'De meeste Spanjaarden hebben weinig met hun koningshuis'

De afgetreden Spaanse koning maakt plaats voor de volgende generatie omdat deze de hoofdrol 'wil en moet spelen', zo zei Juan Carlos vanmiddag in een toespraak tot het Spaanse volk. 'Veel mensen zullen het een verstandige beslissing vinden', zegt Volkskrant-correspondent Steven Adolf. 'Maar de volgende koning valt niet in een gespreid bedje: de meeste Spanjaarden hebben niets met de monarchie en hij zal hard moeten werken om waardering te krijgen.'

Juan Carlos en zijn vrouw Sofia tijdens de bruiloft van hun zoon Felipe in 2004.Beeld getty

Bijna veertig jaar lang is Juan Carlos koning van Spanje geweest, maar toen hij in januari 76 jaar oud werd, besloot hij dat het tijd was om af te treden. 'Geheel onverwacht is dit niet', vertelt Steven Adolf. 'Hij is ouder, hij kwakkelt met zijn gezondheid en er speelt een aantal schandalen. Vermoedelijk heeft een aantal mensen er bij de koning op aangedrongen, of hem in elk geval geadviseerd, het stokje over te dragen.'

Een verstandige beslissing, denken de meeste Spanjaarden. 'Maar het moment wordt ook aangegrepen om op te roepen tot een referendum over de vraag of Spanje nog wel een koningshuis moet hebben', zegt Adolf. 'Het Spaanse volk staat heel anders tegenover de monarchie dan het Nederlandse: de meeste mensen hebben er niet zoveel mee. Koning Juan Carlos wordt als persoon enorm gewaardeerd om wat hij voor de democratie heeft gedaan, maar daarmee is Spanje nog niet koningsgezind.'

Dictator Franco

Juan Carlos is de zoon van Juan de Borbón, de voormalig kroonprins die tijdens de dictatuur van Franco (1939 tot 1975) was verbannen naar het buitenland. De dictator hoopte de jonge prins te kunnen kneden tot zijn opvolger, maar slaagde daar niet in. Tussen 1969 en 1975 steunde Juan Carlos publiekelijk het regime van Franco, maar in het geheim belde hij met zijn vader en wisselde hij met oppositieleden van gedachten over mogelijke hervormingen.

Juan Carlos met zijn zoon kroonprins Felipe en diens oudste dochter, prinses Leonor.Beeld epa
Prins Juan Carlos (links) en generaal Franco in Madrid in 1971.Beeld afp

In 1969 werd Juan Carlos door Franco benoemd tot het volgende staatshoofd, maar na diens dood zette hij hervormingen in voor de democratisering van Spanje. Hij werd koning op 22 november 1975, twee dagen na Franco's overlijden. De hervormingen leidden tot een nieuwe grondwet waarmee in 1978 de huidige Spaanse constitutionele monarchie vorm kreeg.

Brandschoon
Kroonprins Felipe, die Juan Carlos zal opvolgen, staat voor andere uitdagingen. 'Hij lijkt zelf brandschoon te zijn', zegt Adolf, 'maar rond zijn zus, en vooral zijn zwager, hangt een zware geur van corruptie. De enige vraag is tot hoeveel jaar cel deze zwager veroordeelt zal worden en of de zus ook moet voorkomen. Dat maakt het koningshuis niet geliefder.'

Daarnaast is het land verlamd door de economische crisis, staat er een referendum over de onafhankelijkheid van Catalonië op de agenda en zijn mensen het vertrouwen in vrijwel alle instituties kwijt. 'De rechtspraak, de politie, politici en de banken: Spanjaarden wantrouwen hen allemaal', zegt Adolf. 'Tegelijkertijd ligt daar de sleutel tot mogelijke succes van Felipe: als hij mensen kan helpen dat vertrouwen terug te krijgen, zou ook hij als vorst gewaardeerd kunnen worden.'

Kroonprins Felipe en zijn vrouw prinses Letizia.Beeld reuters
Trouwfoto van kroonprins Felipe en Letizia.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden