Het eeuwige leven

De onverstoorbaarheid van orkestdirecteur Willem Loot (1943-2021) leverde hem de bijnaam Sfinx op

Als orkestdirecteur moest hij omgaan met grote ego’s. De man met de witte kuif had uit zijn huwelijk met Winnie Sorgdrager twee kinderen. 

Jan Willem Loot. Beeld
Jan Willem Loot.

Bij een uitvoering van De Negende van Beethoven was de tenor er niet. De Japanse dirigent Ken-Ichiro Kobayashi begon het concert met de gedachte dat hij wel zou opdagen. Maar hij was er nog altijd niet toen zijn partij eraan kwam.

Orkestdirecteur Jan Willem Loot stond op en riep: ‘Is er een tenor in de zaal?’ Alleen een Amerikaan riep vanaf het balkon: ‘No, I’m a baritone’. Mezzosopraan Jard van Nes nam de partij voor haar rekening. Maar Kobayashi vond het niets. Hij stapte van de bok af, barstte in huilen uit, droogde zijn tranen en zong zelf de partij. Hij kreeg een staande ovatie. ‘Ik heb nog nooit iemand zo zien stralen’, zei Loot in een interview met Het Parool.

Jan Willem Loot was ruim veertig jaar orkestdirecteur. Van 1998 tot 2008 was hij algemeen directeur van het Concertgebouworkest, waar hij dirigent Riccardo Chailly uitzwaaide, Mariss Jansons verwelkomde en Bernard Haitink paaide met een eretitel. Bij elk concert zat hij met zijn witte haardos zeer herkenbaar op stoel 50 op het balkon. Zijn onverstoorbaarheid leverde hem de bijnaam de Sfinx op.

Nadat hij in 2008 met pensioen ging, besloot hij een half jaar later directeur te worden van het Orchestre National de France, waar hij vier jaar bleef. Vanaf 2012 woonde hij weer in Nederland. In zijn leven trouwde hij één keer: met politica Winnie Sorgdrager, minister van Justitie in het kabinet-Kok I. Samen kregen ze twee zonen Ernest en Daniel. Na de scheiding in 1977 had hij verschillende andere relaties. Enkele jaren geleden werd hij getroffen door meerdere hersenbloedingen. ‘Het laatste halfjaar was het heel zwaar’, zegt Ernest, zelf actief in de muziekwereld. Jan Willem Loot overleed 6 februari op 77-jarige leeftijd. ‘

Piano en cello 

Loot werd geboren in Breda in een gezin van vier kinderen en groeide op in Arnhem. Thuis werd veel gemusiceerd. Zelf leerde hij piano en cello spelen. Toen hij in Groningen rechten ging studeren, sloot hij zich aan bij het studentenorkest Bragi. Nog voordat hij was afgestudeerd was hij al tot directeur benoemd van het Overijssels Philharmonisch Orkest. Ondanks zijn jonge leeftijd ontpopte hij zich als een slim manager. Bekend werden de verhalen van musici die bij hem thuis in Enschede achter de flipperkast stonden.

In 1979 stapte hij over naar het Amsterdams Philharmonisch Orkest dat zou opgaan in het nieuw gevormde Nederlands Philharmonisch Orkest. Toen Edo de Waart bedankte, haalde hij vanachter het ijzeren gordijn de Oost-Duitser Hartmut Haenchen als chef-dirigent binnen. Een voltreffer. In 1998 volgde de overstap naar het Concertgebouworkest, waar hij op zoek moest gaan naar een opvolger voor chef-dirigent Ricardo Chailly. In zijn biografie De witte kuif op het frontbalkon onthulde hij de intriges in de zoektocht waarbij Chailly zelf veto’s uitsprak over de kandidaten. ‘Ja, met dit soort ego’s heb je in dit vak te maken.’ Uiteindelijk werd het Mariss Jansons, de favoriet van de orkestleden zelf. Het Concertgebouworkest werd vervolgens door het tijdschrift Gramophone uitgeroepen tot ‘het beste orkest ter wereld’. Loot was de eerste die het relativeerde: ‘De onderbouwing vond ik niet zo sterk.’ Bij zijn afscheid zei hij noodgedwongen altijd een muziekdiplomaat te zijn geweest.

Sjoerd van den Berg die tien jaar lang bij het Concertgebouworkest zijn adjunct was, prijst hem als iemand die de ruimte aan anderen gaf. ‘Soms kreeg hij het verwijt lui te zijn. Maar dat kwam omdat hij zo goed kon delegeren. Zijn voorganger trok juist alles naar zichzelf toe.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden