De Milosevic van Sierra Leone zit al vast

EEN MAN met een visie, zo maakte de cartoon in een tijdschrift over Afrika duidelijk. De Sierraleoonse rebellenleider Foday Sankoh had het beste met zijn volk voor....

In werkelijkheid zijn de gedachten over Sankoh uiteraard veel minder positief. De leider van het RUF, het Revolutionair Verenigd Front, is vergelijkbaar met de Joegoslavische president Slobodan Milosevic: het zijn beiden oorlogsmisdadigers. Overdreven? Niet als het aan de Amerikaanse VN-ambassadeur Holbrooke ligt.

Richard Holbrooke, die in de Veiligheidsraad haast ongekende aandacht voor Afrika aan de dag heeft gelegd, maakte de vergelijking eind vorige maand in een gesprek met Afrikaanse journalisten. 'Sankoh is even slecht als Milosevic', zei hij. 'Waarom zou hij anders behandeld moeten worden?'

Op die retorische vraag heeft Holbrooke nu zelf het antwoord geformuleerd. De Verenigde Staten hebben deze week in de Veiligheidsraad een resolutie ingediend voor de oprichting van een speciaal tribunaal dat mensen als Sankoh en andere Sierraleoonse oorlogsmisdadigers moet berechten. De resolutie komt waarschijnlijk begin volgende week in stemming en maakt grote kans te worden aangenomen.

Hoe het tribunaal er ook precies komt uit te zien, het heeft reeds één groot voordeel: de 'Milosevic van Sierra Leone' zit al vast, in tegenstelling tot de Joegoslavische president, die eind september waarschijnlijk juist een nieuw mandaat zal krijgen om zijn land te leiden. Sankoh is enkele maanden geleden gearresteerd. Veel andere RUF-leiders lopen overigens nog vrij rond.

De regering van het West-Afrikaanse land juicht de Amerikaanse resolutie toe. President Tejan Kabbah had zelf al eerder duidelijk gemaakt Sankoh voor de rechter te willen brengen. Internationale steun hierbij is meer dan welkom, zowel in organisatorisch opzicht als om de uitspraken in de rechtszaken meer statuur te geven.

Toch kleeft er iets vreemds aan de plannen van de VS en Sierra Leone. Vorig jaar immers sloten de regering-Kabbah en de rebellen van het RUF samen met anderen een vredesakkoord. Onderdeel van de zogeheten Lomé-overeenkomst was een volledige amnestie voor alle betrokkenen, dus ook voor Sankoh en de zijnen. De RUF-leider zat eerder vast, maar werd juist op vrije voeten gesteld. Zijn groepering werd zelfs in de Sierraleoonse regering opgenomen.

Mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch tekenden vorig jaar direct al protest aan tegen de amnestieregeling. De brute misdaden van het RUF stonden in de vorm van afgehakte benen en armen bij enkele duizenden mannen, vrouwen en zelfs kinderen nog op veler netvlies. Maar daaraan konden de VS en de rest van de internationale gemeenschap zich toen even niets gelegen laten liggen.

Het akkoord moest en zou er komen, zo snel mogelijk. Daarna zouden de Sierraleoners het onderling wel uitzoeken, zeker omdat zij daarbij ook de steun kregen van een heuse VN-vredesmacht, Unamsil. Tot mei van dit jaar leek het goed te gaan, dat wil zeggen, merkte het buitenland weinig of niets van de interne strubbelingen in de uitvoering van een bij voorbaat hopeloos akkoord. Totdat de hel losbrak, in de vorm van de ontvoering door het RUF van honderden slecht uitgeruste VN-militairen.

Met meer geluk dan wijsheid heeft de internationale gemeenschap daarna weer enigszins orde op zaken kunnen stellen. De ontvoerde VN'ers kwamen vrij dankzij bemiddeling van de Liberiaanse president Taylor, een vriend van Sankoh en zelf iemand over wie zich menig straftribunaal zou kunnen buigen. Unamsil werd versterkt. Sankoh kwam door puur toeval weer achter de tralies. En met een boycot op diamanten uit Sierra Leone wordt misschien de belangrijkste inkomstenbron van het RUF aangepakt.

Van vrede is in het land nog echter op geen enkele manier sprake. En over gerechtigheid hoeft niemand het nog even te hebben. Als het tribunaal er komt, zal dat mogelijk tot een veroordeling van Sankoh leiden. Of andere RUF-leiders zullen worden opgepakt, is zeer de vraag.

Maar wat vooral vergeten dreigt te worden, is dat in Sierra Leone, dat zo trieste voorbeeld van tropische chaos, nog zo veel 'oorlogsmisdadigers' van andere groepen en groepjes rondlopen die waarschijnlijk nooit voor de rechter zullen komen. Bijvoorbeeld niet omdat zij loyaal heten te zijn aan de regering van Kabbah, een regering die zelf ook de sporen van misdaad draagt. Dan dreigt een omgekeerd Joegoslavië-tribunaal: 'Milosevic' veroordeeld; de rest vrijuit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden