De moord die door Capote wereldberoemd werd

Vijftig jaar geleden werd in Kansas een moord gepleegd. De schrijver Truman Capote zou die als basis nemen voor een roman die geheel uitging van de feiten....

Slechts 335 woorden telde het bericht over de moord op Herb Clutter, zijn vrouw en twee van zijn kinderen in Holcomb, Kansas, komende zondag vijftig jaar geleden. Het stond op pagina 39 van The New York Times.

Een wreed misdrijf, maar niet ongebruikelijk. Deze rubriek had er nooit bij stilgestaan als de schrijver Truman Capote dat bericht niet had gelezen in zijn huis in Brooklyn. Hij besloot naar Kansas af te reizen om de moord te onderzoeken.

Daardoor kent de wereld nu de opgeruimde natuur van de 16-jarige Nancy Clutter, een veelbelovend en knap meisje, dat vastgebonden op haar bed een kogel door het hoofd kreeg. En het rotleven en de verwarring van moordenaar Perry Smith, die achteraf bekende: ‘Ik wilde de man geen kwaad doen. Ik vond hem heel vriendelijk, een zachtaardig heer. Dat dacht ik tot op het moment dat ik zijn keel doorsneed.’

Voor Capote was de reis naar Kansas een nieuwe poging om een onderwerp te vinden. ‘Ik wilde een journalistieke roman schrijven, iets groters dat de geloofwaardigheid van feiten bezat, de urgentie van film, de diepgang en vrijheid van proza en de precisie van poëzie.’

Hij is er volledig in geslaagd. In Cold Blood, grondlegger van de non-fictieroman, werd bij verschijning in 1965 meteen geprezen als een meesterwerk. Dat is het nog steeds. Wie in het boek begint, kan het niet meer wegleggen. De twee traditionele vragen van de misdaadroman – wie deed het, en krijgen ze de dader – zijn vanaf het begin beantwoord. Toch is de spanning te snijden.

Dat komt door de kundige constructie: de beschrijving van de moord zelf, waar de lezer steeds nieuwsgieriger naar wordt, komt pas achter in het boek, waardoor het verhaal de onvermijdelijkheid van een Griekse tragedie krijgt.

De details: twee kleine criminelen die elkaar uit de gevangenis kennen, dringen de boerderij van de rijke en gerespecteerde familie Clutter binnen. Een celgenoot heeft verteld dat zich daar een kluis met 10 duizend dollar bevindt – wat niet klopt.

De daders binden de familie vast om te zoeken. Na anderhalf uur doodt Perry Smith de vader, de zoon, de dochter en de vrouw. Om van de getuigen af te zijn, maar ook om een daad te stellen tegenover compagnon Dick Hickock, die steeds de baas over hem speelt. De roofmoord levert ze minder dan 50 dollar op.

De twee worden na een paar maanden rondzwerven opgepakt en vijfenhalf jaar later opgehangen. Het boek is vooral pakkend door de precisie en het gevoel voor detail waarmee Capote de mensen tot leven brengt: slachtoffers, daders en politie-inspecteurs. Hun onderlinge gesprekken en hun eenzame overpeinzingen komen volledig authentiek over.

Er is de kritiek dat Capote sommige zaken mooier heeft voorgesteld, maar over de kern twijfelt niemand. Capote heeft eindeloos met de betrokkenen gepraat en vier jaar aan het boek gewerkt. Hij hield in de dodencellen urenlange interviews met de twee daders.

Dat hij het vertrouwen wist te winnen van mensen in een boerengemeenschap in het Midwesten mag een wonder heten. In de film Capote (2005) zie je hoe vreemd de narcistische, geaffecteerd pratende homo uit de literaire jet set van New York er moet zijn overgekomen. Philip Seymour Hoffman speelt hem briljant.

Capote voelt zich aangetrokken tot moordenaar Perry Smith. Diens kleine gestalte met de kapotte benen; zijn jeugd, met een alcoholistische moeder en nonnen die hem afranselden als hij in bed had geplast; zijn dromen van roem en kunst – Capote heeft het zo indringend kunnen beschrijven omdat hij zich verwant voelde. Hij had ook een moeilijke jeugd, maar slaagde wel.

Maar de film toont genadeloos hoe Capote liegt tegen Perry, hem gebruikt en in de steek laat. Zozeer, dat hij uiteindelijk hoopt dat de twee mannen geen uitstel van executie meer krijgen, zodat hij zijn boek kan afronden. De wroeging is mooi filmdrama.

Capotes misbruik leverde iets op: een reconstructie met universele zeggingskracht. Op 15 november 1959 botste in Holcomb het misvormde, impulsieve leven van Smith op de respectabele ijver en welvaart van de familie Clutter. Het was, zoals The Spectator schreef, ‘de verschrikkelijke ontmoeting tussen de vervloekten en de gezegenden van Amerika’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden