waarom luister je niet? Helder communiceren met je partner, zijn derde boek voor stellen. Hij voert zichzelf op als een boze man, voor het eerst samen met zijn vrouw bij een therapeut. Zijn vrouw zegt: 'Ik heb jarenlang niet met je kunnen praten omdat je te boos was. De kinderen vinden het ook. We kunnen niets goed doen bij je.' Van de Ven vervolgt: 'Ik voel boosheid opkomen. Mijn god, weer dat gezeur. Maar ja, nu zit er een therapeut bij ons gesprek. Ik kan mijn boosheid niet laten blijken zonder mijn vrouw gelijk te geven.'

Beeld Ivo van der Bent

Het is een klassiek patroon, zegt Van de Ven nu, in zijn eigen spreekkamer aan de Amsterdamse Herengracht: de een dringt aan, de ander trekt zich terug. Laméris, naast hem op een van de drie makkelijke stoelen in de kamer: 'Ik herken me niet zo in de zeur die Jean-Pierre beschrijft in dat eerste hoofdstuk. Ik heb het wel gelezen van tevoren, maar ik dacht: dat is blijkbaar zijn visie op hoe het was.' Tot haar man: 'Ik heb niet het idee dat ik je voortdurend verwijten maakte, toch?' Van de Ven: 'Ik schrijf ook over projectie in het boek. Het was onvrede over mijn eigen functioneren. Ik heb van jou degene gemaakt die altijd verwijten had, maar die had ik in feite ten opzichte van mezelf.'

Het is vier, vijf jaar geleden, die relatietherapie, en nu Jean-Pierre van de Ven erover heeft geschreven, wil Kitty Laméris er ook wel over praten. Niets om je voor te schamen, vinden ze, en, zegt Van de Ven: 'Ik moet tenslotte het goede voorbeeld geven.'

Van de Ven is psycholoog en werkt, behalve in zijn eigen praktijk, in een psychiatrische kliniek. Bovendien brengt hij zijn vak graag voor het voetlicht. Hij is woordvoerder van het Fonds Psychische Gezondheid, hij geeft lezingen en schrijft columns. Antiquair Kitty Laméris heeft een zaak in de Amsterdamse Nieuwe Spiegelstraat, is voorzitter van het Spiegelkwartier en ook zij vertelt over haar expertise aan een breed publiek: als glas- en tegeldeskundige is ze al jaren te zien in Tussen Kunst & Kitsch. Ze zijn bijna 25 jaar bij elkaar en ze hebben drie kinderen, van 21, 20 en 17 jaar. Alleen de jongste woont nog thuis.

Een relatietherapeut die zelf in relatietherapie moet, hoe kan dat?

Van de Ven: 'Een dokter moet toch ook naar de dokter met een gebroken been? Hij kan wel weten hoe hij moet spalken, maar hij heeft toch iemand anders nodig om het te doen. Het klinkt misschien een beetje flauw, maar aan de voet van de vuurtoren is het donker. Een relatietherapeut is ook maar een mens. Ik was in die tijd zo druk met dingen bezig dat ik aan onszelf te weinig toekwam.'

Laméris: 'Er zijn mensen die, als ze horen dat Jean-Pierre therapeut is, niet meer met hem durven praten. Die denken: 'O, god, hij heeft me meteen door.' Maar natuurlijk tast hij ook weleens in het duister. In het dagelijks leven maakt een therapeut fouten als ieder ander, zeker als je emotioneel betrokken bent. Ik denk wel dat het voor een relatietherapeut nogal moeilijk is, het besluit om in relatietherapie te gaan. Mag ik dat zeggen? Iemand anders gaat misschien eerder.'

Van de Ven: 'Helemaal niet. Nee, ik vond het geen enkel probleem. Als er iets is, ga je in therapie. Het ging al een tijdje niet meer zo lekker en op een gegeven moment was jij zo dapper om te zeggen: we moeten naar iemand toe. Heel vaak neemt de vrouw het initiatief.'

Wat was de aanleiding voor jullie, wat was er aan de hand?

Van de Ven: 'In mijn beleving: te hard werken. Ik heb een praktijk, ik schrijf, ik ben woordvoerder, er zijn dagen dat ik 12, 13 uur werk. Met plezier, maar een mens kan ook te veel leuke dingen hebben. Als je dan thuis bent, ben je te moe om je ook nog eens met elkaar te bemoeien.'

Laméris: 'Ik was minstens zo druk, het houdt nooit op met een eigen zaak. Ik volg ook nog een studie; na een lange werkdag lag ik 's avonds in bed nog boeken over glas te lezen. We zeiden alleen het hoogstnodige tegen elkaar. En als we al praatten, was het welles nietes. Het ergste was dat we bijna niets meer samen deden. We hadden het jaren zo druk gehad, met ook nog eens de zorg voor drie kinderen, dat we uit elkaar gegroeid waren. En dat probeerden we op te lossen met grote ruzies.'

Waar gingen die ruzies over?

Van de Ven: 'Stompzinnige dingen als het huishouden. En minder stompzinnige dingen: wie er voor de kinderen zorgde.'

Laméris: 'Ik stond vaak twee, drie weken achter elkaar op beurzen en dan deed Jean-Pierre thuis alles. Dat was natuurlijk zwaar.'

Van de Ven: 'Ik vond dat jij daar te weinig waardering voor had.'

Laméris: 'Dus jij dacht als ik eenmaal thuis was: zo, nu kan Kitty het weer overnemen. Maar ik was ook moe van drie weken beurs.'

En dan riepen jullie tegen elkaar: jij bent ook altijd aan het werk.

Ze lachen. Van de Ven: 'Ja, verwijten. Heel klassiek. Allemaal dingen die ik in mijn boek beschrijf.'

In zijn boek maakt Van de Ven onderscheid tussen communicatieremmers en communicatiehelpers. Remmers zijn woorden als 'altijd' en 'nooit', etiketten plakken ('Je bent een egoïst'), dubbele boodschappen (het één zeggen en het ander bedoelen), denken elkaars gedachten te kunnen lezen in plaats van je uit te spreken. Ja, knikt het echtpaar: ze hebben zich er allemaal aan bezondigd. Laméris: 'Ik vroeg maar niks meer aan Jean-Pierre, want ik dacht: dan zegt hij: 'Nu hoeft het niet meer.' Van de Ven: 'En mijn conclusie was: Kitty heeft geen aandacht voor mij, dus ik ben niet meer belangrijk voor haar.'

Een 'Triple A-persoonlijkheid' beschrijft Van de Ven in zijn boek en, zegt hij, hij was er zelf ook een. 'Altijd Alles Alleen doen. In plaats van hulp te vragen, denk ik: ik los het zelf wel op. Mijn ouders zijn gescheiden toen ik een jaar of 10 was. Ze waren toen erg met zichzelf bezig, er was weinig aandacht voor mij en mijn zusje. Als kind concludeerde ik: ik moet het zelf doen.' In zijn nawoord heeft Van de Ven het over een 'narcistische krenking': een vaak voorkomend afweermechanisme tegen afwijzing in de jeugd.

Laméris: 'Ik werd nergens in betrokken. Zelfs het besluit om de stekker uit onze relatie te trekken, nam hij in zijn eentje. Ik voelde al maanden dat er iets speelde, maar hij zei niets. Een verschrikkelijke tijd was dat. En op een dag zette hij me voor een voldongen feit: hij vertrok.'

Van de Ven: 'Voor een maand, om na te denken. Dat moet je er wel bij zeggen.'

Laméris: 'Ja, en ik gaf je een nieuw vegetarisch kookboek mee.' Ze lacht: 'Heel liefdevol vind ik dat achteraf.'

Het was crisis, zegt Van de Ven, maar in week één wist hij al: ik wil terug. 'Ik miste Kitty.' Ho, zegt zij: 'Ik weet nog precies wat je zei. 'Ik mis de kinderen. En jou.' Hij kwam terug - daarna gingen ze meteen in relatietherapie. Van de Ven: 'Het was nu of nooit. Dat is het mooie ervan als mensen in relatietherapie gaan: ze wíllen altijd iets, ze hebben het niet opgegeven. Wat ik ook als therapeut ontdekt heb, na jaren, moet ik tot mijn schande bekennen: ze hebben zelf ook altijd de oplossing. Ik hoef die alleen maar naar boven te halen.'

Jean-Pierre van de Ven

•1968 Geboren in Valburg
•1989-1995 Studeert psychologie aan de UvA
•1996 Doet onderzoek en geeft les over relatie- en gezinstherapie aan UvA
•Sinds 1996 Eigen praktijk
•2001 Richt Interapy op
•2004 Richt Annazorg op
•Sinds 2006 Systeemtherapeut bij Mentrum, kliniek voor acute psychiatrie
•Sinds 2013 Woordvoerder Korrelatie en Fonds Psychische gezondheid
•Schrijft daarnaast columns voor verschillende tijdschriften en boeken

Beeld Ivo van der Bent

Hoe heeft die therapie jullie geholpen?

Van de Ven: 'Het eerste wat onze therapeut deed, was een overzicht van onze families opschrijven op een whiteboard. De intergenerationele aanpak. Ik werk er zelf nooit mee, maar ik ben er toch wel gevoeliger voor geworden. De boze man die ik toen was vanwege die krenking in mijn jeugd - mijn vader heeft dat precies zo meegemaakt. Toen hij 10 was, dezelfde leeftijd dus, is hij naar kostschool gestuurd. Dat was toen heel gewoon in Brabant, maar hij voelde zich weggestuurd. Eenzaam. Toen heeft hij de knop omgezet: oké, dan doe ik alles wel zelf. Hij is een bozige man geworden, en ik heb dat gedrag gekopieerd.'

Laméris: 'Na vier, vijf gesprekken was er al zo veel veranderd. Ik vond het alleen al heerlijk om te kunnen praten met een derde erbij. Jean-Pierre is verbaal veel sterker dan ik...'

Van de Ven, droog: 'Dank je, schat.'

Laméris: 'En ik had nooit geleerd met boosheid om te gaan. Bij ons thuis was er nooit ruzie. Dus als iemand gaat blaffen, ben ik weg. Bij de therapeut werd ook naar mij geluisterd. En er werd een patroon doorbroken: we voerden gesprekken die we thuis ook al vele malen hadden gevoerd, maar nu was de uitkomst anders. Jean-Pierre zei altijd: 'Dus je wilt dat ik verander?' En dan antwoordde ik: 'Nee, dat bedoel ik niet.' Nu hoorde ik mezelf opeens zeggen: 'Ja, graag'.'

Wat is er veranderd sindsdien?

Van de Ven: 'Nou, Kitty is enorm opgeknapt.'

Ha, dat gebeurt, natuurlijk. Mensen die hun partner meeslepen naar de therapeut en zeggen: doet ú er eens iets aan.

Van de Ven: 'Ja, precies. Dit is Harry, ik heb het 20 jaar geprobeerd, mij is het niet gelukt, probeert u het eens. Dan zeggen ze er ook vaak bij: 'Volgens mij is-ie depressief', en vervolgens gaan ze achterover leunen. Aan mij dan de taak om het over die rolverdeling te hebben. In feite ging het daar bij ons ook over.' Tegen Kitty: 'Ik kon ongebreideld boos zijn en jij deed daar niets aan. Jij trok je terug. Dat is nu heel anders.'

Kitty Laméris

•1963 Geboren in A'dam
•1982-1990 Studeert Italiaanse taal- en letterkunde
•Woonde na haar studie een paar jaar in Rome
•1991 Organiseert tentoonstelling over glas in de Nieuwe Kerk
•1991 Begint in de kunsthandel van haar ouders
•Sinds 1993 medeeigenaar Frides Laméris Kunst en Antiek
•Sinds 2002 Schrijft diverse publicaties en houdt lezingen en rondleidingen over glas en tegels
•Sinds 2006 tegel- en glasdeskundige in Tussen Kunst & Kitsch
•Sinds 2014 Voorzitter winkeliersvereniging Spiegelkwartier

Beeld Ivo van der Bent

Hoe anders is het nu?

Laméris: 'Nou, nog steeds niet volgens het boekje natuurlijk, maar nu word ik ook boos. Of - en dat gebeurt vaker - ik trek het me niet meer zo aan. Als hij geïrriteerd doet, denk ik: zeker weer gestopt met roken. Ik zie hem niet meer als een boze man, maar als iemand die af en toe boos is. En ik ben er niet meer bang voor. Ik weet nog dat de therapeut me vroeg, het klonk best onaardig: 'Waar ben je in godsnaam bang voor?' Die zin heeft wel geholpen. De bottomline was dat ik bang was dat Jean-Pierre weg zou gaan. Nu realiseer ik me: we zijn al zo lang samen, dat vindt hij kennelijk zo waardevol dat hij in relatietherapie wilde, we hebben wel zwaardere stormen overleefd. Dus als we nu ruzie hebben - we maken ook veel minder ruzie, wat hadden we nou van de week?'

Van de Ven: 'Ja, een dingetje. Wat was het ook alweer? Jij had een boek van me weggegeven.'

Laméris: 'O, ja. Nou, dan kom ik voor mezelf op.' Iets later: 'Het gaat gewoon heel goed tussen ons. Toen de kinderen het huis uit gingen, heb ik wel even gedacht: o jee, hebben we elkaar wel genoeg te vertellen?'

Van de Ven: 'Voor veel stellen is dat een moeilijk moment.'

Laméris: 'Maar juist omdat we nu meer tijd voor elkaar hebben, zijn we dichter naar elkaar gegroeid. We wandelen samen, we gaan uit eten.'

En zegt Jean-Pierre dan: 'Ik merk dat ik het prettig vind als je een arm om me heen slaat'?

Laméris: 'Nee, hij slaat gewoon een arm om mij heen. En dan doe ik dat ook bij hem.'

Jean-Pierre van de Ven: Waarom luister je niet? Helder communiceren met je partner. Ambo Anthos; euro 18,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden