Column Arnon Grunberg

De leedcompetitie zal eindigen in een slagveld

In een recensie in The New York Review of Books over het werk van de Kroatische schrijfster Daša Drndić haalt de recensent, Merve Emre, de socioloog Zygmunt Bauman aan. Bauman stelt dat een ‘geïndividualiseerde en geloofwaardige beschrijving van lijden een paspoort is geworden om sociale en politieke zichtbaarheid te verkrijgen in een wereld van onverschilligheid en ongevoeligheid’.

Oftewel pijn is ook een betaalmiddel, een munt waarmee transacties kunnen worden afgesloten, een munt die steeds meer waard is geworden in ons deel van de wereld waarin slachtofferschap gelijk is gesteld aan heldendom. Met allerlei neveneffecten, leedcompetitie bijvoorbeeld.

Ik was een weekend in Charleroi, waar ik nog een keer samen met Josse De Pauw in een toneelstuk moest spelen, half in het Frans. De binnenstad van Charleroi was verpauperd, sommige straten werden uitsluitend bevolkt door drugsdealers.

Hier hoefde geen pijn zichtbaar te worden gemaakt. Alles wat zichtbaar was, was een vorm van pijn, voor zover verval en pijn aan elkaar kunnen worden gelijkgesteld.

Lopend door de warme straten van Charleroi repeteerde ik mijn Franse tekst en ik besefte dat ik over mijn pijn wilde zwijgen. Ik had geprobeerd die zichtbaar en inzichtelijk te maken onder eigen voorwaarden en in Charleroi kwam het me voor dat dat project te veel misverstanden had opgeroepen. Lacan stelt dat communicatie begint met het misverstand, het zag ernaar uit dat de communicatie ook daarmee eindigt. Afkeer van melodrama en sentiment waren begrepen als onverschilligheid, de grap, niets dan gestolde pijn, was herkend als harteloosheid.

Het theater in Charleroi was warm en voor eenderde gevuld.

Pijn als betaalmiddel zal vroeg of laat uitmonden in een volstrekt sadistisch en masochistisch universum. Niet meer empathie zal het gevolg zijn, maar meer haat, niet meer begrip maar meer behoefte aan wraak.

De leedcompetitie zal eindigen in een slagveld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden