POSTUUMFRANS DERKS (1930-2020)

De leeftijdloze spelleider

De man met het nerveus gesneden broekje was in het burgerleven lange tijd werkzaam bij de sociale dienst, waar ze de moeilijke mensen op hem afstuurden. 

Scheidsrechter Frans Derks tijdens een wedstrijd in 1978.Beeld Hollandse Hoogte / Hans Heus Historisch

Toen hij 69 was leek hij wel 59 en toen hij 79 was 69, maar het eeuwige leven was ook Frans Derks niet gegeven. Vrijdag is de kleurrijke scheidsrechter van weleer overleden. Zijn leeftijd werd bij wijze van spreken pas bekend na zijn dood: 89.

Eigenlijk was Frans Derks leeftijdloos. Het was de enige vraag waarop hij nooit antwoord gaf. ‘Hoe oud ben je nu?’ Verder kon je hem alles vragen. Frans Derks was eerlijk, recht door zee, aardig, humoristisch en hij had een grote mond. En hij was dus ijdel, op het veld en in het burgerleven. Jasje, zwierige sjaal, haar met wat versteviger als het moest. Vandaar ook die nerveus gesneden broekjes als scheidsrechter, waarin zijn in de toptijd gebeeldhouwde lijf net paste. Modern in een scheidsrechterskloffie.

Vuur en vlammen

Hij durfde veel te zeggen, vrijwel alles dus, en toch kwamen zinnen vol vuur zonder vlammen uit zijn mond. Omdat hij zo’n zoetgevooisde stem had, een beetje nasaal, met het zachte zang uit het zuiden. Geboren in Vaals, Limburg, maar toch vooral Bredaënaar. 

Hij wilde dat de scheidsrechter zichzelf bleef, en niet aan de leiband liep van een bond, of van wie dan ook. Die visie bleef hij uitdragen toen hij allang was gestopt. Van de VAR bijvoorbeeld moest hij niets hebben, als pure aantasting van de natuurlijke autoriteit van de arbiter.

Hij stelde ook eens voor gele kaarten met een administratieve boete af te doen. Een rode kaart was gewoon standaard drie duels schorsing, een tweede rode kaart binnen een seizoen vijf duels, een derde uitsluiting voor de rest van het seizoen. Dan kon de tuchtcommissie worden opgeheven. Geldverspilling.

Audiëntie

De Volkskrant mocht eens op audiëntie komen, om de arbitrage en het leven te beschouwen. De zon scheen ongenadig in de geweldige tuin in Breda, met overal beesten. Derks vroeg vrouw Leen of ze af en toe versnaperingen kwam brengen. ‘Een wijntje? Zal ik vragen of ze een omelet maakt?’ Het was 2003 en onbekend hoe oud Derks in die tijd was. Hij strooide met wijsheden. ‘Zolang de bal over het gras rolt, blijft het publiek rustig. Dat is psychologie.’ Of: ‘Ik verzet mij altijd tegen het regenteske. Ik heb van mijn prachtige vader geleerd dat je voor niemand respect moet hebben omdat hij iets is, maar om wat hij doet.’

Frans Derks tijdens de opening van de Homeless World Cup.Beeld ANP

En anders kwam je weg met notities vol humor: ‘Als spelleider moet je conditie hebben en die kun je zelf onderhouden, niet door in Zeist als een circuspaard rond te rennen.’ Of, over scheidsrechter Luinge die een wedstrijd van FC Dordrecht, waarvan Derks een tijd voorzitter was, met veel kaarten had besloten. ‘Bij ons gaf hij eens zeven gele kaarten en twee rode, in een wedstrijd die mijn grootvader in een rolstoel had kunnen leiden.’

Op z’n Frans

Zo was Derks, in het burgerleven lange tijd werkzaam bij de sociale dienst, waar ze de moeilijke mensen op hem afstuurden. Kleurrijk was hij, flamboyant. Eerst in zijn fluiten, waar hij prat ging op de weinige gele kaarten die hij gaf. Veertien, vertelde hij vorig jaar nog eens in DWDD. Hij was toen weer veel in het nieuws vanwege een tweede biografie en een uitzending van Andere Tijden Sport.

Soms had hij de kaarten niet eens bij zich, want ze pasten niet in zijn nauwe broekje. Het waren zijn handelsmerken. Korte, strakke broek, de weelderige haardos, de gebruinde benen. Zijn eerste biografie heette niet voor niets: Op z’n Frans. De tweede kreeg de ondertitel: In de geest van de wedstrijd. Hij schreef columns, maakte reclame voor melk. Hij kon overal opduiken.

Hij floot dus in de geest van de wedstrijd. Lol wilde hij hebben. Hij was geen politieagent maar spelleider - eerst bij de amateurs, en van 1956 tot 1978 in het betaald voetbal. Hij wilde niet autoritair zijn. Ben je gek? Hij weigerde zelfs een tijdje te fluiten in het Spanje van dictator Franco. De verhalen van Derks waren altijd mooi, al was het handig om niet alle feiten te checken, want die konden weleens op gespannen voet staan met de waarheid. Zo hield hij vol dat hij nooit een Duitse club had laten winnen in de Europa Cup. Dat had hij zijn vader beloofd op het sterfbed. Zijn moeder was Joods.

Scheidsrechter Frans Derks in 1973.Beeld ANP

Wenkbrauw

Het doet niets af aan de status van Frans Derks, die tot op late leeftijd wedstrijden van artiestenteams bleef fluiten. Intens genoot hij van het leven, de Bourgondiër pur sang, die nog voorzitter was van de Coöperatie Eerste Divisie en van volleybalclub Brevok. In die hoedanigheid mocht hij mee op de volgboot, achter de  internationals die een grachtentocht beleefden in Amsterdam, na de Olympische titel van 1996.

Hij verwende zijn gehoor met talloze verhalen. Al zag je ook weleens een wenkbrauw omhoog gaan. Zo van: het zal wel. Wie dan vroeg hoe oud die kwieke Frans was, kreeg het antwoord dat hij daar geen antwoord op kon geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden