De prijs van het kind

Voor een echtpaar met een tweemaal modaal inkomen kost de opvoeding van een kind 170 duizend. Kleding, abonnementen, school, huisvesting en voeding: de kassa rinkelt....

Een kleine vijftien jaar terug was het echtpaar Ravenstein uit Muiden een stel vol twijfels. Links en rechts kregen bevriende paren kinderen, maar bij Esther en Hein Ravenstein spookte voortdurend één vraag door het hoofd: kunnen wij dat wel betalen? Gek werden ze er van.

Want hoe doe je dat nou, een baby opvoeden met een stratenmakerssalaris van netto 2300 gulden?

Ze hebben er jaren van moeten rondkomen. Met twee kinderen, nu dertien en elf jaar oud. Esther (39): 'Eten was er altijd genoeg maar voor de leuke dingen was er nooit geld. Zoals kleding voor jezelf kopen. Of lekker op vakantie gaan. Daar beknibbel je meteen op.'

In huize Ravenstein komt er nu maandelijks 4500 gulden schoon binnen - hij is opzichter bij de gemeente, zij werkt twintig uur als telefoniste - en Esther en Hein vinden eigenlijk dat ze het 'best wel goed hebben'. Na aftrek van de vaste lasten (huur, verzekeringen, ziekenfonds, sportlessen) blijft er zo'n drie mille over. Voor voeding, kleding, benzine, uitgaan en andere leuke dingen.

Leningen hebben ze niet want daar houden ze niet van. 'Onze nieuwe auto hebben we cash gekocht, van onze spaarcentjes.' Ze gaan in de zomer en in de winter op vakantie. Wel met de auto, nooit in hotels, dat is de restrictie. Als hun zoon wil gaan studeren heeft hij op z'n achttiende een spaarrekening van twaalfduizend gulden. Dankzij de vijftig gulden die ze elke maand opzij leggen.

'Het lukt allemaal best', zegt Esther zelfverzekerd. 'Ik hoef niet tien winkels langs te gaan om de prijzen te vergelijken als ik inkopen doe. En als de kinderen morgen honderd gulden nodig hebben voor school, kan ik dat zo geven. We willen ze alles geven.'

Als ze om zich heen kijkt, schrikt ze hoe andere gezinnen ervoor staan. Een schoonzus met twee kinderen moet rondkomen van zestienhonderd gulden.

Esther: 'Ik zie genoeg armoe. Sommige paren nemen drie, vier kinderen en dan denk ik: is dat verstandig? Heb je er wel goed over nagedacht? Er blijft vaak nooit iets leuks over voor de kinderen. Juist in deze tijd moet je erbij stilstaan hoeveel kinderen kosten. Ik weet wat ik vroeger tekort kwam, wat mijn wensen waren. Dat wil je je eigen kinderen toch niet aandoen? Armoe is niet leuk.'

Nederlanders zijn niet zo berekenend als het de uitgaven voor kinderen betreft. Maar over het afsluiten van een lening of de aanschaf van luxe consumptie-artikelen kunnen ze eindeloos delibereren.

Liefst driekwart van de Nederlanders, zo blijkt uit een deze maand gepubliceerde NIPO-enquête, realiseert zich niet van tevoren wat het krijgen van kinderen kost. Ondanks een veranderde tijdgeest en de grotere financiële druk op gezinnen, bepalen vooral individuele motieven de wens om kinderen te nemen. Belangrijkste overweging is de liefde die de ouder aan een kind kan geven. Zo'n 80 procent van de Nederlanders heeft of wil graag kinderen. Van de 7 procent die bewust geen kinderen wil, noemt een flink deel 'de zware financiële last' als reden. Voor het eerst sinds de jaren zeventig wordt dit argument weer gebruikt.

Negen van de tien vrouwen, acht bij de mannen, denkt overigens dat kinderen hen gelukkig zullen maken. Op de lijst van belangrijke zaken in het leven, prijkt het krijgen van kinderen op de derde plaats: na een goede gezondheid en een goede relatie met de partner. Dit laatste bewijst volgens de onderzoekers, net als een recente studie van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), dat het belang van 'een leuk gezin' sinds de jaren tachtig lijkt toe te nemen.

'Mensen denken vaak wel goed na wat het krijgen van kinderen betekent', zegt onderzoeker dr F. van Balen van het Nederlands Instituut voor Sociaal Sexuologisch Onderzoek (Nisso). 'Maar ze denken eerder aan geluk en liefde dat zo'n kind geeft. Ze weten precies wat ze jaarlijks aan hun huis kwijt zijn en hoeveel de auto kost. Een kind wordt niet zo uitgerekend. Terwijl het toch ook een grote stap in je leven is.'

Als aanstaande ouders zich bewust zijn van de kosten, betoogt dr M. Niphuis-Nell van het SCP, dan blijft dat vaak beperkt tot de eerste fase, de baby-periode.

Niphuis-Nell: 'Ze realiseren zich niet wat het daarna gaat kosten. Met meer kinderen loopt het bedrag al snel in de tonnen. En dan hebben we het niet eens over het gederfde inkomen van de partner dat wegvalt. Dat is gigantisch. Dit gederfde inkomen speelt tegenwoordig een grotere rol omdat deze generatie is opgegroeid met het idee dat beide partners werken. Twee decennia geleden had de vrouw geen baan.'

Zo'n tien jaar geleden rekende het Nederlands Instituut voor Budgetonderzoek (Nibud) uit dat een kind tot zijn achttiende ongeveer een ton kost. Een recente berekening, op basis van een modaal inkomen van drieduizend gulden netto, wijkt daar niet veel van af. Kosten per maand: 430 gulden. Het gaat hier om de investering die de ouders zelf moeten doen, dus zonder de kinderbijslag.

In het bedrag zijn de kosten verwerkt voor voeding, kleding, huisvesting, school en clubs. Een gezin met tweemaal modaal (5000 netto of meer) komt uit op zo'n 170 duizend gulden. Per maand kost het kind dan 770 gulden. Met twee kinderen is datzelfde echtpaar zo'n 240 mille kwijt: maandelijks 1110 gulden.

Bij het Nibud staan ze versteld van het hoge percentage uit het NIPO-onderzoek. Sinds 1984 brengt de organisatie De kosten van Kinderen uit, een handleiding voor ouders. 'Het romantische beeld bestaat nog altijd dat je aan zo'n wolk van een kind geen prijskaartje vastplakt', zegt woordvoerder B. van Dam. 'Dat doe je gewoon niet. Ouders zouden echter hun hele financiën onder de loep moeten nemen. Want een kind zet je hele huishouding op z'n kop.'

Vroeg of laat, zo vreest Monique (37), zal ze de strijd om de trainingspakken en de merkkleding met haar zoon moeten aangaan. 'Nu vraag ik mij vaak af waarom ouders die spullen kopen. Maar ik zal straks wel zwichten. Want als je kinderen deze spullen heel graag willen, wat moet je dan?'

Weesp, een kleine flatwoning tegenover het station. Terwijl haar dochter van twee jaar slaapt en zoonlief Frank (4) met speelgoed door de woonkamer trekt, bekent ze in een eerlijke bui dat ze de financiële last van de kinderen heeft onderschat. In tegenstelling tot haar vriend die een gezin een hele opgave vond.

'Ik dacht in het begin dat het zou meevallen', zegt ze met een lach. 'Luiers, kleding en dan zou het wel ophouden. Maar de praktijk is anders. Het kost veel. Wat eten betreft hoef ik niet op de guldens te letten. Gelukkig niet. Maar de rest koop ik in de uitverkoop. Je kan niet anders.'

Monique, hoofd van een kinderdagverblijf, werkt in vier dagen twintig uur. Dat is goed voor 2200 gulden netto, inclusief de kinderbijslag. Hieruit moet ze de huur (500), gas- en licht (200), kinderopvang (350), ziekenfonds (30), telefoon (50) en de zwemles van haar zoon (25) betalen. Met haar 39-jarige vriend, die als leraar 2500 gulden verdient, woont ze nog niet samen. Zo hebben ze het indertijd afgesproken.

Hij draagt bij in de kinderopvang en in de boodschappen. Nu denkt ze dat ze beter kunnen gaan samenwonen. Dat scheelt veel geld. 'Dan krijgen we het financieel beter.' Het weinige dat ze aan het einde van maand overhoudt, zet ze op een spaarrekening.

Monique: 'De kinderen worden nu duurder. Frank komt met eigen ideeën voor z'n kleren. Straks komen de kosten voor muziekles en sport erbij. Ik wil voor ze gaan sparen. Nee, ik vind dit geen ongelukkige situatie. Natuurlijk, je moet inleveren. Vroeger ging ik een maand naar Thailand. Dat kan niet meer. Vorig jaar zijn we gaan kamperen in Tsjechië want Frankrijk was veel te duur. Ik zou dit niet willen opgeven. Misschien ben ik doodongelukkig als we samen die 4,5 mille hebben maar geen kinderen.'

Het wordt tijd voor een gezinsbeleid, zegt dr H. Pott-Buter van de vakgroep algemene economie van de Universiteit van Amsterdam. De deskundige op het terrein van sociale zekerheid en gezinseconomie pleit er al tien jaar voor. Want dat het hedendaagse gezin is overbelast, staat buiten kijf. Vooral aan de financiële druk op jonge gezinnen, die moeten terugvallen op één inkomen, moet iets worden gedaan.

Pott-Buter: 'Kinderen zijn altijd kostbaar geweest. Alleen zijn de financiële eisen die nu aan een gezin worden gesteld, veel hoger. Ze doen veel meer ná school. Kinderen blijven ook langer afhankelijk, ze blijven langer thuis. De last is onvoorspelbaar geworden.'

Haar remedie: meer geld direct naar de kinderen. Ze pleit voor een algemene kinderbijslag en kindgerichte subsidies zoals kinderopvang en schoolgeld. En uiteraard die minister voor Gezinszaken voor wie ze in 1992 een pleidooi hield.

Voor de woning in Leidschendam is de antieke Alfa Romeo verdwenen. Verkocht. Op het eten buitenshuis en uitgaan wordt beknibbeld. Om te voorkomen dat ze straks tweeduizend gulden in de maand aan kinderopvang voor haar twee kinderen kwijt is, heeft Anne Ruiter haar moeder gevraagd op te passen. Ze woont in Middelburg. Van zondag tot en met woensdag komt ze bij haar dochter inwonen.

Anne is secretaresse, haar man maakt carrière als advocaat. Hun jongste is twee maanden, de ander twee jaar. De helft van hun inkomen, zo'n drie keer modaal, gaat op aan de hypotheek. Ze waren verliefd op dat huis van zes ton. Toen ze zwanger was van de eerste, verloor Anne haar leuke baan als directie-secretaresse. Haar baas wilde haar op termijn niet terug als parttimer.

'Ik weet dat het raar klinkt, gezien ons inkomen, maar aan het einde van de maand hou ik echt niets over', zegt ze verontschuldigend. 'Ik ben niet zo'n planner. We wisten wat de kinderen op korte termijn zouden kosten, maar niet op lange termijn. Wat hun studie straks kost, weet ik niet. We laten ons nu adviseren. Naief? We zijn dol op kinderen. En dan denk je niet meteen hoeveel ze kosten. Gelukkig niet, zeg. Als het allemaal misgaat, verkopen we gewoon het huis. Beginnen we opnieuw.'

Om redenen van privacy zijn de namen van de gezinnen gefingeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden